Tôi đã gặp chị Phương Ánh

Vưu Văn Tâm (PK 1974-81)

Chi Phuong Anh 01Con đường từ Chợ Lớn đến Bình Thạnh (Thanh Đa) không xa nhưng đi mãi mà không đến nơi được vì nạn kẹt xe, vì vướng mấy trụ đèn xanh đèn đỏ và nhất là mấy trạm sửa đường choáng hết nên không còn được bao nhiêu chỗ cho xe cộ luồn lách. 11 giờ trưa thứ bảy, cái nóng oi bức muôn đời của mùa hè cũng như những dòng xe cộ đầy kín khắp nẻo đường làm cho Sài-Gòn đã nóng bức lại càng chật chội hơn.

Ngôi nhà nho nhỏ nằm giữa một con hẻm rộng. Một người phụ nữ mới nhìn độ khoảng ngoài 50, lưng thẳng đang cầm chổi quét sân, nước da ngâm và còn khỏe mạnh. Chị Phương Ánh đây rồi, nữ nghệ sĩ Phương Ánh trên sân khấu Thanh Minh Thanh Nga và Dạ Lý Hương. Ngày xưa, lâu lắm rồi – mà tôi cũng xa quê nhà lâu lắm rồi – vậy mà bao năm lặng lẻ trôi qua và tôi vẫn nhớ. Chị Phương Ánh xa sân khấu ngót 40 năm rồi. 40 năm đã có nhiều biển dâu thay đổi, 40 năm của biết bao thế hệ sinh ra và lớn lên trên mảnh đất này.

Chi Phuong Anh 02Chị Phương Ánh tiếp đón khách từ ngoài sân với cử chỉ ân cần và nụ cười niềm nở. Bước vào nhà là một không khí mát lạnh (dù không có máy lạnh) và có thể quên đi cái ngổn ngang ngoài kia cánh cửa. Phòng khách nhà chị nhỏ nhắn xinh xinh, trang trí đơn giản nhưng rất lịch sự, ngăn nắp. Sau những câu chào nhau, hỏi thăm sức khỏe thông thường, đề tài cuộc sống và sân khấu đã xoá hết cái khoảng cách của hai người xa lạ, hai thế hệ tuổi tác cũng cách nhau nhiều lắm. Còn đây chỉ là những tâm sự của khách tri kỷ tri âm với những hoài niệm xa xưa, của những cánh màn treo “nửa dùng nửa thẳng”, của những ảo đăng và cảnh trí sơn thủy trên vách, của những thỏi son còn ngỗn ngang đâu đó trên bàn phấn, của những vai diễn và tuồng tích vang bóng một thời.

Chi Phuong Anh 03
vai Hoa Ánh Tuyết trong tuồng “Con gái Hoa Mộc Lan” của soạn giả Viễn Châu trên sân khấu đoàn Dạ Lý Hương

Từ lứa tuổi hoa niên chị đã tham gia chương trình ngâm thơ “Mây Tần” của thi sĩ Kiên Giang và “ban cổ nhạc Nam Phần” do nghệ sĩ Thành Công thực hiện trên đài phát thanh Sài-Gòn. Giống như chị nói “có duyên mà không có nợ” với sân khấu nên sau ngày ra trường khóa đầu tiên ở trường Quốc Gia Âm Nhạc và Kịch Nghệ (1960-1963), chị gắn bó thủy chung với cải lương được 6 năm rồi trở về với cuộc sống đời thường như bao người phụ nữ khác, lập gia đình và chăm lo vun đắp hạnh phúc gia đình. Dòng thời gian cứ trôi đi mãi miết, “đến khi nhìn lại thì chắc mình cũng đà lụt nghề rồi” !

Lung kinh những kỷ niệm ngày xưa, ký ức của 40 năm trước chợt hiện về, những cô tiểu thư con gái nhà giàu, ăn diện thật đẹp và có nhan sắc thường được các soạn giả “đo ni, đóng giày” cho Phương Ánh. Và Phương Ánh đã không làm phụ lòng các bậy “thầy tuồng”. Bên cạnh một Thanh Nga liêu trai, nhu mì và chịu nhiều bất hạnh thì Phương Ánh “may mắn” hơn vì được sinh ra trong vòng tay yêu thương của cha của mẹ. Cô bé Ngọc Dung trong “Đôi mắt người xưa” đẹp xinh nhưng kiêu kỳ đã làm cho vai diễn đào thương của Thanh Nga (vũ nữ Diệp Thúy) đẹp hơn và đằm thắm hơn bao giờ hết.

Chi Phuong Anh 04Khán giả cũng khó mà quên được nàng ca kỷ Vương Thúy Mai nặng tình cùng tráng sĩ họ Hoàng trong vở tuồng “Khói sóng tiêu tương”. Chị Thanh Nga đã nhường lại vai diễn (chánh) cho chị Phương Ánh trong vở tuồng ra mắt này. Hai soạn giả Hà Triều & Hoa Phượng đã chấp bút say sưa để đưa cô bé Phương Ánh có dịp bước ra sân khấu lần đầu tiên năm 1964 và cũng vụt sáng từ đó giữa vòm trời nghệ thuật .. “Thiếp xin dâng ly rượu này cho Hoàng tráng sĩ, để tinh sương trên con đường thiên lý, chàng chớ dừng chân ngoảnh lại bến sông .. (vô Vọng Cổ) mờ. Khách qua sông xin đừng nhớ con đò. Mai này ai sẽ dừng cương nơi bến vắng, cho ngựa hồng uống nước sông Thu. Sóng dạt đầu ghềnh, trăng phơi cuối bãi, một mình chàng sẽ thui thủi trở lại quê xưa. Trong giây phút tiễn đưa xin Hoàng lang hãy cạn chén quan hà”.

Chi Phuong Anh 07
vai Bội Ngọc trong tuồng Hoa Mộc Lan của soạn giả Viễn Châu và Ngọc Huyền Lan trên sân khấu đoàn TMTN

Cái trong sáng, cái lãng mạn của một tiểu thơ khuê các bỡ ngỡ thẹn thùng bước vào yêu được Phương Ánh diễn tả thật trong sáng như sao khuê giữa trời :

“Rồi đây có những khi chén rượu rót đầu ghềnh

Khi sương trắng phủ giăng đầu cây cỏ

Khách chinh phu ruỗi ngựa chốn biên .. (ca Sương Chiều) thùy

Nhìn lá vàng tung bay

Có gởi mộng lòng

Về nơi quê cũ .. để nhớ ai phương trời mỏi mòn đợi mong”

(vở tuồng Hoa Mộc Lan của hai soạn giả Viễn Châu & Ngọc Huyền Lan trên sân khấu Thanh Minh Thanh Nga)

Chi Phuong Anh 12
các nghệ sĩ trong chuyến đi Tây Âu 1969

Chuyến lưu diễn các nước Tây Âu theo lời mời của Tổng hội sinh viên tại Paris mùa xuân Kỷ Dậu 1969 kéo dài hơn một tháng quy tụ những nghệ sĩ hữu danh như ban AVT, tiếng sáo Nguyễn Đình Nghĩa, nhạc sĩ Vĩnh Phan, ca sĩ Hà Thanh, Hoàng Oanh và nghệ sĩ Phương Ánh. Về lại Sài-Gòn, chị cộng tác thêm một thời gian ngắn nữa với các chương trình của đài truyền hình rồi âm thầm giải nghệ.

Chi Phuong Anh 06Nhắc đến những vai diễn ngày xưa, đôi mắt chị Phương Ánh long lanh ngời sáng nhưng cũng không giấu được một niềm xúc động dạt dào. Nhắc đến những bạn diễn ngày xưa, kẻ còn người mất, chị không khỏi bùi ngùi. Duyên sân khấu của chị ngắn gủi quá, một lần đi là chấm hết và phương trời cũ đã khuất bóng chim xưa.

Chị Phương Ánh hiện ra như một đóa hoa lạ giữa vườn hoa nghệ thuật, nhưng hoa chỉ nở một thời gian thật ngắn ngủi và để lại nhiều luyến tiếc cho khách mộ điệu gần xa.

Chi Phuong Anh 11
trước giờ thu hình vở tuồng “Yêu người điên”, vai tiểu thư Quỳnh Lê

Chi Phuong Anh 09Bây giờ chị sống một mình trong căn nhà nhỏ. Thỉnh thoảng, cô con gái rượu – giống chị như đúc – cùng chồng đến thăm mẹ để ăn một bữa cơm gia đình, để cùng nhau xuống phố, và nhất là không để mẹ cô đơn. Chị vẫn chăm chỉ tập thể dục dưỡng sinh hằng ngày, “thỉnh thoảng cũng có đi đánh tennis như ngày xưa“, ăn uống rất điều độ nên đã hơn 60 mà vẫn đẹp như mới ngoài 50 !

Thỉnh thoảng, chị còn làm những chuyến du lịch Đông Nam Á rồi Mỹ, Úc. Ở tuổi này và nhất là ở Sài-Gòn, ít ai có được sự an nhàn và hạnh phúc như chị lắm ! Chị Trúc Mai – ca sĩ nổi tiếng những thập niên 60 có biết ít nhiều về chị Phương Ánh – đôi lúc vẫn nhắc “Phương Ánh là cô đào cải lương đẹp và sang trọng và cũng là người nữ nghệ sĩ cải lương duy nhất biết đánh tennis thời đó!”

Chi Phuong Anh 08Hợp nào rồi cũng tan, phút vui nào rồi cũng hết. Tôi bùi ngùi chia tay với chị sau hơn một tiếng đồng hồ gặp gỡ. Bức tranh muôn màu của nghệ thuật khép lại nơi đây. Nhưng từ trong vùng ký ức đẹp, từ một phương trời xa thẳm tôi vẫn hoài nhớ chị, nhớ những cô tiểu thư đài các đẹp như trong cổ tích, dịu dàng như thơ như nhạc. Một giọng nói sôi nổi nhưng chân tình, một nụ cười hồn nhiên mà gần gũi. Tôi mong có ngày sớm về lại quê nhà lần nữa, để được thăm lại gia đình, bè bạn, những người thân thương, trong đó có chị Phương Ánh, dù chỉ mới gặp nhau một lần mà như là tri kỷ. Cầu mong ơn trên ban phước lành, để chị Phương Ánh luôn được mạnh khoẻ, để tiếng nói lúc nào cũng rộn rả và trên môi bao giờ cũng thắm một nụ cười hiền.

Chi Phuong Anh 13
ba bông hoa của đoàn TMTN (Phương Ánh, Thanh Nga và Mộng Tuyền)

Tháng 5/2009

Chi Phuong Anh 05

Chi Phuong Anh 10