Nhật Ký Văn Vần Của Petrus Trương Vĩnh Ký

Giai đoạn từ năm 1846 đến năm 1884 và từ năm 1886 đến tháng 8 năm 1886

Lời Cảm Tạ:

Chân thành cám ơn GS Lương Văn Hy (Đại Học Toronto, Canada) đã có nhã ý giới thiệu chúng tôi đến anh Nguyễn Minh Tâm, hậu duệ của Cụ Petrus Trương Vĩnh Ký.

Trưởng nam của Cụ Trương Vĩnh Ký, Ông Trương Vĩnh Thế, đã kết hôn với bà Agnès Trần Thị Ngọc (1862-1916) và có cả thảy mười người con; ông Trương Vĩnh Trường (1885-1952) là con trai thứ ba trong số đó. Ông bà Trương Vĩnh Trường và Maria Nguyễn Thị Long (1892-1958) có ái nữ là Catherine Trương Thị Đồ (1911-1951). Ái nữ của bà Catherine Trương là bà Monique Nguyễn Kim Hoa (1933-2022). Chính bà Monique Nguyễn Kim Hoa là người đã gìn giữ tập bản thảo viết tay của cụ Petrus Trương Vĩnh Ký, đặt trang trọng trong tủ kính cùng với di ảnh của ông suốt một thời gian dài.

Vào những năm cuối đời, khoảng 2018, bà Nguyễn Kim Hoa sắp xếp lại gian tủ này và giao tập bản thảo lại cho các con lưu trữ. Con trai út của bà Hoa là ông Nguyễn Minh Tiến đã số hoá tập tư liệu và chuyển lại cho anh mình là ông Nguyễn Minh Tâm, cất giữ như kỷ vật của gia đình.

Chúng tôi rất vinh hạnh được anh Nguyễn Minh Tâm và gia đình cho phép phổ biến Nhật ký bằng văn vần của Cụ Petrus Trương Vĩnh Ký lên website Petrus Trương Vĩnh Ký Úc Châu. Ước mong trong tương lai website Petrus Ký Úc Châu sẽ còn có dịp phổ biến các tài liệu quý giá khác liên quan đến Cụ Petrus Trương Vĩnh Ký.

TM Ban Biên Tập Website Petrus Trương Vĩnh Ký Úc Châu
Trương Minh Công

Lời Giới Thiệu:

Năm 2025, hậu duệ của cụ Trương Vĩnh Ký (các ông Nguyễn Minh Tâm và Nguyễn Minh Tiến) cho phép một vài nhà nghiên cứu tiếp cận những ghi chép bằng thơ lục bát của cụ về cuộc đời cụ. Đây là tư liệu chép tay rất quý được gia đình lưu giữ từ cuối thế kỷ XIX, với hơn 2 ngàn câu lục bát trong hơn 200 trang, và chia làm 2 phần:

a. Phần đầu với những cặp lục bát được cụ đánh số (từ cặp câu thứ 48 đến 1185), ghi chép cuộc đời cụ từ năm 1846 khi cụ 9 tuổi, cho đến năm 1884. 47 cặp câu đầu đã bị mất. Những ghi chép này tập trung vào những sự kiện khá quan trọng trong cuộc đời cụ.

b. Phần hai: không đánh số, dài 121 trang, mỗi trang trung bình 12 cặp lục bát, từ tháng 3/1886 đến tháng 8/1886, ghi chép rất chi tiết những ngày cụ Trương Vĩnh Ký ra Huế (gồm cả 1 tháng trở lại Sài Gòn). Những mô tả ít ra trong phần hai được ghi chép rất sát thời điểm xảy ra những sự kiện, suy nghĩ/cảm xúc của cụ.

Trong cả hai phần, cụ Trương Vĩnh Ký đã ghi chép về những bệnh tật cá nhân, sự kiện sinh tử và hôn lễ của các thành viên trong gia đình, những vướng mắc trong cuộc sống, những cuộc thăm viếng người quen, và về cả giá cả bữa ăn, vv. Việc cụ thẳng thắng đề cập đến một vướng mắc trước lễ cưới của mình vào năm 1861 và cách cụ giải quyết (cặp câu 488 đến cặp câu 493) cho thấy những ghi chép như thế không phải để kiến tạo hình ảnh tích cực trước công luận. Không có bất cứ bằng chứng nào là cụ Trương Vĩnh Ký có ý định công bố những ghi chép và vần thơ của mình để biện minh cho hành động và để kiến tạo hình ảnh tốt đẹp trước công chúng. Khi cụ ghi chép về quan hệ gắn bó với vua Đồng Khánh, qua thư riêng bằng chữ Hán của vua Đồng Khánh trao cho cụ khi cụ quyết định rời Huế về lại Sài Gòn vào tháng 9 năm 1886 (được dịch và in lại trong sách Petrus Ký: Nỗi oan thế kỷ, Nguyễn Đình Đầu tập hợp, trang 285-291, xuất bản năm 2016), chúng ta cũng có thể khẳng định những mô tả của cụ là chân thực. Do đó, những ghi chép của cụ Trương Vĩnh Ký bằng văn vần cho giai đoạn 1846-1886, cũng như nhật ký bằng văn xuôi cho giai đoạn 1886-1898 (sẽ được công bố sau), có thể được xem là nhật ký chân thực về cuộc đời của cụ. Nhật ký này giúp chúng ta có một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về một nhân vật tên tuổi của Việt Nam trong thế kỷ XIX.

Lương Văn Hy
Đại học Toronto, Canada

Nhật Ký Văn Vần Của Petrus Trương Vĩnh Ký – Giai đoạn từ năm 1846 đến năm 1884

Nhật Ký Văn Vần Của Petrus Trương Vĩnh Ký – Giai đoạn từ năm 1886 đến tháng 8 năm 1886