Một Ngày Với Gia Đình Nông Dân.

Captovan (Tô Văn Cấp)

Nửa đêm giờ Tý canh ba, con gà trống đầu hè cất tiếng gáy:

-Ò ó o o…

Gà tức nhau tiếng gáy, con nọ nối con kia vang rền cả xóm làng.

Gáy một hồi chán chê rồi chúng lại ngủ tiếp, nhưng bu tôi, Bà Mẹ Quê, thì đã thức dậy từ lúc nào.

Bu tôi vội xúc miệng, tay ướt vuốt mặt, kéo vạt áo vá lau qua rồi quấn lại mớ tóc sau đầu, xong xuôi, bu lần vào bếp nhóm lửa nấu cơm sáng.

Một tay cầm que khều bếp, tay kia đưa từng nắm rơm vào cho lửa bén. Ánh lửa bập bùng hắt bóng bu tôi ngả nghiêng trên vách đất. Rơm cháy nổ tí tách, những hạt tro nhỏ li ti như pháo bông rơi xuống mái tóc đã điểm vài sợi bạc.

Nồi cơm sôi cạn nước nhưng chưa chín, bu tôi vùi bếp tro, rôi lên nhà đánh thức anh chị em chúng tôi dậy để kịp ăn sáng rồi ra đồng.

Thầy bu tôi cùng bảy anh chị em quây quần trên manh chiếu giữa nhà. Ở giữa là mâm cơm đạm bạc với đĩa cá mối kho riềng, đĩa rau muống luộc, nước rau điểm thêm quả cà chua thành bát canh. Cạnh đó là bát mắm cáy lấy từ cái hũ để đầu hè, vắt thêm chút chanh, quậy cho sủi bọt rồi gạt mấy con nhúc nhích nổi lên sang một bên là đã thành món nước chấm khoái khẩu. Nếu còn sót vài con thì cũng mặc kệ. Dân quê ai mà chẳng thuộc câu:

-“Giòi mẹ thì ngon, giòi con thì béo.”

Người ngồi cạnh nồi cơm vẫn là bu tôi. Bu sới cho mỗi người một bát. Thằng em út, Tô Văn Cáp, có nhiệm vụ so đũa cho từng người.

Mọi người đã yên chỗ, thầy tôi làm dấu Thánh Giá rồi cầu nguyện trước bữa ăn:

-Lạy Cha chúng con ở trên trời…

Khi thầy tôi kết thúc “Amen”, thì cả nhà đồng thanh đáp theo.

Các con từ lớn đến bé đều bưng bát cơm lên thưa:

-Mời thầy bu xơi cơm.

Bát con nào hết thấy nồi cơm còn nhiều thì lễ phép đưa bát ra thưa:

-Bu cho con xin bát cơm.

Bu tôi ngừng đũa để xới thêm cho con, con này rồi tới con khác. Bu tôi lúc nào cũng thấp thoáng nụ cười hiền. Đó là thiên chức của những bà mẹ quê.

Trong lúc cả nhà ăn, thầy tôi phân chia công việc trong ngày:

-Bu nó với mấy đứa con gái hôm nay ra đồng bón lúa, làm cỏ mấy thửa ruộng ngoài bờ đê. Còn Tiệp lên đượng coi soi ổi với mấy ruộng dưa hấu hái được chưa để còn liệu bán Tết. Chiều về nhớ đánh mấy gốc tre ngoài góc vườn, chẻ ra phơi khô làm củi nấu bánh chưng…

Ban xong “lệnh hành quân”, chủ nhà ra chõng tre hút thuốc lào: “Thuỷ hoả giao nhau xôi xòng xọc”. Xong một hơi dài, thầy tôi vội hớp ngụm chè tươi, nước trà nóng trôi qua cổ họng. Ông ngửa mặt lên trời nhả làn khói trắng, mắt lim dim, đầu lắc lư, khoan khoái như vừa bước vào cõi tiên.

Ai đã từng hút thuốc lào mới hiểu cái thú lâng lâng ấy.

Trong khi đó, tôi vẫn còn vật lộn với bát cơm độn khoai lang. Liếc thấy thầy tôi đang mơ màng, tôi lén gắp một miếng khoai hất ra phía sau lưng.

Nhưng “thiên bất dung gian”. Mấy con chó nằm phục sẵn lập tức lao vào tranh nhau, “oẳng oẳng” vang lên làm tôi giật mình, cúi mặt. Bu tôi chỉ mỉm cười:

-Con không ăn khoai thì gắp để vào mâm.

Bữa cơm sáng kết thúc. Mỗi người một việc. Trước khi mọi người tản đi, thầy tôi còn nhắc với theo:

-Cấp, Cáp đi học về nhớ nhổ cỏ sân, lấy vồ đập cho nhẵn để phơi thóc, không được bắn chim, câu cá nghe chưa!

Nhưng trẻ con vẫn là trẻ con. Thầy dặn là một chuyện, còn có nghe hay không lại là chuyện khác. Và những trò câu cá, bắn chim, đánh khăng, đánh đáo của đám trẻ quê chúng tôi bắt đầu từ đó.

Việc đồng áng không bao giờ hết. Sau bữa cơm trưa, mọi người lại tiếp tục làm lụng cho đến chiều tà. Phần đông dân quê tôi ngày ấy chỉ ăn hai bữa cơm chính là sáng và trưa. Chiều về thì “điểm tâm” bằng rổ khoai luộc hay bắp luộc cho đỡ đói.

Bu tôi và các chị mang thóc ra xay, sàng, sẩy để lấy gạo cho ngày hôm sau. Thầy và anh tôi thì chẻ tre, vót nan, đan rổ rá, vá lại những chỗ rách trên đăng, đó, vó, lờ, hom v.v.. chuẩn bị cho việc đơm cá, bắt tôm.

Vậy là hết một ngày ở làng quê.

Nhưng cũng có những buổi tối đặc biệt. Vào mùa gặt, những nhà có ruộng thường đổi công cho nhau để đập lúa. Dưới ánh trăng hoặc ánh đèn khí đá vàng vọt, các ông thay nhau đập, các bà quây quần gom rơm, trẻ con chúng tôi chạy loanh quanh đùa nghịch nhào lộn trên đống rơm cho đến khi buồn ngủ díp cả mắt.

Công việc kết thúc bằng một bữa ăn khuya: đĩa xôi nóng, con gà luộc và bát chè đỗ đen. Đó đã là một bữa tiệc thịnh soạn của nhà quê thời ấy./.