Mưa Thì Trời Làm – Còn Ngập Mãi Ai Chịu Trách Nhiệm?
Nguyễn Việt Hùng
Tôi sống ở nước ngoài đã nhiều năm. Nhưng mỗi mùa mưa, nhìn về Việt Nam, tôi vẫn thấy những hình ảnh rất quen:
đường biến thành sông, xe chết máy, nhà dân ngập nước, người già, trẻ nhỏ lội bì bõm giữa phố, người dân kê bàn ghế, tát nước ra khỏi nhà.
Năm này qua năm khác.
Miền Bắc ngập. Miền Trung ngập. Miền Nam ngập.
Và điều làm tôi thắc mắc và buồn nhất không phải chỉ là nước.
Mà là cảm giác mọi chuyện cứ lặp đi lặp lại như chưa từng có bài học nào được rút ra.
Sau mỗi trận ngập, người ta lại nghe những lời giải thích quen thuộc:
mưa lớn bất thường, triều cường,
biến đổi khí hậu, lượng mưa vat thiết kế !!!
Những điều ấy không sai.
Nhưng nếu năm nào cũng nói như vậy thì quá dễ.
Bởi biến đổi khí hậu không phải do đi lấp ao.
Không phải do san lấp vùng trũng. Không phải do bóp nhỏ kênh rạch.
Không do ký giấy cho khu đô thị mọc lên dày đặc trong khi hạ tầng thoát nước không theo kịp.
Và cũng không do sửa quy hoạch hết lần này đến lần khác.
Những việc ấy không phải do trời mà là do con người. Có những hậu quả không thể đổ cho thiên nhiên. Nó đến từ những quyết định quy hoạch mà nhìn lại, người ta khó gọi bằng một chữ nào khác ngoài… ngu xuẩn.
****
Nói chính xác hơn, đó là hậu quả của một kiểu phát triển trong đó người ta xây nhà nhanh hơn xây hạ tầng, đổ bê tông nhanh hơn giữ chỗ cho nước, và biến ao hồ, đồng ruộng, vùng trũng thành những khu đất có giá trị thương mại.
Rồi khi ngập, lại bỏ tiền làm dự án chống ngập.
Lấp hồ trước. Xây hồ điều hòa sau.
Bóp kênh trước. Nạo vét sau.
Xây khu đô thị trước. Làm cống sau.
Một vòng luẩn quẩn rất tốn tiền.
Và người trả giá cuối cùng vẫn là dân.
Điều đáng nói là đây không phải chuyện mới.
Các chuyên gia đã nói từ lâu về chuyện phải giữ hồ, giữ kênh, giữ vùng trũng, giữ hành lang thoát lũ và hạn chế bê tông hóa quá mức.
Không phải không biết.
Biết.
Không phải không có giải pháp.
Có.
Vậy tại sao năm nào cũng ngập? Đó mới là câu hỏi đáng hỏi.
****
Nếu một thành phố ngập một năm vì một trận mưa hiếm có, có thể gọi đó là thiên tai.
Nhưng nếu năm nào cũng ngập, ngập đúng những nơi cũ, ngập ngày càng nặng, trong khi dự án chống ngập vẫn làm và ngân sách vẫn chi, thì không thể cứ mãi đổ hết cho trời.
Lúc ấy phải hỏi: Ai chịu trách nhiệm?
Ai chịu trách nhiệm khi vùng chứa nước biến thành khu đô thị?
Ai chịu trách nhiệm khi hàng loạt dự án mọc lên nhưng hệ thống thoát nước vẫn cũ?
Ai chịu trách nhiệm khi quy hoạch được điều chỉnh liên tục theo hướng tăng mật độ xây dựng?
Ai chịu trách nhiệm khi tiền chống ngập tiêu hết năm này qua năm khác mà người dân vẫn phải lội nước về nhà?
Hay cuối cùng chẳng ai chịu trách nhiệm cả?
Cơ quan này nói do mưa.
Cơ quan kia nói do triều.
Nơi khác nói do biến đổi khí hậu.
Người ký đã chuyển công tác. Người duyệt đã nghỉ hưu.
Dự án cũ đã qua nhiệm kỳ. Và trách nhiệm cứ thế trôi đi.
Chỉ có nước là không trôi hết. Nó nằm lại trong nhà dân.
Trong chiếc xe chết máy. Trong hàng hóa bị hư.
Trong tiền sửa nhà. Trong những ngày công bị mất.
Trong cuộc sống của những người chẳng hề ký một bản quy hoạch nào nhưng lại phải trả giá cho nó.
Tôi ở xa. Mỗi năm chỉ biết nhìn về quê nhà qua những bức ảnh, những đoạn video.
Và năm nào cũng tự hỏi đúng một câu:
Bao giờ cảnh này mới chấm dứt?
Rồi mưa tạnh. Nước rút.
Mọi chuyện lắng xuống. Cho đến mùa mưa năm sau.
Lại ngập. Lại họp. Lại giải thích.
Lại “mưa lịch sử”. Lại “biến đổi khí hậu”.
Và vẫn không thấy ai đứng ra nói:
“Phần này là trách nhiệm của chúng tôi.”
Có lẽ đó mới là điều cay đắng nhất.
Không phải Việt Nam không biết cách chống ngập.
Mà là sau mỗi trận ngập, người dân luôn biết rất rõ mình là người chịu thiệt.
Chỉ có một điều họ chưa bao giờ được biết rõ:
Ai là người chịu trách nhiệm.
9/23/26
HVN
(viết mà chơi)
