Hai Lớp Học – Cách Nhau Nửa Thế Kỷ

Nguyễn Việt Hùng

Mấy hôm trước, đọc một bản tin từ Việt Nam, tôi thấy một cậu học sinh trung học lao lên bục giảng hành hung cô giáo ngay trong giờ học. Bạn bè chạy đến can ngăn, nhưng cậu vẫn tiếp tục hung hăng tấn công cô giáo.

Tôi đọc mà không biết nên buồn hay nên giận.

Ngày xưa, học trò thấy thầy cô thì đứng dậy chào. Ngày nay, có học trò khiến thầy cô phải đứng dậy… để chạy. Đúng là giáo dục đã có những bước tiến mà thế hệ chúng tôi chưa bao giờ tưởng tượng nổi!

Tôi không biết cậu học sinh ấy đã được học bao nhiêu tiết giáo dục công dân, đã làm bao nhiêu bài kiểm tra đạo đức, hay đã thuộc lòng bao nhiêu khẩu hiệu về truyền thống tôn sư trọng đạo.

Chỉ biết rằng, khi cậu giơ nắm đấm về phía cô giáo, có lẽ tất cả những bài học ấy đã bị bỏ quên đâu đó trong chiếc cặp sách.

Và bất chợt, tôi nhớ đến ngôi trường Petrus Ký của mình.

*****

Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua.

Những cậu học trò Petrus Ký ngày nào, áo trắng quần xanh, đạp xe đến trường dưới những hàng cây Sài Gòn, bây giờ đã thành những người đàn ông tóc bạc. Có người trở thành bác sĩ, kỹ sư. Có người thành đạt trong thương trường, có người giữ những chức vụ quan trọng trong xã hội. Cũng có người đã nghỉ hưu, vui thú với con cháu.

Cuộc đời đưa đẩy chúng tôi đi khắp bốn phương trời. Người định cư ở Mỹ, người sang Úc, người trôi dạt đến những quốc gia xa xôi bên Âu châu.

Nhưng có một điều rất lạ. Dường như những người học trò Petrus Ký chưa bao giờ thực sự rời xa ngôi trường cũ.

Ở Nam California, những cuộc hội ngộ vẫn thường được tổ chức. Bên Úc, bên Âu châu, những người bạn học cũ vẫn tìm đến nhau, vẫn nhắc chuyện trường xưa, vẫn hỏi thăm thầy cô ngày trước.

Có những cuộc gặp gỡ mà người tham dự đã không còn nhớ rõ mình tốt nghiệp năm nào, nhưng vẫn nhớ tên người thầy từng dạy mình một môn học từ hơn nửa thế kỷ trước.

Và mỗi lần gặp lại, những người đàn ông tóc bạc ấy dường như lại trở thành những cậu học trò ngày xưa.

Tôi nhớ một cuộc hội ngộ tại tiểu bang Oregon, Hoa Kỳ, cách đây nhiều năm.

Hôm ấy, những học trò cũ của thầy từ nhiều tiểu bang xa xôi cùng trở về. Có người mang theo cả vợ con. Chúng tôi quây quần bên nhau, ăn uống, trò chuyện, nhắc lại những kỷ niệm của một thời áo trắng.

Nhưng hình ảnh khiến tôi nhớ mãi không phải là những bàn tiệc hay những câu chuyện vui.

Mà là hình ảnh người thầy già ngồi giữa những học trò đã bạc tóc của mình.

Ngoài xã hội, có người được gọi bằng những chức danh rất trang trọng. Có người đã quen với việc điều hành cả một cơ quan, một công ty. Có người từng đứng trước hàng trăm nhân viên để ra quyết định.

Vậy mà khi ngồi trước mặt thầy, tất cả những danh xưng ấy bỗng trở nên thừa thãi.

Vẫn một tiếng “thưa thầy”. Vẫn những lời hỏi han, những câu chuyện nghịch ngợm ngày xưa.

Và thầy, dù tuổi đã cao, vẫn ân cần trò chuyện, vẫn quan tâm, vẫn dặn dò những đứa học trò mà chính chúng cũng đã lên chức ông nội, ông ngoại từ lâu.

Tôi nhìn những bức ảnh chụp hôm đó. Có tấm cả nhóm đứng bên nhau dưới nắng Oregon. Có tấm thầy trò quây quần quanh bàn ăn. Có tấm người thầy già mỉm cười giữa những khuôn mặt thân quen.

Chẳng có bục giảng. Chẳng có bảng đen. Chẳng có tiếng trống trường.

Vậy mà tôi cứ ngỡ mình đang nhìn thấy một lớp học Petrus Ký của hơn nửa thế kỷ trước.

****

Ngày xưa, chúng tôi đi học, sợ thầy cô lắm. Sợ bị gọi lên bảng khi chưa thuộc bài. Sợ bị ghi tên vào sổ đầu bài. Sợ một ánh mắt nghiêm khắc khi làm điều gì sai trái.

Có một điều mà chúng tôi được dạy từ rất sớm: “trọng thầy mới được làm thầy”, người thầy không chỉ là người truyền đạt kiến thức, mà còn là người đáng được kính trọng.

Ngày nay, giáo dục có nhiều thứ mà thế hệ chúng tôi ngày xưa nằm mơ cũng không thấy.

Trường lớp khang trang hơn. Máy tính hiện đại hơn. Học sinh có Internet, có trí tuệ nhân tạo, có đủ mọi phương tiện để tìm kiếm kiến thức của nhân loại.

Chỉ cần vài giây, một đứa trẻ có thể hỏi máy tính khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trăng.

Nhưng hình như có những điều rất gần, gần ngay trước mặt, mà người ta lại quên dạy.

Chẳng hạn như khoảng cách từ nắm đấm của mình đến khuôn mặt cô giáo.

Người ta nói nhiều về cải cách giáo dục.

Cải cách chương trình. Cải cách sách giáo khoa.

Cải cách thi cử. Cải cách cách chấm điểm, cách xếp loại, cách quản lý học sinh.

Năm này qua năm khác, cải cách nối tiếp cải cách. Những bộ sách giáo khoa mới ra đời. Những phương pháp giảng dạy mới được giới thiệu. Những khẩu hiệu mới được treo lên.

Tôi không biết những cuộc cải cách ấy đã tiêu tốn bao nhiêu tiền bạc và công sức.

Chỉ biết rằng nếu sau tất cả những cuộc cải cách, một người giáo viên vẫn có thể bị học trò hành hung ngay trên bục giảng, thì có lẽ người ta nên tự hỏi:

Chúng ta đang cải cách cách dạy chữ, hay đã quên mất việc dạy làm người?

Tôi không cho rằng tất cả học sinh ngày nay đều như thế. Tôi tin vẫn còn biết bao em ngoan ngoãn, lễ phép, và biết bao thầy cô tận tụy với nghề.

Một nền giáo dục không thể chỉ được đánh giá bằng số học sinh đậu đại học, số huy chương quốc tế hay những bảng thành tích treo đầy trên tường.

Nó còn phải được nhìn qua cách một con người đối xử với người khác, đặc biệt là với người đã từng dạy dỗ mình.

Một đứa trẻ có thể không giỏi toán, không giỏi văn, không đậu đại học, mà vẫn trở thành một người tử tế. Nhưng một đứa trẻ không thuộc một bài học đạo đức can bản, thì cho dù đạt điểm mười tất cả các môn, mà vẫn giơ tay đánh cô giáo của mình, thì những điểm mười ấy rốt cuộc có ý nghĩa gì?

****

Tôi không biết rồi đây nền giáo dục Việt Nam sẽ còn cải cách bao nhiêu lần nữa.

Có thể một ngày nào đó, học sinh sẽ không cần mang sách đến trường. Máy tính sẽ thay thầy cô giảng bài. Trí tuệ nhân tạo sẽ giải được những bài toán mà ngày xưa chúng tôi phải vò đầu bứt tóc hàng giờ.

Nhưng tôi mong rằng dù khoa học có tiến xa đến đâu, người ta vẫn nhớ dạy cho những đứa trẻ một điều rất cũ:

Biết kính trọng người khác. Biết ơn những người đã dạy dỗ mình.

Nửa thế kỷ trước, chúng tôi đến trường để học cách ngẩng cao đầu bước vào đời.

Nửa thế kỷ sau, khi trở về gặp thầy, chúng tôi vẫn biết cúi đầu.

Nửa thế kỷ đủ để biến một đứa trẻ thành một ông già.

Nhưng không đủ để biến một người thầy thành người xa lạ.

11/8/2026
NCP
(viết mà chơi)