Nhớ Về Hai Năm Điều Hành Hội Thư Viện Việt Nam, 1974-1975
Lâm VĩnhThế, MLS
Cựu Chủ Tịch Hội Thư Viện Việt Nam, 1974-1975
Tôi xuất thân là một Giáo Sư Trung Học Đệ Nhị Cấp tốt nghiệp từ Trường Đại Học Sư Phạm Sài Gòn (ĐHSPSG) vào tháng 4-1963, và nhiệm sở đầu tiên là Trường Trung Học Công Lập Kiến Hòa (tức Bến Tre, sau đây sẽ ghi tắt là Trường Kiến Hòa). Tháng 9-1966, tôi được Bọ Giáo Dục thuyên chuyển từ Trường Kiến Hòa về Trường Trung Học Kiểu Mẫu Thủ Đức (KMTĐ). Năm 1970, tôi chuyển sang làm công tác thư viện, và, nhờ vậy, đã được Cơ Quan Viện Trợ Mỹ (United Stats Agency for International Development = USAID) cáp cho một học bổng đi du học Hoa Kỳ trong 2 năm (1971-1973) tại Trường Thư Viện Học, thuộc Viện Đại Học Syracuse (School of Library Science, Syracuse University = SLSSU, tại thành phố Syracuse, tiểu bang New York, và tốt nghiệp với bằng Cao Học về Thư Viện Học (Master of Library Science = MLS) vào cuối tháng 5-1973. Về nước, sau đó tôi trở thành Chủ Tịch Hội Thư Viện Việt Nam (HTVVN) trong 2 nhiệm kỳ 1974 và 1975 cho đến ngày 30-4-1975. Bài viết này là một cố gắng ghi lại những kỷ niệm vui buồn trong thời gian hai năm điều hành HTVVN.
Hội Thư Viện Việt Nam
HTVV đã được chính thức thành lập từ năm 1959 với ông Phan Vô Kỵ là Chủ Tịch đầu tiên của Ban Chấp Hành, và với Cố Vấn Tối Cao là ông Ngô Đình Nhu, bào đệ và cố vấn chính trị của Tổng Thống Ngô Đình Diệm.
Trong suốt lịch sử 15 năm, HTVVN không có thực hiện được một dự án công tác chuyên môn nào đáng kể ngoai việc mỗi năm triệu tập Đại Hội Thường Niên để bầu lại Ban Chấp Hành.
Đầu năm 1974, tôi đã ra ứng cử và đã đăc cử chức vụ Chủ Tích Ban Chấp Hành HTVVN
Danh sách (rút gọn) Ban Chấp Hành HTVVN – Nhiệm kỳ 1974
Với Ban Chấp Hành mới này gồm đa số là các bạn còn trẻ, tuổi chỉ trên dưới 30 thôi, HTVVN đã đề ra một chương trinh hoạt động rất tích cực với các dự án công tác như sau:[1]
• Xuất bản Thư Viện Tập San (TVTS) như một quý san, ba tháng ra một số, một năm đủ 4 số; đồng thời cũng xuất bản tờ Bản Tin (BT), mỗi tháng ra một số, giữa các số của TVTS
• Tổ chức 2 Khóa Huấn Luyện Căn Bản Thư Viện Học dành cho hội viên
• Tổ chức một Đại Hội Hè để thảo luận một số vấn đề chuyên môn và nội bộ của Hội
• Chấn chỉnh và kiện toàn tình trạng hội viên của Hội
• Ấn hành một số tài liệu chuyên môn
Huấn Luyện Chuyên Môn Cho Hội Viên
Được sự ủy quyền của Ban Chấp Hành, và với tư cách Chủ Tịch của HTVVN, tôi đã đích thân đi gặp vị Đại Diện của Cơ Quan Văn Hóa Á Châu (The Asia Foundation) tại Việt Nam, lúc đó là ông Julio Andrews, trình bày chương trình hoạt động này và xin tài trợ. Độ một tuần lễ sau, HTVVN nhận được văn thư của The Asia Foundation báo cho biết họ chấp nhận tài trợ một phần các dự án trong chương trình hoạt động này của Hội. Nhờ sự tài trợ này, Ban Chấp Hành đã thực hiện được một phần quan trọng của chương trình hoạt động đã đề ra cho nhiệm kỳ 197, đăc biệt là 2 khóa huấn luyện. Sau đây là một vài hình ảnh về 2 khóa huấn luyện:
Giáo sư Bùi Xuân Bào, Thứ Trưởng Bộ Giáo Dục Đặc Trách Văn Hóa, đọc diễn văn tại Lễ Khai Giảng Khóa Huấn Luyện
Giáo sư Nguyễn Ngọc Huy, Viện Trưởng Viện Đại Học Sài Gòn,trao Chứng Chỉ Tốt Nghiệp cho Học viên Khóa Huấn Luyện
Tiệc trà sau Lễ Mãn Khóa Huấn Luyện tại Câu Lạc Bộ của Đại Học Vạn Hạnh
Đại Hội Hè 1974
Tử ngày thành lập vào năm 1959, đây là lần đầu tiên HTVVN tổ chức một Đại Hội Hè. Ban Chấp Hành đã chuẩn bị rât kỷ lưởng. Bốn ủy ban đã được thành lập để soạn thảo chương trình cho Đai Hộii Hè, như sau[2]:
• Ủy Ban Phân Loại:
Trưởng Ban: Ông Lâm Vĩnh Thế
Thư Ký: Ông Nguyễn Ngọc Hoàng
Ủy Viên: Cô Nguyễn Thị Phương Nguyệt, Ông Ðỗ Văn Anh, và Ông Nguyễn Văn Vinh
• Ủy Ban Tổng Kê:
Trưởng Ban: Cô Nguyễn Thi Nga
Ủy Viên: Cô Phạm Thị Lệ-Hương, Bà Bùi Tuyết Nhung, và Ông Hoàng Ngọc Hữu
• Ủy Ban Tu Chính Ðiều Lệ và Nội Quy:
Đồng Trưởng Ban: Các ông Nguyễn Cửu Sà và Lâm Vĩnh Thế
Thư Ký Ðoàn: Các ông Nguyễn Nhựt Quang, Trần Thanh Sao, và Lê Văn Thu
Thuyết Trình Ðoàn: Các ông Lê Ngọc Oánh, Nguyễn Hùng Cường, và Hoàng Ngọc Hữu
• Ủy Ban Quy Chế Thư Viện Học Ðường:
Trưởng Ban: Ông Lê Ngọc Oánh
Thư Ký Ðoàn: Các ông Nguyễn Nhựt Quang và Nguyễn Văn Thước
Thuyết Trình Ðoàn: Các cô Ðặng Thị Thảo và Huỳnh Thị Oanh
Nhiệm vụ của các Ủy Ban đã được Ban Chấp Hành ấn định cụ thể như sau:
• Ủy Ban Phân Loại: soạn thảo bảng số phân loại thập phân Dewey cho Lịch Sử, Ðịa Lý, và Văn Học Việt Nam
• Ủy Ban Tổng Kê: giải quyết dứt khoát vấn đề làm Tiểu dẫn cho tên tác giả Việt Nam
• Ủy Ban Tu Chính Ðiều Lệ và Nội Quy: tu chính Ðiều Lệ và Nội Quy của HTVVN cho thích hợp với hoàn cảnh và đà phát triển của ngành thư viện tại Việt Nam
• Ủy Ban Quy Chế Thư Viện Học Ðường: dự thảo một Quy Chế dành cho quản thủ thư viện học đường
• Các Ủy Ban đã họp hàng tuần trong suốt hai tháng 4 và 5/1974. Ðề nghị của các Ủy Ban sau đó đã được Ban Chấp Hành thảo luận trong các phiên họp ngày 29-6-1974 và 4-7-1974. Toàn bộ đề nghị của bốn Ủy Ban được in ra và gởi đến cho toàn thể hội viên nghiên cứu một tháng trước khi về tham dự Ðại Hội. Ban Chấp Hành cũng liên hệ với Nha Tiểu Học và Nha Trung Học của Bộ Văn Hóa Giáo Dục để các quản thủ thư viện học đường (đều là giáo chức) được cấp Lộ Trình Thư, và riêng một số hội viên ở các tỉnh xa được cấp cả vé phi cơ khứ hồi, để về dự Ðại Hội. Trong thời gian 3 ngày dự Ðại Hội, các hội viên đều được Hội cấp phụ cấp vãng phản, 150 đồng một ngày, giống như các giáo sư khi đi gác và chấm thi Tú Tài.. Ðại Hội Hè 1974 đã thành công hết sức rực rỡ với sự tham dự của gần 300 hội viên (trước đây số hội viên về họp các Ðại Hội Thường Niên để bầu lại Ban Chấp Hành không bao giờ vượt quá con số 100) và đạt được tất cả 4 mục tiêu đề ra, quan trọng nhứt là Quy Chế Thư Viện Học Ðường
Chấn Chỉnh Tình Trạng Hội Viên Cho HTVVN
Theo sổ sách, HTVVN có trên 300 hội viên trên toàn quốc. Niên liểm của Hội là 200 đồng một năm, và, từ nhiều năm, một số khá đông hội viên đã không đóng niên liễm này. Ban Chấp Hành HTVVN quyết định tìm cách truy thu số tiền đã bị thất thu khá quan trọng này, lúc đó đã lên đên hàng trăm ngàn dồng. Công vệc khó khăn này được Ban Chấp Hành giao cho chị Phạm Thị Lệ-Hương, Thủ Quỹ của Hội. Chị Lệ-Hương đã soạn thảo một kế hoạch rất tỉ mỉ và đã thành công truy thu được hơn 100.000 đồng tiền niên liểm mà các hội viên đã thiếu trong những năm qua. Đến đấu năm 1975, tại Đại Hội Thường Niên ngày 12-1-1975, tổng số hội viên của HTVVN được ghi nhận là 436 người.
Ban Thư Viện Học Tại Đại Học Vạn Hạnh
Được chứng kiến tận mắt khả năng chuyên môn cao, va nhứt là tinh thân hoạt động bất vụ lợi, hoàn toàn phù hợp với đường lối chủ trương giáo dục của Viện Đại Học Vạn Hạnh, Thượng Tọa Thích Minh Châu, Viện Trưởng, Viện Đại Hoc Vạn Hạnh, đã quyết định thành lâp cho Phân Khoa Văn Học va Khoa Học Nhân Văn, một Ban Thư Viện Học (BTVH) và cử nhiệm tôi làm Giáo Sư Trưởng Ban đầu tiên cho BTVH.
BTVH dã khai giảng khóa học đầu tiên vào đầu năm học 1974-1975 với 70 sinh viên, và với các giáo trình và giảnh viên như sau:
Học Kỳ 1:
• Ông Lâm Vĩnh Thế: Tổng Kê và Phân Loại 1
• Cô Phạm Thị Lệ-Hương: Tổ Chức và Điều Hành Thư Viện
• Ông Lê Ngọc Oánh: Tuyển Chọn Tài Liệu
• Ông Tống Văn Diệu: Lịch sử Thư Viện
Học Kỳ 2:
• Ông Lâm Vĩnh Thế: Tổng Kê và Phân Loại 2
• Cô Phạm Thị Lệ-Hương: Công Tác Khảo Cứu và Trình Bày Luận Văn
• Ông Lê Ngọc Oánh: Tham Khảo Tổng Quát
• Ông Nguyễn Ứng Long: Anh Ngữ 1
Học Kỳ 2 khởi sự vào khoảng tháng 3-1975 đã không bao giờ được kết thúc vì biến cố bi thảm của ngày 30-4-1975 chấm dứt sự hiện hữu của VNCH. BTVH của Đại Học Vạn Hạnh đã bị chết non, chưa đào tạo được một vị Cử Nhân Thư Viện Học nào cho VNCH cả. Giáo trình duy nhứt của BTVH đã được Ban Tu Thư của Đại Học Vạn Hạnh in xong và còn lưu giữ được đến ngày hôm nay là cuốn TỔ CHỨC VÀ ĐIỀU HÀNH THƯ VIỆN của Giáo sư Phạm Thị Lệ-Hương:
Giáo trình Tố Chức và Điều Hành Thư Viện của Giáo Sư Phạm Thị Lệ-Hương
Thay Lời Kết:
Trong thời gian 2 năm (1974-1975), với tư cách Chủ Tịch, tôi đã điêu hành HTVVN thực hiện được mọt số dự án công tác chuyên môn rất đáng kể. Dự án đầu tiên là tổ chức thành công được 2 khóa huấn luyện chuyên môn thư việc học hoàn toàn miễn phí cho hội viên của HTVVN. Dự án công tác thứ hai, quan trọng hơn rất nhiều, là đã thành lập được một BTVH đầu tiên cho Việt Nam Cộng Hòa (VNCH) tại Viện Đại Học Vạn Hạnh. Rất tiếc cả 2 dự án công tác chuyên môn quan trọng này đều đã không tạo ra được hậu quả tích cực và lâu dài cho VNCH vì biến cố bi thảm của ngày 30-4-1975.
GHI CHÚ:
1. Lâm Vĩnh-Thế. Tròn nhiệm vụ: hồi ký của một quản thủ thư viện Canada gốc Việt. Garden Grove, CA: Nhân Ảnh, 2021, tr. 52.
2. Lâm Vĩnh-Thế. Tròn nhiệm vụ …, sđd, tr. 56-57.
