THE  IMPRESSIONISTS – TRƯỜNG PHÁI ẤN TƯỢNG

Đinh anh Tuấn

truong phai an tuong 01

truong phai an tuong 02  truong phai an tuong 03

truong phai an tuong 01a

Giverny – Normandie – FRANCE

Pháp và VN giống nhau còn dùng danh từ ” làng ” ( village ) thay vì Mỹ chỉ gọi là ” thị trấn ” ( town ) . Nhớ lại bài hát ” Làng tôi ” của nhạc sĩ Chung Quân được diễn tả như thế này :  … ” làng tôi có cây đa cao ngất từng xanh , có sông sâu lơ lững vờn quanh , êm xuôi về đâu “… thì ” Làng tôi ” bên Pháp từ xa xa được nhận diện như thế này :  … ” làng tôi có mái chuông ( nhà thờ ) cao ngất từng xanh , có mái đỏ tường vàng lơ lững vờn quanh , đồng xanh êm đềm ” … 

 Chúng ta muốn nói đến làng Giverny , nơi họa sĩ Claude Monet sinh sống và vẽ tranh , cùng với các bạn họa sĩ đồng nghiệp tạo nên một sự nghiệp lẫy lừng với cái danh hiệu ” The Impressionists “ sống mãi trong quần chúng .

 truong phai an tuong 04a truong phai an tuong 04

truong phai an tuong 05 truong phai an tuong 06

 NORMANDY  

************

Nếu có cơ hội chúng ta làm một chuyến viếng thăm ngôi nhà và bây giờ trở thành một bảo tàng viện nhỏ của họa sĩ Claude Monet , thủ lãnh của môn phái hội họa Impressionism , tại làng Giverny thuộc miền Normandy cách Paris 50 dặm ( 80 km ) về phía tây bắc .

Tình cờ trong một chuyến đi xe lửa , Claude Monet qua cửa sổ nhìn thấy làng Giverny êm đềm xanh mát nên quyết định mua nhà sống ở đây năm 1883 . Rất nhiều bức họa nổi tiếng của ông là cảnh ngay nơi ông ở như những bức hình dưới đây . Giverny lại nằm rất gần sông Seine , một thủy lộ quan trọng đi từ biển Manche xuyên qua Paris xuống vùng trung ương nước Pháp .

truong phai an tuong 07 truong phai an tuong 08

truong phai an tuong 09 truong phai an tuong 10

Bảo tàng viện Claude Monet

Impressionism , tạm dịch Ấn Tượng , là đường lối mới của một nhóm họa sĩ Pháp theo đuổi trong lãnh vực Hội họa vào thế kỷ 19 mà hai tên tuổi nổi tiếng nhất là Claude Monet và Pierre Renoir . Ý tưởng về sáng tác theo trào lưu mới là từ Eduard Manet nhưng Claude Monet là người sáng tác dồi dào nhất về số lượng và được thiên hạ chú ý đến nhiều nhất .

Bất cứ trong lãnh vực nghệ thuật nào từ Đông sang Tây người ta cũng đặt ra qui luật mà văn nghệ sĩ muốn sáng tác  phải noi theo , ví dụ như thơ Đường luật  ( thất ngôn bát cú ) người làm thơ phải tuân thủ cách đặt chữ , vần thơ cho đúng khuôn phép đã định . Tây Phương rất chú trọng về Hội họa , những ai muốn dấn thân vào lãnh vực nghệ thuật này đều theo học có sách vở , bài bản của trường học gọi là có căn bản của Academic painting .

truong phai an tuong 11 truong phai an tuong 12

Bức họa  ” Liberty leading the people ” by Eugene Delacroix

Trào lưu Hội họa của Pháp phát triển rất nhanh trong khoảng thời gian từ 1820 đến 1850 và chia làm nhiều nhóm có tên theo chiều hướng nghệ thuật như romantic , realistic , naturalistic …. trong đó nhóm romantic có các họa sĩ như Courbet , Delacroix với nhiều khía cạnh đổi mới về sáng tác đã có ảnh hưởng khá đậm nét với nhóm Impressionists là loại đàn em đi sau với chủ trương mô tả sự việc cụ thể , không tưởng tượng , tránh trình bày theo lối cân xứng của hình học , nói nôm na là thấy như thế nào thì trình bày y như thế .

Trở về ngành Hội họa bên Pháp , họ có hội đồng giám thị của viện Mỹ Thuật ( Academie des Beaux – Arts ) đưa ra nguyên tắc , quyết định các tiêu chuẩn họa sĩ phải theo nếu muốn tranh của mình được triển lãm cho công chúng xem ở những địa điểm có tên tuổi của nhà nước được mọi người biết tiếng . Đây là điều kiện ” ắc có và đủ ” , có tính cách truyền thống của thời đại , cả về nội dung lẫn hình thức của tranh vẽ phải được thông qua , nếu người họa sĩ muốn được phổ biến tài nghệ của mình .

Một nhóm họa sĩ trẻ thời đó như Claude Monet , Pierre Renoir , Alfred Sisley , Camille Pissarro , Eduard Manet , Edgar Degas , Paul Cezanne …. có đầu óc đổi mới và phong khoáng không theo những qui định của cơ quan nhà nước khi sáng tác , kết quả tranh vẽ của họ bị từ chối và họ quyết định lập phòng triển lãm riêng để phổ biến cho công chúng xem .

truong phai an tuong 13

” Impression , sun rise ” by  Claude Monet

Cho đến khi bức họa “ Impression , sun rise ” của Claude Monet ra mắt người xem ( 1874 ) bị các nhà phê bình nghệ thuật của phái bảo thủ , truyền thống chê bai và mỉa mai ( giống như dư luận và đám văn nghệ sĩ chê bai kỹ sư Gustave Eiffel về cái tháp thô bỉ năm 1889 ) .

Dưới quan điểm về hội họa họ chê Monet nào là bứa họa chưa thật sự vẽ xong , nào là thích khác người và dùng từ ” impress ” một cách châm biếm đám họa sĩ nửa vời này chỉ thích ” chơi nổi ” để câu khách và gọi đám họa sĩ phản loạn này là ” impressionists ” ; Họ dùng chữ ” impressionists ” để nhạo báng Monet vì tên của bức tranh là :  ” Impression , soleil levant ” ! ( Impression , sun rise ) .

Phản ứng của đám bị đả kích như thế nào ? Họ phản ứng : đúng như thế , chúng tôi khác quí ông , chúng tôi là Impressionists ! Thật như thế , cái tên hiệu của đám Monet , Renoir , Manet , Degas , Pissarro … là do người chê đặt tên chứ không phải họ đặt ra .

Khi thiên hạ bắt đầu hâm mộ tranh vẽ của mấy ông tính chuyện đổi đời này thì từ ” Impressionists ” đi theo họ vượt biên giới Pháp ra ngoại quốc kể cả Mỹ  và được thế giới biết cho đến ngày nay và mãi mãi . Thật là ” chân lý không phải của riêng ai !  “

Impressionism còn lan tràn qua âm nhạc và văn chương mà các nhạc sĩ và văn sĩ sáng tác theo đường hướng của đám họa sĩ đi tiên phong , đề cao yếu tố cảm xúc tự nhiên , không bị đóng khung trong qui luật có tính cách truyền thống .

Nhớ lại thơ phú của VN với sự tiến triển của chữ quốc ngữ đầu thế kỷ 20 , sự thành hình của nhóm Tự Lực Văn Đoàn với chủ trương ” theo mới ” đã khai sáng ra lời thơ mới , tiêu biểu là thơ của Xuân Diệu , Lưu trọng Lư , Nguyễn Bính ….tạo nên luồng gió mới trong thi ca khi trình bày cảm xúc theo cách tự nhiên , không phải lệ thuộc vào qui luật cổ điển của văn hóa Trung Hoa .

Tranh của :  

truong phai an tuong 14 truong phai an tuong 15

RENOIR                                          MONET

truong phai an tuong 16 truong phai an tuong 17

DEGAS                                    MANET

truong phai an tuong 18

PISSARRO              

Về hình thức và nội dung trường phái Impressionists khác trường phái Truyền thống như thế nào :

Đề tài : truyền thống thích chọn về tôn giáo , lịch sử , vẽ truyền thần , những gì có tính cách cao siêu hay trừu tượng trong khi Impressionists thích cảnh thiên nhiên , cuộc sống hàng ngày, những cái tầm thường .

Chỗ vẽ : truyền thống vẽ trong nhà ( studio ) còn Impressionists thích vẽ ngoài trời , đầy đủ ảnh sáng thiên nhiên .

_ Màu sắc : truyền thống thích màu đậm trong khi Impressionists thích màu tươi , kỵ màu đen .

Cách vẽ Truyền thống dùng cọ lớn , nét vẽ ( stroke ) dài và mịn , không nhìn thấy bàn tay người vẽ tô trên tranh trong khi Impressionists dùng cọ nhỏ , stroke rất ngắn , kỹ thuật dùng đầu cọ để “chậm” trên tranh chứ không kéo dài nét vẽ , không đi sâu vào chi tiết , có một nội dung tổng quát , đặt nặng về tác động của ánh sáng .

truong phai an tuong 19 truong phai an tuong 20

truong phai an tuong 21

water lilies

Một điểm rất quan trọng định nghĩa đúng quan điểm của nhóm Impressionists về Hội họa là họ chú trọng tối đa về yếu tố ánh sáng ảnh hưởng như thế nào đối với sự vật họ đang vẽ .

Giống như hình Monet vẽ hoa huệ ( water lilly ) ở trên ; vì là hình trên computer ta không thấy rõ tác động của ánh sáng mặt trời trên sự vật , nếu được xem tranh thật trước mặt ta sẽ thấy tài nghệ của ông như thế nào khi trình bày đúng tác dụng của ánh sáng mặt trời trên hoa lá và dưới mặt nước trong tranh . Chiều hướng của Impressionists là làm nổi bật và sống động bức tranh dựa vào yêu tố ánh sáng tự nhiên , vì thế họ rất thích vẽ ngoài trời .

truong phai an tuong 22

CLAUDE MONET (1840-1926)

truong phai an tuong 23

PIERRE RENOIR (1841-1919)

Tranh ảnh của đám Impressionists cũng bị thấm thoát ra ngoại quốc nhiều , lọt vào tay những nhà giàu nước ngoài và họ trở thành mạnh thường quân tặng tranh ảnh lại cho các bảo tàng viện địa phương của nước họ . Bảo tàng viện Chicago thuộc loại nặng ký nhất nước Mỹ , thu thập nhiều tranh của Impressionists nên đôi khi cho các bảo tàng viện khác của Mỹ mượn để công chúng được xem .

Người Tây Phương hơn chúng ta ở điểm đó , họ rộng lượng và sẵn sàng chia sẻ những cái hay cái đẹp cho tất cả mọi người cùng thưởng ngoạn và như thế sẽ phổ thông hoá kiến thức và văn minh của nhân loại ngoài yếu tố vụ lợi , và nhờ thế văn hóa phương Tây có cơ hội được truyền bá và lan tràn khắp thế giới .

truong phai an tuong 24 truong phai an tuong 25

truong phai an tuong 26 truong phai an tuong 27

Bảo tàng viện Orsay , nằm bên bờ sông Seine của Paris , tập trung phần lớn tranh của nhóm Impressionists và nhiều tác phẩm điêu khắc sáng tạo từ giữa thế kỷ 19 cho đến 1914 .

CHUYỆN BÊN LỀ CỦA HỘI HỌA

Nhớ lại cách đây không bao lâu , độ vài năm , người viết có dịp được đến xem tranh vẽ của nhóm Impressionists từ bảo tàng viện Chicago cho Kimball Art Center của thành phố Ft Worth ,Texas mượn . Từ nhà đến Ft Worth cũng phải lái xe 60  miles , tuy người không khoẻ cũng phải cố gắng lết đi vì ngàn năm một thủa dễ dầu gì được tận mắt xem tranh của Monet và Renoir !

truong phai an tuong 28

Đến nơi nhìn vào parking lot ta không khỏi ngạc nhiên thấy vô số school bus của trung học Công giáo chở học sinh đến  xem tranh của Impressionists đông không thua gì người thường vào xem . Học sinh trường nhà giàu cũng sướng thật ,  mở rộng tầm hiểu biết nhờ có điều kiện học hỏi . Hình như có vào khoảng 80 bức tranh , phần lớn của Monet và Renoir , rất nhiều bức họa nổi tiếng của hai ông lọt vào tay bảo tàng viện Chicago .

Nhiều bức tranh được vẽ cách đây cả 150 năm , vấn đề bảo trì thật quan trọng để màu sắc tranh không bị phai mờ theo thời gian vì người Tây Phương có ý thức giữ gìn di sản văn hóa của họ ; nước Pháp đóng góp phần không nhỏ cho văn minh của nhân loại về đủ mọi phương diện , trong đó có Hội họa .

truong phai an tuong 29

truong phai an tuong 30

truong phai an tuong 31

Đinh anh Tuấn

Petrus Ký  65 – 72