NHỮNG HẠT ĐƯỜNG…

Phạm Nga

*Tản văn Phạm Nga

1.

   Lâu nay, bạn bè đều biết hể đi uống cà phê là tôi có tật chỉ gọi cà phê phin đen không đường. Rồi cứ chán ngắt tái diễn mãi trước mắt mọi người là cảnh tôi rón rén lục túi xách hay móc bóp ra gói đường ăn kiêng – một loại “bùa hộ mạng” luôn mang theo bên người của dân bị bệnh tiểu đường.

   Vậy mà trong buổi cà phê sáng chủ nhật này, cứ như thế gian đã đổi đời, anh bạn thân tròn mắt ngạc nhiên khi thấy tôi hiên ngang múc ra từ cái hũ sứ trắng xinh xắn trên bàn một hơi mấy muỗng đường bỏ vào tách cà phê của mình.

   ‘Nè, hết bịnh rồi hả ông? Không cần xài gói bùa nữa hả? Thiệt… tôi cũng không uống ngọt tới mấy muỗng đường như ông!”, tội nghiệp anh bạn không thể nào nín được những câu tra vấn.

   “À, tái khám hôm thứ bảy thì xét nghiệm đường huyết thấy ngon lành! Tiếp tục y như ba tháng trước, mức đường của mình vẫn trong ngưỡng normal”, tôi còn  nhấn nhá: “Y như người bình thường!”

2.

   Nếu cuộc đời có thể quay lại thời quá khứ, có thể thấy tôi cũng đã từng ở vào tâm trạng kinh ngạc, thế nào cũng bục ra câu hỏi đại loại như câu hỏi của anh bạn bữa nay. Khi ấy, Hớn – một anh bạn học rất thân, sau cả mấy chục năm vượt biên sang sống ở Mỹ mới trở về nước và gặp lại nhau, mời tôi đi uống cà phê, ăn sáng. Vào nhà hàng, không thèm mở menu, anh ta tỏ ra rất khẩn thiết khi hỏi cô chạy bàn:

   “Ở đây có cà phê nào không có hay giảm caffeine không cô?”

   “Là… sao, thưa anh?”, cô gái lúng túng, còn nhìn sang tôi như cầu cứu.

 “Thì chắc là cà phê nhưng không có hay đã rút bớt caffeine, coi như chất cốt, chất tinh cà phê đó mà. Phải không ông?”, tôi giải thích đại với cô phục vụ nhưng Hớn cũng gật gật đầu. Tôi đã nghĩ cái tên này giờ là Việt kiều – đúng ra phải gọi là người Mỹ gốc Việt, hay đã ở lâu dài tại Việt Nam thì Mỹ kiều gốc Việt – bày đặt chãnh chọe, đòi món cà-phê-không-có-cà-phê lạ hoắc lạ huơ, chứ hồi xưa, khi còn lê lết canh me vượt biên ở Vũng Tàu, cả bọn nghèo, rách như xơ mướp, có cà phê bắp rang, đậu nành rang để uống là quý lắm rồi.

   Nghe cô gái trả lời là quán không có loại cà phê nào như vậy thì Hớn nói “Cám ơn, vậy cho chai nước suối Vĩnh Hảo hay La Vie cũng được”.

   Tôi đã từng nghe, từng biết nhiều người đã và đang sống ở nước ngoài thì ngay tại đất nước họ sống, họ thường đã rất ‘kỹ’ theo nghĩa là nghiêm chỉnh kiêng cữ đủ điều trong việc ăn uống thường ngày, thì nói gì khi họ về VN, cái xứ nổi tiếng khá kém về vệ sinh thực phẩm và môi trường? Kìa, anh việt kiều Mỹ – bạn tôi đang lấy trong cái “bao tử” đeo ở lưng ra mấy gói nhỏ nhỏ trông rất lạ, cầm lên từng gói và giải thích:

“Mình bịnh hoạn đủ thứ, thứ nhất bị cao huyết áp, phải cử cà phê nhưng mình vẫn ghiền mùi cà phê nên đi đâu cũng đem theo mấy gói coffee non-caffeine này. Thứ nhì là mình bị tiểu đường nên chỉ dùng đường low GI diet là gói này, để xài khi kêu đá chanh, trà lipton. Bác sĩ còn cấm mình nhiều thứ nữa…”.    Tôi chẳng phải nhọc công đợi lâu. Chỉ một lát sau, cái “nhiều thứ nữa” được Hớn liệt kê tiếp… Vừa nhắc tôi gọi món điểm tâm, anh ta đã ái ngại hỏi nhỏ:   “Nè, không biết ở đây họ có bỏ bột ngọt vô đồ ăn nhiều quá không, có nêm mặn quá không nữa? Để tui nói ông nghe, ở bển bà xã mình nấu đồ ăn trong nhà thì nêm rất lạt và không bao giờ xài bột ngọt. Mỡ cũng vậy, nhà mình tránh, chỉ dùng 100% dầu ăn, mà cũng ít ăn chất béo.”

   Nói cho gọn, bạn tôi đang sống rất khắc kỷ với chế độ cà phê không cà phê, đường không đường, giảm muối, miễn bột ngọt, miễn mỡ béo… Phải nghe chuyện kiêng cử đủ thứ của Hớn, tôi không khỏi chán nãn vì biết cái danh sách đầy âm tính kia chưa chắc đã kết thúc. Như khi đốt điếu thuốc hút cho thư giãn một chút, tôi không khỏi nghĩ rằng, ông nội này mới nói đã bỏ thuốc lá rồi nhưng nếu còn vương vấn khói thuốc thì chắc chắn ổng chỉ kiếm thứ thuốc lá đã rút hết nicotine. “Tội nghiêp! Sống như vậy thì chết sướng hơn!”, tôi thầm nghĩ.

   Sau khi Hớn bay về Mỹ, tôi đem câu chuyện trên kể lại với một đám bạn cùng học chung với Hớn và tôi hồi còn ở Văn Khoa Sài Gòn. Một anh đã nhận xét tếu mà chí lý:

   “Phải tôn cái tên Hớn lên hàng đại sư, thiền sư gì đó, pháp danh là… Cử Đủ Thứ mới được! Thí dụ như chỉ cần áp dụng câu trong kinh Bát Nhã ‘Sắc bất dị không, không bất dị sắc. Sắc tức thị không, không tức thị sắc’, nghĩa là ‘Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc. Sắc tức là không, không tức là sắc’, vào cái vụ cử ăn đường, kiêng uống ngọt của ngài Cử Đủ Thứ, ta có ngay cái ‘công án’ thiền tuyệt vời sau đây “Ăn đường chẳng khác gì cử đường, cử đường coi như ăn đường. Vậy ăn đường chính là cử đường, cử đường chính là ăn đường!”

3.

             Có điều là ở thời điểm gặp lại anh bạn Hớn đáng tội nghiệp kia, nhờ Trời thương nên sức khỏe tôi tương đối còn tốt, theo nghĩa ít ra là tôi chưa rơi vào tình trạng như anh ta là đã dính các bệnh thường xảy đến – mà hể đến là hay đi cả bè cả lũ – kiểu ‘đánh hội đồng’ bệnh nhân đàn ông từ 50 tuổi trở lên, như: huyết áp cao, tiểu đường, rối loạn cholesterol, thoái hóa xương khớp gây đau lưng, phì đại tuyến tiền liệt, gút.v.v… Cũng có nghĩa là khi ấy, tôi hoàn toàn xa lạ đối với những thứ bạn mình phải thường trực kiêng cử trong ăn uống, sinh hoạt. Thậm chí tôi thầm có ý vừa thương hại vừa cười cợt, chế diễu bạn mình lẩm cẩm quá đáng. Tôi đã cho rằng bạn mình quá lập dị, không giống ai, nhất là cái kiểu đi đâu cũng mang kè kè mấy gói “bùa hộ thân”, nào phải để trừ tà, chống ma ngoài đường mà chỉ để đối phó với tính chất tự nhiên của những thực phẩm, gia vị cần thiết và rất bình thường đối với người khác, như cà phê, đường, muối, bột ngọt…

   Nào ngờ sau đó, là vài năm mới đây, đến lượt tôi tôi cũng lẩm cẩm như Hớn, có đỡ hơn một chút là vì chỉ dính tiểu đường, tôi chỉ thủ một thứ ‘bùa hộ thân” thôi, đó là những gói đường ăn kiêng, đủ nhãn hiệu nội/ngoại, như: Equal, Hermesetas, Isomalt… Điều đáng nói là trong suốt một thời gian dài, dù đã ăn uống có kiêng cử thường trực như thế, tôi vẫn đã phải chịu đựng thứ tâm lý ảm đạm, nặng nề, lúc nào cũng lo lắng, đề cao cảnh giác đối với đường cùng mọi thứ thức ăn, thức uống có vị ngọt. Đối với ai khác, màu trắng tinh tươm của những hạt đường cát trông thật hiền lành, bắt mắt, nhất định đem tới vị ngon ngọt, hấp dẫn cho cảm quan của họ. Còn đối với người bị bịnh tiểu đường như tôi, hầu như đó chỉ là một màu trắng khó chịu, đầy đe dọa đối với an lành của sức khỏe và tuổi thọ con người…

4.

        Cũng giống mọi người, đường ngọt đã đến với tôi qua việc ăn uống thường ngày, nhưng còn có một “kênh” riêng khiến tôi gắn bó với đường – đó là chuyện  ghiền uống cà phê từ thuở 17- 18 tuổi. Tôi còn nhớ là vào những đêm thức trắng ôn thi tú tài thời đó, mình đã mở đầu “sự nghiệp uống cà phê” với loại cà phê rang, xay thơm lừng của nhãn hiệu J.Martin – Meilleur Gout bán ở một tiệm tạp hóa lụp xụp nằm trên đường Trần Quang Khải,  ngay góc ngã tư Trần Quang Khải – Trần Nhật Duật, khu Tân Định, thời đó cũng thuộc Quận 1 Sài Gòn. Đã gần 60 năm trôi qua, tôi luôn giữ thói quen chỉ uống cà phê đen nóng. Nhưng dù sao, đến cơn ghiền cơn ghiền cà phê mà được là tách cà phê phin đen hảo hạng ở quán máy lạnh sang trọng thì tốt, mà ly xây chừng (*) ở mấy cái tiệm hủ tíu nhớp nháp của các chú Thòong (*), hay ly cà phe vớ ở mấy quán cóc xập xệ lề đường cũng xong.

   Một điều nữa là tôi chỉ uống cà phê với lượng đường cát trắng ngọt vừa phải, không đắng nghét như ra vẻ lữ khách đắng cay mùi đời, cũng không ngọt ngay như các chị em hí hửng húp nước chè nhãn nhục.

   Bước vào tuổi già, nhịp sống chậm đi, người ta nào còn bận tâm với những chuyện đại sự, làm ăn lớn hay mộng mơ, lý tưởng chưa thành, để rồi cứ quanh quẩn với những điều vụn vặt trong sinh hoạt hằng ngày, như cái kiếng lão, hộp chia thuốc uống sáng/trưa/chiều, máy đo huyết áp, máy đo đường huyết… Riêng tôi thì huyết áp cao và tiểu đường đã được phát hiện gần như trong cùng một năm.

Từ khi dính tiểu đường, trong cử cà phê một mình quen thuộc buổi sáng bên chiếc laptop, tôi thường tẩn mẩn lập đi lập lại toàn những nghi thức bó buộc của màn trình diễn khắc khổ – đó là: lấy ra, xé gói đường ăn kiêng, rón rén bỏ vào tách. Đến việc cầm muỗng quậy thì tôi cũng phải chú ý quậy thật chậm, thật khẽ, bởi nỗi lo lỡ đường tan hết sạch thì món uống có thể bị ngọt quá lố…

Tôi thường chạnh nhớ dòng thơ tuyệt mỹ của Prévert:

    Tôi nghĩ nhà thơ Pháp đã khắc họa hình ảnh người đàn ông thật lặng lẽ với tách cà phê của mình. Có vẻ như vì bận uống cà phê mà anh ta đã câm lặng làm ngưng đọng cuộc sống và cả cuộc tình của mình, còn không quay nhìn, không chuyện trò với người yêu ngồi bên cạnh. Đó là những lời thơ u sầu, một tiết lộ đầy muộn phiền về một tình yêu đã không thể nào được cứu vãn… Với tất cả lòng yêu chuộng, tôi thường đem ra chiêm nghiệm tới, lui mãi những câu thơ tráng lệ này những khi uống cà phê một mình. Để rồi tôi càng chán ngán kiểu, cách sống của mình, rằng thưởng thức hương vị cà phê, bay bổng tâm tưởng mà cứ phải bị ám ảnh bởi cái hạn chế không được phép ngọt thì quả là què quặt, bất bình thường và tất nhiên chẳng thi vị, hào sãng chút nào. Dù có hay không phơi bày trước mắt người khác, cái cảnh ăn uống dè dặt, cữ kiêng này đúng là những lát cắt xấu xí từ cuộc sống nhẫn nhục, cam chịu của một con bệnh đáng tội nghiệp bên món uống lỡ ghiền của hắn ta.

5.

   Nhưng rồi, giống như một nỗi buồn sâu đậm nào đó trong đời sống này, tưởng quá lớn lao để không thể nào nguôi ngoai được nhưng rồi cũng dần hồi phai nhạt theo ngày tháng, từ tình cảnh uống cà phê sáng, tối một mình tức tự đối diện với chán chường – thứ phiền muộn đã quá thân quen – cũng như không ngớt tự thương hại cái thân bệnh hoạn của mình, tôi đã dần hồi chuyển sang tâm cảnh dửng dưng như đã thuần thục trong sự chịu đựng một khổ hình âm thầm về tinh thần và cảm xúc. Ngày ngày, tôi lặng lẽ thực hiện những cử chỉ cần thiết để có một tách cà phê không được phép ngọt của mình, không vui cũng không buồn.

   Chính vào lúc tôi đã dửng dưng, dường như vô cảm, trong lòng vắng bặt cả niềm hy vọng, mong ước nhỏ nhoi là được sớm lành bệnh để có thể sinh hoạt, ăn uống bình thường trở lại như mọi người, thì kỳ diệu thay, liên tiếp trên những phiếu xét nghiệm định kỳ mức đường trong máu đã không còn con số nào bị in đậm đen, tức nằm ngoài ngưỡng ‘Normal’. Và vừa rồi, một cách dè dặt, bác sĩ đã phán lcoi như mức đường đã ổn định được 3 tháng liền ở ngưỡng chấp nhận được, nhưng để tránh bị tái phát, tôi phải tiếp tục uống thuốc trị tiểu đường liều thấp nhất cũng như phải tiếp tục kiêng ngọt và tập thể dục, đi bộ…

P.N.

—————-

* –Xây chừng: nghĩa là ‘ly nhỏ’ theo âm tiếng Quảng Đông (‘tài chừng’ là ly lớn). Nhưng người bình dân hay gọi gọn ‘xây chừng’ là ly cà phê đen nhỏ mà chính xác là ‘dịt phé xây chừng’.

  – Thoòng: Theo từ ‘thoòng dành’ đọc theo âm Quảng Đông, còn âm Hán Việt là ‘Đường nhân’, nghĩa là ‘người nhà Đường’, đây là một đế chế rất hùng mạnh trong lịch sử cổ đại của dân tộc Trung Hoa nên các đời sau của họ thường hãnh diện tự xưng theo tên gọi của triều đại này.

** Trích bài thơ “Déjeuner du matin” – tập “Paroles” – Jacques Prévert – bản dịch Nguyễn Đăng Thường & Diễm Châu.