Nhạc sĩ Lê Mộng Bảo và nhà xuất bản Tinh Hoa Miền Nam

Vưu Văn Tâm

1. Nhạc sĩ Lê Mộng Bảo

Lê Mộng Bảo (1923-2007) sinh trưởng ở Huế, cha là người Phúc-Kiến và mẹ là người Việt-Nam. Ở tuổi 16, ông là phóng viên báo Tiếng Dân của cụ Huỳnh Thúc Kháng. Năm lên 18, ông đi học ở Hà-Nội. Nơi đây, ông có dịp thọ giáo âm nhạc với nhạc sĩ Đặng Thế Phong và nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương. Ba năm sau, ông về lại Huế và làm công chức ở sở bưu điện.

Năm 1948, ông Tăng Duyệt là giám đốc nhà xuất bản Tinh Hoa Huế mời Lê Mộng Bảo làm phụ tá điều hành và lo phần chọn bài hát để xuất bản. Do công việc phát hành thường xuyên đi lại giữa Huế và Hà-Nội, Lê Mộng Bảo có dịp kết thân với nhiều nhạc sĩ tiền bối như Nguyễn Xuân Khoát, Lưu Hữu Phước, Bùi Công Kỳ, Văn Cao, Phạm Duy, Phan Huỳnh Điểu, Nguyễn Đình Phúc. Năm 1952, ông được phái vào Sài-Gòn làm giám đốc chi nhánh Tinh Hoa ở miền Nam. Năm 1956, nhà xuất bản Tinh Hoa Huế đóng cửa, Lê Mộng Bảo thành lập nhà xuất bản Tinh Hoa Miền Nam ở số 51, đại lộ Trần Hưng Đạo, Sài-Gòn. Nhà xuất bản Tinh Hoa Miền Nam hoạt động “bài bản”, có nhà in riêng, có tiệm sách riêng, thành phẩm được phân phối qua các nhà sách lớn ở Sài-Gòn như Khai Trí, Sống Mới, Tao Đàn và đại lý ở các tỉnh. Sản phẩm âm nhạc của Tinh Hoa Miền Nam được in trên giấy Bristol dày, in typo nhiều màu trước năm 1970, in offset từ 1970 và hoạ sĩ Kha Thuỳ Châu đảm trách vẽ bìa nhạc cho những tác phẩm này. Trong gần hai mươi năm hoạt động, Tinh Hoa Miền Nam đã xuất bản hơn 200 ca khúc tờ nhạc rời. Ngoài ra, Tinh Hoa Miền Nam là nhà xuất bản âm nhạc đầu tiên của Việt-Nam có tên trong “Worldwide Music Trade Directory” do Thụy-Điển ấn hành.

Nhạc sĩ Lê Mộng Bảo cư xử hào phóng với bạn bè đồng nghiệp. Ông thường trả nhuận bút sớm và đầy đủ, sẵn sàng ứng tiền cho các nhạc sĩ trẻ nên được người trong giới gọi bằng cái tên thân thương “ông anh chi tiền”. Từ năm 1955, Lê Mộng Bảo hợp tác với thi sĩ Tô Kiều Ngân chủ trương tạp chí Sóng Nhạc là tạp chí âm nhạc và kịch nghệ đầu tiên của miền Nam Việt-Nam. Tạp chí này cũng là diễn đàn của giới ca, nhạc và kịch sĩ lúc bấy giờ. Ngoài ra, Lê Mộng Bảo chủ trương thực hiện chương trình Hoa Tình Thương trên đài truyền hình Sài-Gòn.

Bên cạnh lãnh vực kinh doanh, Lê Mộng Bảo còn viết nhạc với nhiều bút danh như Tùng Vân, Tuyết Sơn, Anh Bảo, Hoa Linh Bảo và làm thơ với bút hiệu Mộng Quỳnh. Nhạc sĩ Lê Mộng Bảo sáng tác khoảng hơn 50 tác phẩm, trong đó có thể kể đến như “Đập vỡ cây đàn”, “Chiều viễn xứ”, “Nửa đêm thức giấc”, “Thân phận”, “Thương về quán trọ”, “Phận nghèo”, “Mùa ve sầu”, v.v.. và những hợp soạn với các nhạc sĩ đồng nghiệp như “Bến nước tình quê” (với Mạnh Phát), “Đổi thay” và “Hỏi anh hỏi em” (với Hoàng Liên), “Sầu ly hương” (với Lam Phương), “Tàn một đêm vui (vói Văn Phụng), v.v..

Năm 1975, đất nước rơi vào tay giặc, toàn bộ gia sản một đời gầy dựng, chắt chiu bị tịch biên. Nhạc sĩ Lê Mộng Bảo bị bắt đi tù đày đến năm 1981 thì được thả. Ra khỏi nhà tù với đôi mắt bị thương tật, Lê Mộng Bảo kết hợp với Phi Thoàn, Khả Năng đi ca hát ở ngoại ô hay miền tỉnh lẻ để kiếm tiền độ nhật dù trước đó ông chưa hề bước lên sân khấu hoặc cầm trong tay cái microphone. Năm 1993, ông sang Hoa-Kỳ theo diện HO, sống ở miền Bắc tiểu bang California và qua đời năm 2007 trong hoàn cảnh đơn chiếc.

2. Phận nghèo

Vì gia cảnh nghèo hèn nên cứ mơ hoài tình nồng duyên thắm. Bao hoang mang, lo lắng vì không biết được thuyền tình có rẽ bến sang sông. Hỏi người thuơng có còn nhớ lời đoan thệ và ước mong một ngày áo trắng vu quy ..

Hèn sang là hố sâu ngăn cách giữa cuộc sống kim tiền. Tình nghĩa ban đầu có còn xanh thắm như tơ trời hay đã phôi phai màu ly biệt. Kỷ niệm cũ còn đây, mà người xưa như xa hoài mấy nẻo ..

Yêu nhau không bao giờ có tội. Tội tình chăng là mặc cảm hèn sang, môn đăng hộ đối. Duyên không thắm, lá trầu không xanh nên nửa đường gãy gánh, đàn đứt dây tơ. Dù sao đi nữa, tình này khó thể phôi phai và nhớ nhung xin trao về chốn ấy ..

Ngay từ khi ngồi ở ghế giám đốc của một nhà xuất bản tầm cỡ, nhạc sĩ Lê Mộng Bảo đã vương mang nỗi buồn thân phận. Có lẽ vì hạnh phúc gia đình không may gãy đổ nên ông luôn mang tâm trạng mất mát, thiệt thòi. “Phận nghèo” là tiêu biểu cho niềm hạnh phúc bất hạnh và cũng là một lời tiên tri. Ngày đó, ông đối xử với người trong nghề với tâm hồn nghệ sĩ bao la. Nhưng số phần nghiệt ngả bám theo ông kể từ ngày mùa xuân lâm lụy. Nỗi cô đơn lặng lẽ theo ông từ những ngày tù đày trong nước cho đến khi tạm dung trên đất lạ và âm thầm qua đời. Tinh Hoa Miền Nam không chỉ là một nhà xuất bản tờ nhạc rời mà chính là bệ phóng cho những nhạc sĩ mới chập chững bước vào nghề cũng như giới thiệu những tác phẩm mới mẻ đến với khán thính giả yêu nhạc bốn phương.

TV, 13.10.2026