Lão Lượm “Ve Chai”

Tô Văn Cấp

Vào giờ nghỉ trưa, đa số công nhân hãng L.A Laundry tụ tập quanh xe lunch. Tôi đang loay hoay kiểm soát mấy bộ quần áo “samples” để mang giao cho hãng Guess, thì nghe có tiếng la hét ồn ào quanh xe lunch. Ngó ra tôi thấy lão Tony Joseph (tên Việt Nam là Tôn) đang bị thằng Mexi-Guapo nắm hai cổ tay lão kéo tới, xô lui như mèo vờn chuột, còn lão Tôn thì cố vùng vẫy và miệng la: “F… you”, trong khi đó đám đông, những người anh em gốc “thích đậu, thích đỗ” thì hò reo, cổ võ cho hai người đánh nhau để họ đứng ngoài vỗ tay cười chơi.

Tôi không ưa lão Tôn, nhưng khi thấy thằng Mexi-Guapo hành hạ lão ta quá, tự ái dân tộc nổi lên, tôi đi tới can họ ra, nhưng Guapo lại mạnh tay hơn, túm cổ lão Tôn nhấc lên. Tôi kín đáo dùng ngón tay cái và ngón trỏ bấm mạnh vào tử huyệt ở bàn tay Guapo khiến nó đau quá vội buông lão Tôn ra rồi hắn gườm gườm nhìn tôi. Tôi nói lớn cho đám đông nghe: “Sorry Guapo, this old man is my brother.” Rồi tôi nhìn vào mắt Guapo và nói nhỏ, hù hắn một câu:

– Cùi-đa-đồ (đại khái là mày coi chừng tao).

Vì ông chủ và tôi là chỗ quen biết từ trước nên tôi “Mượn oai hùm nhát khỉ” hù tên Guapo này để hắn không còn bắt nạt lão Tôn nữa. Hai đối thủ cố lải nhải với nhau thêm vài câu nữa rồi bỏ đi, còn đám đông quay lại ăn uống bình thường. Tôi thì về thu xếp các mẫu hàng đem đi giao, không thèm hỏi lão Tôn một câu lý do tại sao thằng Guapo lại đánh ông ta.

Hãng L.A Laundry, ở El Monte, thầu giặt quần áo “Jean” cho các hãng Guess, Bongo, Infinity, Lewis, công nhân đại đa số là dân vùng Nam Mỹ, chỉ có Tôn và tôi là người Việt. Tôn làm trong toán xếp quần áo, còn tôi phụ trách đi nhận và giao các mẫu hàng từ các hãng kể trên. Tôn, cũng là dân “ho-hen” (H.O) như tôi, đến làm việc ở đây trước tôi nên khi mới vào làm, tôi rất mừng và lễ phép với “niên trưởng” Tôn. Dần dà vì làm khác nhiệm vụ và nhất là thấy Tôn làm “mất mặt” người Việt nên tôi rất bực mình, không tiếp xúc nữa, nay khi thấy tên Guapo hành hạ đồng hương tôi buộc phải ra tay mà thôi.

Lý do tôi không ưa lão Tôn vì lúc nào bên hông ông ta cũng đeo cái túi nylon, hễ thấy cái chai nhựa hay loon nhôm nước ngọt sô-đa nào mà công nhân uống xong rồi vất đi là Tôn nhặt lên, bóp dẹp rồi bỏ vào bịch, trong khi đó thằng Mexi-Guapo cũng làm chuyện tương tự, cũng đi nhặt loon nhôm Coca, chai nhựa v.v… Thế là họ thường cãi nhau khiến tôi không thích Tôn, Tôn đi nhặt rác, làm rát mặt lây sang tôi, trong lòng tôi coi thường Tôn từ đó.

Sau một thời gian tôi can thiệp chuyện cãi nhau với anh chàng Mễ thì Tôn xin nghỉ việc, trước khi đi, Tôn đến bắt tay tôi chào và nói:

– Tạm biệt bạn, cám ơn bạn đã bênh vực tôi, chắc trong thời gian qua bạn ngứa mắt và bực mình vì tôi đi lượm rác, nay tôi đi chỗ khác để bạn khỏi phải trông thấy cảnh đồng hương đi lượm rác nữa. Tôi đã kiếm được “good job” mới ở Little Saigon rồi, lương bắt đầu một giờ là 13.75 đô la Mỹ. Hy vọng chúng ta có dịp gặp lại nhau thì bạn sẽ hiểu lý do tại sao tôi lại đi nhặt mấy cái vỏ chai nhựa, loon nhôm.

Từ Little Saigon tôi lái xe qua các free-way 22, 405, 605, 5 để đến hãng ở El Monte, làm việc với lương 5.75 đô la Mỹ một giờ. Nay tôi nghe Tôn nói có job mới ngay tại Little Saigon với lương cao gần gấp ba lần, tôi nghĩ hắn nổ. Làm quái gì có job nào ngon như thế cho dân “H.O” nên tôi hững hờ bắt tay lão Tôn rồi nói:

– Chúc Tôn may mắn, có job mới lương cao thì đừng nhặt rác nữa nghe.

Tôn mỉm cười khó hiểu.

Trước đây tôi đã không vui khi thấy mấy cụ già trong khu chung cư của tôi đi lượm chai nhựa, loon nhôm trong các thùng rác. Ở Mỹ này với tuổi của các cụ thì có trợ cấp tiền già, tiền bệnh, để đủ ấm no, việc gì phải đi moi móc như thế coi bệ rạc quá! Có lần tôi cầm mấy vỏ loon bia đưa cho một cụ thường lượm ve chai và nói:

– Cụ đừng mở thùng rác nữa, nhỡ có vi trùng hay rắn rết thì rất hại cho sức khỏe tuổi già, mà cụ lượm mấy thứ này để làm gì vậy?

Cụ rất vui khi tôi cho mấy cái loon nhôm, rồi cụ giải thích rằng cụ gom các thứ này lại để đem bán, năng nhặt chặt bị, từ vài đồng rồi thành vài chục, lâu lâu được một trăm thì gửi về cho con cháu hoặc cô nhi viện. Nghe cụ già giải thích vậy thì biết vậy, nhưng tôi vẫn cảm thấy ái ngại, không thoải mái khi nhìn các cụ đi lượm loon.

Khi hãng L.A Laundry dẹp tiệm thì tôi thất nghiệp, đành phải đi làm “Thợ Ðụng” (tên cuốn truyện của nhà văn Phạm Kim Khôi), nghĩa là đụng việc nào là làm việc đó, không có việc thì đứng ngó trời-trăng hay “ta buồn ta đi lang thang”. Rồi bất ngờ tôi đụng Tôn tại đại nhạc hội Cám Ơn Anh Thương Phế Binh kỳ 4 do Hội Cứu Trợ Thương Phế Binh và Quả Phụ, tổ chức tại Garden Grove ngày 1/8/2010.

Ðang ngồi ghế xem ca nhạc thì tôi thấy Tôn mang những chai sữa đậu nành len vào các hàng ghế để bán cho khán giả và vẫn nhặt loon. Tôi lờ hắn đi nhưng khi hắn bước tới hàng ghế tôi ngồi và trao tận tay tôi chai sữa đậu nành thì không lờ được nữa. Tôi bèn chào qua loa cho có lệ và lại càng ghét thêm vì tội hắn nổ, kiếm được “good job” với lương bắt đầu 13.75$/ một giờ mà vẫn đi lượm loon nên tôi cố ý hỏi một câu mà những người lịch sự không bao giờ dùng:

– Chắc hồi này lương của Tôn lên tới 19 đô la Mỹ một giờ rồi nhỉ?

Dường như Tôn không thèm để ý đến câu tôi hỏi thiếu tế nhị mà lại cười tươi:

– Không, lên đến 20.25 đô la Mỹ rồi. Nếu bạn muốn đổi job như tôi thì tôi chỉ cho, thật đấy. Ðây là số tele của tôi, 714-987-xxxx khi nào muốn thì liên lạc.

Tôn cười thân thiện rồi tiếp tục đi bán, mang chai sữa đậu nành trao tay cho khán giả xem Ðại Nhạc Hội. Tuy Tôn trả lời có vẻ thành thật, nhưng tôi vẫn nghi ngờ, làm cái gì mà lương 20.25$ trong khi khả năng chỉ có ngón trỏ ngày xưa dùng để bóp cò… súng.

Nghề thợ đụng của tôi ngày càng khó kiếm, bị số đông người anh em gốc “Xì” đứng trước cửa chợ Người Việt cạnh tranh, nhưng tôi vẫn cóc cần gọi “Tôn Nổ” như lời hắn dặn. Rồi một ngày, bất ngờ Tôn gọi tôi và mời đến nhà chơi. Tự ái như được vuốt, tôi nhận lời đến thăm dân nổ cho biết sự tình.

Tôi đến thăm Tôn vào chiều cuối tuần. Người đón tôi ngoài cửa không phải là Tôn như tôi nghĩ mà là chị Tôn. Với cử chỉ lịch sự, chị nói:

– Xin lỗi anh, nhà tôi đang bận ngoài góc vườn, anh ấy mời anh ra vườn. Tôi cự nự thì anh ấy nói: “Khách muốn coi việc anh ấy làm.” Vậy tôi xin lỗi anh trước.

– Cám ơn chị, chính tôi muốn xem công việc của anh Tôn.

Cùng là dân gốc “Bê-Ka” (Bắc-Kỳ) nên tôi làm ra vẻ thân tình với nhau một tí chứ tôi có biết Tôn làm cái nghề ngỗng gì đâu. Thực lòng thì tôi hơi buồn vì Tôn mời khách đến chơi mà dẫn ra góc vườn thì chỉ có “dân chơi cầu ba cẳng” chứ dân Bolsa ai làm thế bao giờ! Nhưng lỡ rồi, cứ ra vườn xem sao. Khi đến gần tôi choáng váng vì cái mùi chua-chua, thiu-thiu trong đống chai lọ chất góc vườn xông vào mũi. Tôn ngừng làm việc, tháo đôi găng tay ra rồi bắt tay và mời tôi ngồi vào cái bàn có dù che ở góc vườn vừa lúc chị Tôn mang ra hai ly cafe sữa. Tôn mời tôi uống và vào đề ngay:

– Tôi đang làm việc ở học khu Garden Grove. Tháng tới họ sẽ mở một lớp học buổi tối về “custodian”. Sau một tháng nếu ai đủ điểm thì sẽ có chứng chỉ, với cái chứng chỉ này sẽ giúp chúng ta đi tìm việc làm ở các học khu tương đối dễ dàng. Nếu anh muốn thì đến ghi danh ngay đi, họ chỉ lấy 40 học viên thôi. Trước đây tôi cũng làm thế và tôi đã tìm được job ở học khu Garden Grove, lương bắt đầu vào khoảng từ 12-14 đô la/ một giờ và tăng lên dần lên tối đa là 23 đô la/ một giờ tùy học khu.

– Custodian là nghề gì, có cần nói thông thạo tiếng Mỹ không, chứ tôi thì…

– Là trông coi, quét dọn, hút bụi, đổ rác v.v… ở các trường học. Việc còn nhẹ nhàng hơn ở nhà khi bà xã nhờ, tiếng Mỹ tôi tệ hơn anh mà còn làm được, anh thì dư sức.

Thế rồi Tôn hướng dẫn tôi cách ghi tên, cách học thi, khi có chứng chỉ làm việc rồi thì Tôn chỉ cách tìm việc làm ở các học khu trong vùng Orange County. Các học khu có rất nhiều việc, từ săn sóc bảo trì trường học, cắt cỏ, tỉa cây, sửa điện, thư viện, phụ giáo v.v…

Sau khi hướng dẫn tôi tìm việc làm xong, Tôn quay về chuyện cũ ở L.A Laundry:

– Hồi còn làm ở L.A Laundry, tôi biết bạn khinh tôi về cái vụ tôi đi nhặt rác, nhưng thây kệ, mắc mớ gì giải thích. Sau khi bạn bênh vực tôi, trị tội thằng Guapo, tôi hứa là sẽ có ngày giải thích cho bạn hiểu tôi hơn. Ðây là lúc tôi cần nói cho bạn rõ để hy vọng trong tương lai, nếu có job mới thì bạn tiếp tay với tôi. Vì công việc ở trường học là quét dọn, số chai nhựa, loon nhôm lại nhiều, nên tôi tiếp tục “nhặt rác”. Mấy bao ở góc vườn kia là vỏ chai nhựa và loon nhôm đấy, chiều nay tôi sẽ mang tới “recycle center” bán, trung bình mỗi tháng kiếm 40-50 đô. Chừng nào đủ 100 đô thì tôi mang tới “đổi” cho lão Bà-Bà Hạnh Nhơn, Hội H.O, lấy một cái biên lai. Còn lão Bà-Bà Hạnh Nhơn dùng tiền đó vào việc gì thì bạn và cộng đồng này biết cả rồi: gửi quà cho các anh em Thương Phế Binh (TPB)

– Xin lỗi anh Tôn, bây giờ thì tôi hiểu rồi, bữa đại nhạc hội TPB mà anh đi bán sữa đậu nành cũng là mục đích tình nguyện kiếm tiền lời cho Ðại Nhạc Hội?

– Ðúng thế, trong các đại nhạc hội Cám Ơn Anh TPB, nếu để ý thì sẽ thấy anh Long Hải Quân đứng mũi chịu sào gian hàng bán thực phẩm, anh Vương Thục, Không Quân, bê các khay trái cây len vào các hàng ghế để bán cho khán giả, tôi theo chân hai anh ấy. Ngoài ra còn có rất nhiều các chị thiện nguyện và các cháu thanh thiếu niên Phật Tử đi bán nữa, tất cả vì TPB. Rất buồn là anh Thục đã “đi xa” rồi!

– Tôn, anh làm công việc này thì chị và các cháu có biết không, phản ứng ra sao?

– Bạn bè coi thường là chuyện bình thường, nhưng vợ con không hiểu mới là phiền. Lúc đầu thấy tôi tha những chai nhựa về để góc vườn là nhà tôi cằn nhằn, bà ấy mang bỏ vào thùng rác. Còn hai đứa con thì chúng không thèm ra vườn, cực chẳng đã, khi phải ra vườn thì chúng bịt mũi! Cuối cùng tôi đành phải nói thật, tôi dẫn nhà tôi tới thăm cái ga-ra của chị Hạnh Nhơn là kho chứa 20 ngàn hồ sơ TPB, nhà tôi tâm phục khẩu phục Lão Bà-Bà và hiểu chuyện tôi làm nên bà ấy giải thích cho hai đứa nhỏ đừng “bất mãn” việc làm của tôi nữa.

– Thế các cháu phản ứng ra sao với ông bố đi lượm rác?

– Nhà tôi thì trực tiếp tham gia, “đặt hàng” các bà lối xóm, bạn bè, ai có loon nhôm thì cho, thế là bả mang về góp vào đống rác kia. Có nhiều chị còn gom vỏ chai bia, nhưng chai nặng quá, tôi bị sụm lưng nên sợ rồi, không dám nhận vỏ chai thủy tinh nữa. Thú thật từ khi có vợ tiếp tay, tôi không còn gửi tiền lẻ tẻ cho chị Hạnh Nhơn nữa mà xin chị cho chúng tôi “take care*” 3 hồ sơ Thương Phế Binh.

Nghe anh Tôn tâm sự, tôi muốn biết thêm chi tiết:

– “Take care” hồ sơ TPB là thế nào?

– Thay vì Hội H.O giữ hồ sơ anh TPB Trần và gửi tiền thì mình xin giữ hồ sơ đó và trực tiếp gửi tiền cho anh Trần với tiêu chuẩn bằng hoặc nhiều hơn số tiền Hội H.O yểm trợ. Tùy theo khả năng mình có thể “take care” vài hồ sơ TPB, khi nào mình không còn khả năng thì trả lại hồ sơ TPB đó cho Hội H.O tiếp tục theo dõi. Nếu mỗi gia đình cựu quân nhân ở hải ngoại này, hoặc một gia đình H.O mà chịu trách nhiệm một hồ sơ TPB thì Hội không còn bị điều ong tiếng ve, thêm nữa sự liên lạc, giao tiếp giữa các gia đình yểm trợ và anh em TPB gần gũi, thắm tình đồng đội hơn.

– Giải pháp này hay đấy.

– Ðúng là hay và lý tưởng. Nhưng tưởng dễ mà khó, thà yểm trợ vài trăm cho xong chứ giữ và theo dõi một hồ sơ thì hơi khó, “khó vì lòng người ngại núi e sông”. Mới đây có một anh TPB đã qua đời khi tôi chưa kịp gửi tiền về, vì thông thường tôi chỉ gửi tiền vào dịp gần tết. Sau khi anh TPB chết, tôi hoàn lại hội hồ sơ này cho chị Hạnh Nhơn, mà chỉ còn giữ 2 hồ sơ thôi. Riêng hai cháu, con tôi, không trực tiếp tham gia như mẹ, nhưng mới đây, khi hai cháu tốt nghiệp luật sư, hai cháu đã hỏi tôi là xin tình nguyện làm Public Defender, đại khái là làm luật sư bào chữa miễn phí. Dĩ nhiên tôi OK. Hiện nay hai cháu thường xuyên đến trại giam thăm các thanh thiếu niên nghi can gốc Việt để tìm hiểu tâm tư và hoàn cảnh nào các em bị vướng vào vòng lao lý. Hai cháu cho tôi biết có nhiều hoàn cảnh các em nghi can rất đáng thương, hai cháu dùng mọi tình lý để giúp các em.

– Chắc là hai cháu thấy bố đi lượm rác, không lượm cho mình mà để lo cho người khốn cùng thì các cháu noi theo gương bố, đi lượm “rác” cho những tuổi trẻ vướng vòng lao lý, “cha nào con nấy”. Chúc mừng anh.

– Tâm sự cho bạn biết đầu đuôi để bạn khỏi khinh tôi khi tôi đi lượm loon. Nếu mai mốt bạn kiếm được job ở trường học thì nhớ tiếp tay với tôi trong công việc tiếp hơi cho anh em thương phế binh của chúng ta hiện đang ngắc ngoải trong địa ngục trần gian. Nhưng nhớ đừng viết linh tinh về việc này, nhiều bạn bè không hiểu lại “bĩu môi” với tôi. Cũng đã có trường hợp “bạn thân” hiểu lầm rồi mỉa mai tôi là thế này thế nọ, họ nghĩ họ là những cây đinh, hoặc cái rốn của vũ trụ. Cực chẳng đã tôi mới tâm sự cho bạn biết, Kinh Thánh đã nói: “Tay phải làm việc thiện thì đừng cho tay trái biết.”

Tính tôi hay viết lách lăng nhăng, nhưng tôn trọng lời anh Tôn dặn, tôi đã giữ kín việc này lâu rồi, nay đã tới lúc có nhiều lý do mà tôi đành phải bật mí một chuyện bí mật. Tôi vẫn tôn trọng lời anh dặn, không nêu tên thật của anh. Còn việc Kinh Thánh nói “tay phải làm việc thiện đừng cho tay trái biết” thì đó là chuyện hai ngàn năm về trước, hồi đó chưa có TPB/VNCH. Còn ngày nay, các TPB đang chết dần chết mòn nên tôi phải viết câu chuyện “Lão Lượm Ve Chai” coi như một thí dụ điển hình để kêu gọi chúng ta cùng nhau, không phải làm việc thiện, mà hãy nghĩ đến món nợ của chúng ta đối với các anh TPB kẻo không kịp. Theo tôi biết thì trong năm 2014 đã có 20 anh em thương binh của TQLC đã ra đi, như vậy số TPB của tất cả các đơn vị mà Hội H.O “take care” hẳn là đang nối đuôi nhau để xung phong “lên đồi” không phải ít.

Người TPB trẻ nhất cũng đã 58 rồi, (18+40=58)! Với tuổi đời 58, chúng ta ở hải ngoại sinh sống và thuốc men đầy đủ như thế nào thì ắt sẽ hiểu với điều kiện sinh sống thiếu đủ thứ, thiếu cả một phần thân thể thì các anh ra đi sớm không có chi là ngạc nhiên, điều cần nghĩ đến là nếu chúng ta quá thờ ơ với việc “nợ nần dan díu bấy lâu nay” chưa thanh toán mà vội xoa tay: “Nợ tang bồng trang trắng vỗ tay reo” thì có vẻ quịt nợ quá!

Lý do nữa mà tôi phải viết bài này vì Hội H.O cùng đài SBTN sẽ phối hợp với Bắc California để tổ chức Ðại Nhạc Hội TPB kỳ 9 tại San Jose vào ngày Chúa Nhật 12/7/2015, viết để tặng các thiện nguyện viên và cầu mong các thiện nguyện viên dấn thân hơn nữa trong việc tiếp tay với Hội HO. Tôi viết để xin các đồng đội, đồng môn, đồng bào tiếp tay để gửi gói quà cho các anh em TPB tại quê nhà, mọi đóng góp xin gửi về:

Hội H.O Cứu Trợ TPB & QP.

P.O BOX 25554, Santa Ana CA 92799

Không nhiều thì ít, ít nhất là nếu chúng ta, những cựu quân nhân ở hải ngoại này có uống bia thì cứ uống, nhưng xin giữ lại cái loon nhôm hay vỏ chai, cả hai thứ đó đều rất có ích đối với người lượm ve chai. Nếu các bạn là những nhà “tu”, sau khi tu xong thì để cái loon nhôm dưới đất, co chân lên đạp một cái “rụp”, loon nhôm dẹp lép, gom nó lại, cho vào túi nylon đầu hè, ới một cái là có người pick up, 5-7 cents một cái loon chứ ít sao. Năng nhặt chặt bị, gom lại sẽ có một tí quà cho đồng đội bị cụt chân tay, mù con mắt!

Chúng ta uống bia thì cứ uống thoải mái, nhưng xin tặng lại cho anh em TPB cái vỏ chai bia, chúng ta uống Coca Cola thì tặng lại cho anh em TPB cái loon nhôm. Hãy tự cứu anh em TPB của mình trước đã trong khi chờ đợi… Chờ đợi điều gì!./.