Lời Tựa

 

Ông Trương Vĩnh Ký là một hiện tượng lạ, biệt lệ của Việt Nam vào thế kỷ XIX. Ông rất thông minh từ thuở nhỏ, trí nhớ siêu việt và có bản lĩnh của nhà trí thức quốc tế, nên đã đóng góp không nhỏ vào nền tảng tân học bản xứ và mang danh dự về cho đất nước trong khi cả dân tộc đang trong thời kỳ kém mở mang và lạc hậu.

Dù lớn lên trong hoàn cảnh cá nhân và đất nước rất bi đát – gia cảnh nghèo, mồ côi cha lúc còn ba tuổi, mồ côi mẹ lúc 21 tuổi, cơn lốc bài đạo sắt máu, chính sách bế quan hủ lậu của triều Nguyễn và cuối cùng đất nước bị thực dân đô hộ – Trương tiên sinh đã vươn lên như loài sen trong đầm nước để góp sức vào phát triển văn hóa dân tộc trong gần 40 năm dài. Cả dân tộc và đặc biệt người Miền Nam rất hãnh diện với sự có mặt và thành tựu hoạt động quí báu của Ông trên mảnh đất màu mỡ này. Họ đã cùng nhau đúc tượng, đặt tên trường, tên đường để ghi nhớ công ơn to lớn của Trương tiên sinh trong công tác quảng bá chữ quốc ngữ, khai phóng thông tin đại chúng, mang nền tân học về đất nước, cổ võ gìn giữ kỷ cương đạo đức xã hội và quan tâm nhiệt tình đến thế hệ tương lai.

Nhân vô thập toàn, Trương tiên sinh đã viết và tâm sự nhiều như thế trong quyển sổ bình sanh của Ông từ lúc biết đời cho đến lâm chung. Phải nhìn nhận rằng nếu không có các cố đạo, chưa biết cuộc đời của Trương tiên sinh ra sao, hay cũng sẽ mai một như người anh tên Sử hay như bao nhiêu người tầm thường khác. Trào lưu phong kiến và thực dân đã tạo nên con người Trương Vĩnh Ký. Ông sống với họ mà không theo họ. Đã sinh trưởng trong một môi trường không thể lựa chọn, Trương tiên sinh dù đã hiến cả cuộc đời cho lý tưởng và yêu nước, không khỏi bị tai tiếng và phê phán của một số người về phong cách nhập thế của Ông lúc giao thời. Ngay cả tên trường trung học với tên Ông cũng bị thay thế, nhưng rồi được mau chóng chính thức tái lập qua một ngôi trường mới xây dựng với danh hiệu Trương Vĩnh Ký. Đã có tài liệu pháp lý công nhận sự nghiệp đóng góp lớn lao của Ông trong phổ biến chữ quốc ngữ và phát triển nền văn hóa Việt Nam.

Những bài viết phản tỉnh của một nhà giáo dục tên tuổi và một số nhà trí thức khác trong nước nêu thêm tiếng vang tích cực cho dư luận trong và ngoài nước.

Cho nên, quyển Tuyển Tập “Hiện Tượng Trương Vĩnh Ký” được biên soạn chỉ phản ánh thân phận thời niên thiếu của Trương tiên sinh, những sự nghiệp thành tựu lớn, các giải đáp công luận về con người và tinh thần của Ông, với hy vọng thụ hẹp những ý kiến dị biệt, giảm bớt các quan điểm bất đồng trong niềm thông cảm, tinh thần đoàn kết và ưa chuộng bản sắc văn hóa dân tộc.

Chúng tôi chân thành cảm ơn rất nhiều sự đóng góp bài viết của các học giả, văn hữu trong quyển sách này. Chúng tôi cũng xin mạn phép một vài tác giả về các biên tập cần thiết cho hình thức quyển sách được tương đối đồng nhứt, tránh các trùng lặp quá nhiều về liệt kê tiểu sử và một vài ý kiến về Trương tiên sinh trong quyển sách này. Dù thế quyển Tuyển Tập vẫn còn một ít dữ kiện dị biệt, đôi lúc trái ngược nhau. Chúng tôi cũng xin tri ân quí Hội Ái Hữu Petrus Ký – Nam California, Hội Ái Hữu Cựu Học Sinh Petrus Ký – Bắc California, Hội Ái Hữu Petrus Trương Vĩnh Ký – Úc Châu, Hội Ái Hữu Tiền Giang và Hậu Giang, Hội Liên Trường Trung Học Việt Nam – Nam California, … đã cho phép trích các bài viết trong các tập đặc san, các kỷ yếu và ấn bản đặc biệt về Trương Vĩnh Ký để biên soạn quyển sách này.

Chúng tôi rất cảm kích sự bảo trợ của Liên Hội Ái Hữu Petrus Trương Vĩnh Ký Nam và Bắc California, Nhóm Petrus Ký.Org và quí vị Mạnh Thường Quân cho việc xuất bản và phân phối quyển Tuyển Tập.

Do thời gian giới hạn để kịp phát hành nhân cuộc Hội Ngộ Hải Ngoại Kỳ I của đại gia đình Trương Vĩnh Ký được tổ chức ở Miền Nam Cali vào ngày 6 và 7-8-2005, quyển sách này chắc chắn có nhiều khiếm khuyết. Chúng tôi mong nhận được những ý kiến xây dựng của quí thân hữu và độc giả để quyển Tuyển Tập được đầy đủ và hữu ích hơn trong tương lai.

Trần Văn Đạt, Ph.D.

Lê Thành Lân và Phạm Hồng Đảnh

Tháng 6-2005