Ban Tam ca Đông Phương và ca sĩ Thu Hà

Vưu Văn Tâm

1. Ban Tam ca Đông Phương  (The Eastern Trio)

Đầu thập niên 70, nhạc ngoại quốc xâm chiếm mạnh mẽ vào thị trường âm nhạc Việt-Nam và do ảnh hưởng của cuộc tấn công của Việt cộng vào Tết Mậu Thân, những sáng tác mới trở nên ít ỏi hơn hoặc ra đời trong tình trạng “đẻ non, thiếu tháng”. Bên cạnh phong trào du ca do nhạc sĩ Ngô Mạnh Thu gầy dựng, nhạc sĩ Hùng Lân thành lập ban Tam ca Đông Phương gồm Tuyết Hằng, Thu Hà và Hồng Vân để trình bày những nét tinh anh của dân ca cổ truyền với cách hòa âm hiện đại nhưng vẫn giữ nguyên cái “hồn” mộc mạc vốn sẵn có của dân ca Việt-Nam. 

Hồng Vân là ca sĩ của đất Thần Kinh, bén duyên với ngâm thơ và thường xuyên góp giọng trong các chương trình của đài phát thanh Sài-Gòn và đài Quân đội. Với chất giọng thanh và trong, Hồng Vân thường giữ bè chính trong ban Tam ca. Ngoài giờ ca hát, Hồng Vân còn là công chức tại Trung tâm học liệu thuộc Bộ quốc gia giáo dục.  

Tuyết Hằng người miền Nam, tên thật là Nguyễn Thị Quyên và là phu nhân của nhạc sĩ Nguyễn Cao Hoàn. Tuyết Hắng sở hữu chất giọng cao (soprano) và xuất thân từ trường Quốc gia âm nhạc. Do công việc chính là xướng ngôn viên của đài phát thanh nên ca hát chỉ là nghề phụ.

Thu Hà đến từ Hà-Nội, tên thật là Nguyễn Thị Minh Nguyệt. Thu Hà học nhạc với các soeur ở trường Notre Dame des Missions (Thanh-Hóa) và khi di cư vào Nam được dạy dỗ bởi nhạc sĩ Hùng Lân. Thu Hà là giọng ca kỳ cựu, trầm ấm trên các đài phát thanh và truyền hình Sài-Gòn thời bấy giờ. Dẫu ca hát và âm nhạc là nỗi đam mê chẩt ngất nhưng Thu Hà vẫn bền bỉ với nghề nghiệp chính là giáo sư dạy môn Anh văn ở trường trung học Regina Pacis và Pháp văn ở trường Lasan Taberd, Sài-Gòn.

Ban Tam ca Đông Phương được hướng dẫn tận tình của nhạc sĩ Hùng Lân cũng như các nhạc sĩ tên tuổi khác như Hồ Đăng Tín, Phạm Trọng (Phạm Trọng Cầu) và sự cố vấn của nhạc sĩ Nguyễn Cao Hoàn. Ban Tam ca Đông Phương cộng tác độc quyền với phòng trà Đêm Màu Hồng của ca nhạc sĩ Hoài Bắc Phạm Đình Chương và luôn xuất hiện trong những tà áo dài nền nã với khăn đóng thích hợp. Bên cạnh đó, họ cũng góp tiếng hát trên đài phát thanh và xuất hiện trên đài truyền hình số 9. Với lối trình diễn duyên dáng và sống động, ban Tam ca Đông Phương thu hút được đông đảo khán giả, phần lớn là nghệ sĩ, giới trí thức, sinh viên. 

Tuy ra đời vào năm 1970 và hiện diện trong một thời ngắn ngắn ngủi vài năm rồi chấm dứt hoạt động vào tháng 4 năm 1975 nhưng ban Tam ca Đông Phương đã có những đóng góp đáng kể cho nền âm nhạc nước nhà qua những lần trình diễn trong nước cũng như tại một số nước láng giềng. Ban Tam ca Đông Phương nhận được giải nhất trong kỳ thi Dân ca cổ truyền Đông-Nam-Á được tổ chức tại Đài-Loan vào năm 1971.

2. Ca sĩ Thu Hà (bác sĩ Nguyệt Mehlert)

Xuất thân từ trường Quốc gia âm nhạc Sài-Gòn, ca sĩ Thu Hà (Nguyệt Mehlert, MD) được thụ huấn với các giáo sư Hùng Lân, Thẩm Oánh và Vũ Văn Tuynh. Đầu thập niên 60, sau khi đoạt giải nhất kỳ thi “Tuyển lựa tài tử” lần cuối cùng do đài phát thanh Pháp Á tổ chức, Thu Hà tiếp tục cộng tác với đài phát thanh Pháp Á. Đến khi đài ngưng hoạt động, Thu Hà tiếp tục cộng tác với nhiều ban nhạc và góp tiếng trong những chương trình ca nhạc của các đài phát thanh Sài-Gòn, đài Tiếng nói quân đội và Tiếng nói tự do. Vào đầu thập niên 70, Thu Hà bén duyên với dân ca khi ban Tam Ca Đông Phương được thành lập.

Đất nước lâm lụy, Thu Hà cùng gia đình có mặt trong đợt di tản vào tháng tư năm 1975 và chọn Hoa-Kỳ làm quê huơng thứ hai để làm lại cuộc đời. Để tiếp tục học trình y khoa dang dở ở Sài-Gòn, Thu Hà chọn ngành y khoa và trở thành bác sĩ gia đình của cộng đồng người Việt

trên đất mới, vùng Thung lũng hoa vàng, thành phố San Jose ở miền bắc tiểu bang California. Cuối thập niên 80, Thu Hà nhiều lần đến các trại tị nạn Songkla ở Thái-Lan để an ủi và săn sóc sức khỏe cho các em gái cũng như những phụ nữ đồng hương không may bị hải tặc tấn công trên đường vượt biển.

Mặc dù bận rộn với nghề nghiệp, Thu Hà vẫn tiếp tục ca hát cho cộng đồng người Việt và học hỏi thêm về thanh nhạc với nữ giáo sư Presocia Mirkil, bà đã từng dạy thanh nhạc tại Vienna, Los Angeles và Menlo Park. Vào đầu năm 1998, Thu Hà cộng tác với tổ chức “Ca vũ nhạc kịch Hoa-Kỳ tại San Jose” và trình diễn vở nhạc kịch nhan đề “It’s not where you start, it’s where you finish”. Cuốn băng nhạc duy nhất của ban Tam ca Đông Phương do nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu thực hiện và phần hòa âm của Hồ Đăng Tín ở Sài-Gòn vào năm 1972 được Thu Hà tái bản trên compact disc (CD) với phần âm thanh thật hoàn hảo. Thu Hà cũng phát hành dĩa nhạc đơn ca “Giọt yêu thương” gói ghém những bài tình ca nổi tiếng một thời cũng như cùng bạn hữu thực hiện tác phẩm âm nhạc “Kiều ca” gồm những ca khúc chọn lọc do hai nhạc sĩ Hải Hà và Trương Thìn phổ từ những vần thơ lục bát của cụ Nguyễn Du.

Năm tháng qua mau, bệnh tật và tuổi già không chừa bất cứ một ai. Tin ca sĩ Thu Hà qua đời đến từ một nơi cách xa nửa vòng trái đất khiến cho tác giả bùi ngùi nhớ lại những lần thư đi, tin lại hay những cuộc trò chuyện viễn liên với người chị khả ái về mọi đề tài trong cuộc sống, từ văn nghệ, âm nhạc cho đến con người, sức khỏe và cả chuyện gia đình. Vĩnh biệt ca sĩ Thu Hà đã làm đẹp cho đời bằng giọng hát và chia tay bác sĩ Nguyệt (1938-11.07.2026) đã chữa lành bệnh nhân với trái tim nhân ái của người từ mẫu.

TV, 28.07.2027