Một Thời Để Nhớ …

Đinh Anh Tuấn

Bài hát lúc nào nghe cũng vẫn hay , điệu nhạc tuy không lời đã làm người nghe cảm thấy nổi bật sự chân thành và thánh thiện , đời người ít ra cũng phải một lần được ơn trên ban phúc lành như vậy chứ ! những gì đơn giản , mộc mạc nhưng đúng nghi lễ sẽ dễ dàng cảm hóa lòng người .

Chúng ta nghe bài hát này quá quen thuộc , đặc biệt trong các nghi lễ về cưới xin trong nhà thờ hay tiệc tùng đám cưới . Ngày xưa ở VN nếu biết chút ít tiếng Pháp hay nghe bài hát dịch sang lời Việt , chúng ta hiểu ngay khúc nhạc bày tỏ dạt dào niềm vui và sự rung động của cô dâu trước khi lên xe hoa . 

Nhớ lại cái thời đầu thập niên 70’s khi phong trào tân nhạc VN nở rộ với các bản nhạc ngoại quốc , phần lớn nhạc Pháp và nhạc Mỹ , được chuyển sang lời Việt mục đích làm tân nhạc VN phổ thông hóa và phong phú hơn , chúng ta đã nghe bài nhạc có tên Pháp ” Oui devant Dieu ” được dịch là ” Ngày tân hôn ” qua giọng hát của ca sĩ Thanh Lan . Thật ra nhiều ca sĩ khác cũng trình bày bài hát này nhưng có lẽ Thanh Lan hát đúng điệu hơn vừa tiếng Pháp vừa tiếng Việt . Lúc đó đa số chúng ta suy nghiệm đây là bài nhạc Pháp nhưng thật sự không đúng như thế .

Bài hát nguyên thủy không phải từ Pháp mà từ Nam Mỹ , được đặt lời bằng tiếng Pháp sau đó tuy ý nghĩa không hoàn toàn đúng như bài hát nguyên thủy tiếng Spanish do nhạc sĩ dương cầm người Chí Lợi ( Chile ) Joaquin Prieto sáng tác ( 1958 ) với tựa đề La Novia ( The bride ) , được thu vào đĩa nhạc ở Buenos Aires ( Argentina ) năm 1961 và lan truyền sang Anh cùng năm chuyển lời thành The Wedding , chưa kể nhiều nước Tây phương khác ngay sau đó và lan tràn cả đến phương xa như Nhật , cuối cùng gần như được quốc tế hóa .

Mời nghe bản nhạc La Novia đặt lời bằng tiếng Anh : 

The Wedding

The Wedding

English Lyric by Fred Jay
Music by Joaquin Prieto

You by my side, that’s how I see us,
I close my eyes, and I can see us,
We’re on our way to say “I do-oo”,
My secret dreams have all come true-oo,

I see the church, I see the people,
Your folks and mine, happy and smiling,
And I can hear sweet voices singing,
“Ave Maria”,

Oh my love, my love, this can really be,
That someday you’ll walk down the aisle with me,
Let it be, make it be, that I’m the one for you,
I’d be yours, all yours, now and forever,

I see us now, your hand in my hand,
This is the hour, this is the moment,
And I can hear sweet voices singing,
“Ave Maria, Ave Maria, Ave Maria, Ave Maria.”

Bản tiếng Anh, về ý tưởng thì cũng tương tự như bản tiếng Pháp, tuy lời lẽ có khác đi.

Khúc nhạc La Novia thật sự không được phổ biến rộng rãi bằng nhiều bài hát nổi tiếng quốc tế khác , ví dụ như ” Love is blue ” nhưng bài hát thật sự quá phổ thông đi sâu vào lòng người vì không bao giờ lỗi thời , đám cưới nào mà không được nghe ! Kể từ thập niên 60’s khi pop music của Anh lan tràn khắp thế giới nhất là Mỹ , được gọi là ” British invasion ” trong đó có bài ” The Wedding ” qua sự trình bày của ca sĩ người Anh tên Julie Rogers 1964 ) . Bài hát thu hút khán giả hâm mộ với số đĩa nhạc bán kỷ lục trong đó có thị trường Mỹ .

Vì bài hát và tiếng tăm của Julie Rogers quá nổi nên không tránh được sự xoi mói và phê bình của người nghe nhạc thời đó đặc biệt là tại Anh và Mỹ khi đạo Tin Lành và Anh giáo ngự trị , sau đây là lời nhận xét đương thời như thế này :

” Chỉ có một “tranh cãi nho nhỏ” liên quan tới đĩa hát nàyvì Julie Rogers vốn là một tín đồ Tin Lành “Protestant” mà lại hát một ca khúc về một đám cưới Công giáo. Tiểu sử của Julie Rogers trên Wikipedia viết :The only controversy about the song was to have a Protestant woman sing a song about a Catholic wedding, especially with the use of the Latin words: “Ave Maria” !

Tại sao tín đồ Tin Lành Protestant lại không cảm thấy “thoải mái” trước hai chữ “Ave Maria”? Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi cho rằng không nên đi sâu vào những khác biệt về Đức Tin và cách hành đạo giữa các tín đồ Tin Lành Protestant và tín đồ Công giáo, mà chỉ viết ngắn gọn như sau: đa số các giáo phái Tin Lành, trong đó Protestant, không tôn sùng Đức Mẹ Maria .

Và theo suy nghĩ của riêng cá nhân chúng tôi, Julie Rogers không chỉ gây tranh luận vì cứ hát đi hát lại hai chữ “Ave Maria” mà còn vì cách Julie phát âm chữ “Maria” đặc La-tinh, y hệt như những dân tộc nói tiếng Tây-ban-nha, tiếng Ý, trong đó chữ “” được nhấn mạnh và kéo dài – như trong các chữ margarita, catarina – senorita… Với nhiều người, đây là một nét độc đáo của các ngôn ngữ La-tinh, nhưng một số khác thì lại cho là một “âm” chói tai, và có khi còn chế nhạo !

Nhưng dù sao chăng nữa, vì âm điệu hai chữ “Ave Maria” trong bản The Wedding được lấy từ ca khúc “ Ave Maria của Schubert ”, ca khúc bất hủ hiện đang đứng đầu trong Top 10 “ca khúc đám cưới”, chúng tôi cho rằng một nửa cái hay, sức thu hút trong lời hát của The Wedding nằm trong câu “And I can hear sweet voices singing – Ave Maria Ave Maria” . 

Ai dám nói chuyện Đạo và Đời không đi đôi với nhau ! Julie Rogers có thể muốn trình bày đậm nét nguyên thủy của bài hát tiếng Spanish thôi , cũng như phần lớn pop music chúng ta đang nghe trên đất Mỹ do ca sĩ và ban nhạc người Anh có tiếng trình bày , nếu để ý kỹ họ vẫn còn giọng British English chứ không hoàn toàn American English như người Mỹ .

Những bài hát ngoại quốc chuyển lời Việt đôi lúc không cho chúng biết rõ xuất xứ của nó , giống như chúng ta nghe bài hát tiếng Pháp rất có tiếng “ Bang bang “ ( ” Khi xưa ta bé ta chơi … chơi công an đi bắt quân gian … bang bang … ) , thật sự nguyên thủy là bài ” My baby shot me down “  do nữ ca sĩ Mỹ Cher hát solo ( cặp song ca Sonny & Cher ) trình bày . 

Tiếng Pháp nghe êm ái nhẹ nhàng nên đặt lời những bài nhạc tình cảm rất hợp với những tâm hồn đa sầu đa cảm , nếu ” My baby shot me down ” kích động bao nhiêu thì ” Bang bang ” nghe nhẹ nhàng thơ mộng bấy nhiêu .

Oui devant Dieu

Lời của Maurice Tézé. Nhạc của J.Prieto 1961
Tựa Đề nguyên thủy: “La Novia”

Oui devant Dieu, devant les hommes                                       
Oui pour l’amour que tu me donnes
Et pour qu’un jour je te pardonne
Si malgré toi, tu m’abandonnes

Oui pour les joies et pour les peines
Et pour les lois qui nous enchaînent
Oui, je promets quoi qu’il advienne
De rester près de toi

Dans tes yeux je vois des larmes de joie
Et j’entends en moi monter une voix
Mon Dieu qui veillez sur ma vie
Protégez mon amour, je vous en prie

Oui, devant Dieu, devant les hommes
Oui, prends mes jours, je te les donne
Et plus que tout, mieux que personne
Je t’aimerais toujours

Et je prierais toujours
Ave Maria
Ave Maria

“ Thưa có ! ” trước Thiên Chúa 

“Thưa có!” trước Thiên Chúa, trước mặt mọi người!

“Thưa có!” với tình yêu của anh cho em!
Và em sẵn lòng tha thứ
Nếu một mai anh buộc lòng phải xa em!

Vâng!, đối với niềm vui và nỗi khổ!
Và đối với luật lệ ràng buộc chúng ta!
Vâng! em hứa là dù sao chăng nữa
Sẽ mãi mãi bên anh!

Em thấy mắt anh ứa lệ sung sướng
Và em nghe dâng lên trong lòng em:
“Chúa ơi, Người đang bảo bọc đời con

Con nài xin Chúa che chở mối tình của con”.

Xin vâng! trước Thiên Chúa, trước mặt mọi người
Vâng! em cho anh hết cả cuộc đời em!
Và trên hết tất cả , hơn cả mọi người

Em yêu anh mãi mãi!
Cho tới hơi thở cuối cùng!

Ngày Tân Hôn

Nhạc phẩm “Ngày Tân Hôn” (“La Novia” – Lời Việt: Phạm Duy)

Em bên mình anh, lặng im dưới bàn thờ
Và quanh chúng ta là vui sướng chan hoà.
Tình duyên nhỏ bé thành đôi ước mơ già
Bao nhiêu tóc tơ, giờ đây đã kết se.

Ta bên mình nhau, rồi đi suối con đường
Ðưa ta suốt đời về nơi xứ Thiên Ðường
Về nơi tổ ấm nhờ ơn Ðức cao vời
Ơn Mẹ Maria

Người yêu ơi ! Ơi người ! Người yêu dấu ơi !
Cùng bên nhau suốt đời, cùng chia sớt nỗi vui
Hay nỗi sầu, cùng cho nhau biết bao là yêu,
Ví dầu đời qua mau, với mái đầu, rồi đây sẽ trắng phau

Ôi vai kề vai, và tay nắm tay rồi,
Ðời thôi vắng tanh, lẻ loi kết đôi rồi !
Từ nay nồng ấm, đời thôi hết u hoài
Ave Maria

Ôi tình chăn gối bao la
Sẽ mang về mãi tận cõi già.

Trở về bài nhạc ” La Novia ” nguyên thủy của Joaquin Pieto : lời lẽ trong bản tiếng Tây Ban Nha thì khác hẳn, so với bản tiếng Pháp. Ðây là lời một chàng trai nọ chứng kiến người yêu mình kết duyên với một người khác. Chàng cho rằng tất cả cử chỉ và tâm tình của nàng bộc lộ ra chỉ là giả tạo và gượng ép bởi vì, chàng nghĩ, nàng chỉ yêu mình mà thôi, chứ không một ai khác !

La Novia 

Musica de Joaquin Prieto ( chuyển lời tiếng Việt )

Huy hoàng trong xiêm y trắng, Cô Dâu tiến bước,
theo sau là chàng rể si tình.
Và khi trái tim hai người được kết hợp
Thì bao nhiêu ảo tưởng của tôi lịm tắt.

Trước bàn thờ, em nức nở
Ai cũng tưởng đó là những giọt lệ hân hoan
Mà trong thâm tâm thì em đang than thở,
“Ôi, Mẹ Maria”…

Em cũng sẽ nói dối khi em trả lời “Thưa Có”
và khi hôn lên thánh giá, em lại thầm xin Chúa tha tội
Anh biết rõ, chẳng sao quên được
rằng chỉ có anh, chứ không một ai khác, mà em yêu.

Trước bàn thờ em nức nở
Ai cũng tưởng đó là những giọt lệ sung sướng
Mà trong thâm tâm thì em đang than trời
”Ôi Mẹ Maria, Mẹ Maria, Mẹ Maria”.

Cùng là một khúc nhạc nhưng lời nhạc và ý nghĩa khác nhau vẫn không thay đổi được âm thanh thật thánh thiện và nghiêm túc của bài hát trong không khí giáo đường . Mời nghe bản nhạc La Novia đặt lời bằng tiếng Pháp :

Oui devant Dieu