HAI BỨC THƯ TRAO ĐỔI GIỮA TRƯƠNG VĨNH KÝ VÀ TOÀN QUYỀN PAUL BERT

ĐẶNG THÚC LIÊNG – VIỆT DỊCH

(nguồn: Kỷ Yếu Triển Lãm Và Hội Thảo Petrus Trương Vĩnh Ký)

Ky Yeu PK 2018 - 72 Ky Yeu PK 2018 - 73

Ky Yeu PK 2018 - 74 Ky Yeu PK 2018 - 75

Lời Ban Biên Tập

Trong công việc tìm hiểu về Trương Vĩnh Ký, chúng tôi có đọc quyển “Trương Vĩnh Ký – Hành Trạng” của Đặng Thúc Liêng và nhận thấy trong sách này có một số tài liệu đặc biệt khó tìm thấy nơi khác.

Đặng Thúc Liêng (1867-1945) là một nhà báo Nam Kỳ, được coi như người đồng thời với Trương Vĩnh Ký dù tuổi tác vào hàng con của ông. Cuốn sách Trương Vĩnh Ký Hành Trạng này được soạn và xuất bản 10,000 cuốn vào năm 1927 nhân dịp dựng tượng toàn thân của nhà bác học Trương Vĩnh Ký trên đường Norodom – Sài Gòn. Ông Đặng Thúc Liêng cho biết ông là bạn của ông Nguyễn Hữu Nhiêu, con rể của Trương Vĩnh Ký, và ông đã ghi dòng này trong lời nói đầu của cuốn sách : “… (Nguyễn Hữu Nhiêu) vẫn biết tôi từng quen với Vĩnh Ký nên lượm lặt các món tàn biên đã gần mất, nói về lịch sử của Vĩnh Ký, đều giao cho tôi phụ làm việc này.”

Từ cuốn sách này, chúng tôi chọn hai bức thư trao đổi giữa Trương Vĩnh Ký và Paul Bert đã được Đặng Thúc Liêng dịch sang tiếng Việt để đăng lại trong cuốn Kỷ yếu hôm nay. Các bức thư được viết năm 1886, trong thời gian Trương Vĩnh Ký làm việc tại triều đình Huế theo lời mời của Toàn quyền Paul Bert, là những hé lộ hiếm hoi để chúng ta ngày nay biết qua về quan niệm chính trị, tôn giáo của hai người bạn trí thức một Việt một Pháp trình bày một cách thành thật cùng nhau, giữa một thời điểm khó khăn của vận mạng nước Việt Nam khi bị nước Pháp xâm lăng.

Rất tiếc chúng tôi không tìm được nguyên bản tiếng Pháp bức thư của Trương Vĩnh Ký, nên chỉ chụp và in lại hai bài dịch và nguyên văn bức thư của Paul Bert. Theo từng trang sách được chụp lại, bức thư của TVKý được ghi thứ tự là số 4, viết tại Huế ngày 17 tháng Sáu 1886, bắt đầu ở trang 17 của cuốn sách và chấm dứt ở trang 18. Thư trả lời của Paul Bert nối ngay sau thư của TVKý, ghi số 5, viết từ Hà Nội ngày 29 tháng Sáu, 1886 và kéo dài tới trang 22. Ngay dưới bài dịch là nguyên văn chữ Pháp của bức thư Paul Bert, trích từ cuốn Petrus J.-B. Trương Vĩnh Ký (1837-1898): Un savant et un patriote Cochinchinois của Jean Bouchot – Saigon: Editions Nguyen Van Cua 1927.

BBT

Ky Yeu PK 2018 - 76

Ky Yeu PK 2018 - 77

Ky Yeu PK 2018 - 78

Ky Yeu PK 2018 - 79

Ky Yeu PK 2018 - 80

Ky Yeu PK 2018 - 81

Ky Yeu PK 2018 - 82

Ky Yeu PK 2018 - 83

Ky Yeu PK 2018 - 84

Ky Yeu PK 2018 - 85

Ky Yeu PK 2018 - 86

Ky Yeu PK 2018 - 87

Mặt tiền trường Lycée Trương Vĩnh Ký thời Pháp thuộc.