DIỄN VĂN KHAI MẠC

GS NGUYỄN TRUNG QUÂN

(nguồn: Kỷ Yếu Triển Lãm Và Hội Thảo Petrus Trương Vĩnh Ký)

Ky Yeu PK 2018 - 14
Giáo sư Nguyễn Trung Quân

Kính thưa Các Bậc Tôn Trưởng,

Kính thưa Liệt Quý Vị và Các Bạn,

Trước hết, thay mặt Ban Tổ chức, chúng tôi xin kính chào và chân thành cảm tạ Chư Quý Vị đã dành một ngày đẹp trời đến đây tham dự Triển Lãm và Hội Thảo nhân kỷ niệm 120 năm lìa trần của một nhà bác ngữ học độc đáo của Việt Nam trong thế kỷ thứ XIX: Petrus Trương Vĩnh Ký.

Khi nhắc đến một nhân vật lịch sử, chúng ta cần biết, ít nhất là đại cương về thời đại mà danh nhân đó đã sống qua.

Kính thưa Liệt Quý Vị và Các Bạn,

Vào thế kỷ thứ XIX, các nước Âu châu, nhờ óc thực tế và tinh thần khoa học, đã có những phát kiến khoa học và kỹ thuật cao. Tây phương dòm ngó các nước chưa phát triển, nhất là ở Á châu với ý đồ chiếm đóng làm thuộc địa, để mở rộng thế lực và khai thác tài nguyên. Nước Việt Nam nằm vào một vị trí chiến lược quan trọng của vùng Đông Nam Á châu nên không tránh khỏi tham vọng xâm lược của họ.

Người Pháp đã có chủ trương chiếm đóng Việt Nam từ trước, bằng nhiều phương tiện.

Tháng 9 năm 1858 chiến thuyền Pháp bắn đại pháo tấn công vào Đà Nẵng. Sau đó họ quyết định chuyển hướng vào miền Nam đánh chiếm Sài Gòn vào ngày 18 tháng 2 năm 1859 với mưu đồ khống chế sáu tỉnh Miền Nam: Biên Hòa, Gia Định, Định Tường,Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên làm thuộc địa, trước khi tấn chiếm và đô hộ toàn nước Việt Nam.

Trong giai đoạn biến động lớn của đất nước đó, miền Nam Việt Nam có ba nhân vật được dân chúng kính trọng, sống đồng thời là Phan Thanh Giản (1796 – 1867), Nguyễn Đình Chiểu (1822 – 1888) và Petrus Trương Vĩnh Ký (1837 – 1898). Tên của ba vị danh nhân nầy đã được dùng đặt danh hiệu cho ba trường Trung học lâu đời nhất và được xem là quan trọng nhất của Miền Nam Việt Nam. Đó là Trung học Nguyễn Đình Chiểu Mỹ Tho thành lập năm 1879, Trung học Phan Thanh Giản Cần Thơ thành lập năm 1917 và Trung học Petrus Trương Vĩnh Ký Sài Gòn thành lập năm 1928.

Riêng trường Petrus Ký, ngay từ lúc khởi đầu đã là một trường Trung học Đệ Nhị Cấp (Lycée Petrus Trương Vĩnh Ký).

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 chỉ có ngôi trường mang tên Cụ Đồ Nho Nguyễn Đình Chiểu, vì cụ mù loà không tham gia quan trường, giữ phong độ của một nhà Nho đạo đức: “Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm, Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà” nên người không bị kết tội, trường không bị xoá tên.

Hai ngôi trường kia thì bảng tên trường Trung học Phan Thanh Giản ở Cần Thơ bị hạ xuống ngay, tượng Cụ Phan dựng ở giữa sân trường bị đập bỏ. Trung học Petrus Trương Vĩnh Ký cũng bị thay tên sau đó, và tượng đồng bán thân của Cụ Petrus Ký giữa sân trường cũng bị dẹp mất.

Nhờ sự tranh đấu tận tình của giới trí thức và cựu học sinh Trung học Phan Thanh Giản trong ngoài nước nên năm 2008 Viện Sử Học và Cục Bảo Vệ Di Sản Văn Hóa Hà Nội mới ra văn thư xác nhận Cụ Phan Thanh Giản là nhân vật lịch sử yêu nước và chỉ thị cho các nơi giữ gìn những di sản văn hóa về Cụ Phan. Nhưng mãi đến nay tên Trung học Phan Thanh Giản vẫn chưa được phục hồi.

Với nhân vật lịch sử Petrus Trương Vĩnh Ký thì tên người vẫn bị vùi dập, tên trường vẫn bị thay bằng tên của một cựu Tổng Bí thư của đảng Cộng sản.

Gần đây nhất, vào đầu năm 2017, năm thứ 180 kể từ Trương Vĩnh Ký chào đời, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu định giới thiệu phát hành tác phẩm Petrus Ký Nỗi Oan Thế Kỷ vốn đã được cho phép ấn hành lại bị lệnh miệng cấm tổ chức giới thiệu, sách đã in bị thu hồi.

Đã hơn 43 năm qua, dưới một chế độ toàn trị vốn chỉ xem duy vật sử quan là lối duy nhất để đánh giá nhân vật lịch sử thì rất nhiều danh nhân Việt Nam, có nhiều vị sinh và mất trước khi chủ thuyết cộng sản ra đời đã bị kết án, vùi dập nặng nề. Thế hệ trẻ Việt Nam nhất là tuổi trẻ trong nước bị che lấp, bị dạy sai lầm về những sự kiện lịch sử đích thực. Việc nầy sẽ gây tác hại lâu dài cho đất nước và con người Việt Nam.

Nay nhân nhớ đến 120 năm danh nhân Petrus Trương Vĩnh Ký mất, chúng tôi một số nhà văn, nhà báo, cựu giáo chức Việt Nam ở hải ngoại cùng nhau tổ chức “Ngày Triển Lãm và Hội Thảo Tưởng Niệm Petrus Trương Vĩnh Ký”. Nhóm chủ trương gồm có nhà báo cựu Giáo sư Đỗ Quý Toàn quê quán ở Bắc Ninh còn gọi là Kinh Bắc, nhà văn cựu Giáo sư Phạm Phú Minh, người Quảng Nam, đất của Ngũ Phụng Tề Phi, và tôi Nguyễn Trung Quân sanh trưởng ở Cần Thơ, giữa vùng đồng bằng sông Cửu Long, nơi được gọi là Tây Đô.

Những vị diễn giả được mời cùng những vị tham gia thực hiện cuộc triển lãm và tìm tài liệu về Petrus Trương Vĩnh Ký là những vị có nguồn gốc khắp nơi của mọi miền trong đất nước Việt Nam. Chúng tôi muốn nhấn mạnh rằng đây là một cuộc triển lãm và hội thảo của người Việt Nam Hải Ngoại, chớ không phải của một vùng miền riêng lẻ nào. Nhà báo Đỗ Quý Toàn đã được phân công đọc diễn văn khai mạc nhưng có việc khẩn phải đi Canada nên tôi được cử thay thế ông.

Chúng tôi nghĩ rằng lịch sử của một dân tộc, một giai đoạn thăng trầm nào đó của đất nước hay của một danh nhân không thể được viết ra theo ý đồ hay chủ trương của người cầm quyền mà phải là sự thật truyền lưu bằng tâm cảm chân thành của dân chúng và được ghi lại chân xác bởi những sử gia chân chính. Chúng tôi tin rằng một triều đại, một chế độ chánh trị chỉ là một diễn biến đoản kỳ trong hành trình dài của lịch sử, dân tộc và đất nước – Ý nghĩ muôn năm trường trị của một chế độ chánh trị chỉ là ảo tưởng của những nhân vật trong tiểu thuyết kiếm hiệp của Kim Dung.

Không phải vì nghi án Thị Lộ với án lệnh tru di tam tộc mà Nguyễn Trãi không được lịch sử ghi công là vị anh hùng cứu nước, là vị quân sư góp trí tuệ và tài năng vào việc đánh đuổi quân Minh ra khỏi bờ cõi Đại Việt vào năm Mậu Thân 1428, giành lại độc lập cho nước nhà.

Cũng không phải vì bị vua Gia Long ra lệnh đào mồ để làm nhục mà vua Quang Trung Nguyễn Huệ không được sử sách ca ngợi, vinh danh như một anh hùng dân tộc, một nhà quân sự thiên tài với chiến thắng thần tốc mùa Tết năm Kỷ Dậu 1789, đánh 20 vạn quân Thanh chạy lui về Bắc.

Petrus Trương Vĩnh Ký không cần ai phải biện hộ cho mình. Với nhân cách của một nhà bác ngữ học lỗi lạc trong thời đại của ông, sinh ra và lớn lên trong một giai đoạn nhiễu nhương Việt Nam lọt vào vòng đô hộ của Pháp, lại là người Việt Nam duy nhất thời kỳ đó thủ đắc hai nền văn hóa Đông, Tây, chắc chắn ông biết phải làm gì, làm thế nào để hoàn thành sứ mạng và vai trò của một người trí thức trong cõi nhân sinh.

Tổ chức Triển Lãm và Hội Thảo Tưởng Niệm Petrus Trương Vĩnh Ký hôm nay, chúng tôi ước mong đưọc những học giả, những nhà nghiên cứu, những thức giả trình bày sự thực với bằng chứng hiển nhiên tìm được từ Petrus Ký, để quảng đại quần chúng tự nhận định, phán đoán về nhân vật lịch sử nầy.

Một lần nữa chúng tôi xin cảm tạ tất cả mọi người đã đến đây đông chật hội trường Nhật Báo Người Việt hôm nay.

Trong thời gian chuẩn bị chúng tôi đã nhận được sự hỗ trợ của nhiều người, nhiều giới trong cộng đồng Việt Nam ở Hải Ngoại, có vị âm thầm yểm trợ phương tiện, chúng tôi xin thâm tạ.

Đặc biệt trong quá trình sưu tầm tài liệu để triển lãm, Ban Tổ Chức xin ca ngợi và cảm ơn các vị: Giáo sư Phạm Lệ Hương thuộc Viện Việt Học, nhà thơ Thành Tôn và bạn trẻ Nguyễn Vũ đã để ra rất nhiều thì giờ và công sức sưu tập các số Gia Định Báo, Thông Loại Khóa Trình và rất nhiều ấn bản đầu tiên sách của Petrus Ký để in lại, dành riêng cho cuộc Triển Lãm hôm nay.

Xin một lần nữa trân trọng kính chào – Cám ơn Liệt Quý Vị và xin tuyên bố khai mạc cuộc Triển Lãm và Hội Thảo Tưởng Niệm Petrus Trương Vĩnh Ký hôm nay.