“Cường cố cười nhưng khi tôi từ giã ra về thì nghe Cường bật lên tiếng khóc. Và đêm nay, tiếng khóc của Cường lại vọng về với tôi trong cảnh sương mù vắng lặng. Dòng lệ cuối đời của một tâm hồn nghệ sĩ đã cất vang tiếng hát thuở nào cho dân tộc, cho tình người, tình bạn. Dòng lệ đã hóa thành cánh bướm thiêng bay vào vũ trụ, vượt ngàn không gian về lại quê hương. Dòng lệ đang chảy vào hồn tôi, Cường ơi!”

(Hoàng Phong Linh – Võ Đại Tôn)

“Nghệ sĩ Hùng Cường đam mê môn quyền anh từ thuở còn trên ghế nhà trường. Sau này ông vẫn tiếp tục trau dồi quyền anh như một môn thể dục giúp rèn luyện sức khỏe. Lúc ấy, phong trào quyền anh ở Sài-Gòn khá hiếm hoi, số người giỏi chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay, trong đó có Hùng Cường. Nhân dịp cuộc thi thố môn quyền anh được tổ chức vào năm 1970, Hùng Cường ghi danh “thượng đài” nhưng vào phút cuối phải bỏ cuộc vì bận theo đoàn hát đi lưu diễn nơi xa. Câu chuyện này được Hùng Cường đưa vào vở tuồng cải lương ‘Cho trọn cuộc tình’ vào cuối năm 1972”

(Tám Vạn)

1. Nghệ sĩ Hùng Cường

Nghệ sĩ Hùng Cường (ảnh viện Viễn Kính)

Nghệ sĩ Hùng Cường tên thật là Trần Kim Cường (21.12.1936-01.05.1996) là một nghệ sĩ đa tài ở nhiều lãnh vực như tân nhạc, cải lương, thoại kịch, phim ảnh và sáng tác thơ, nhạc. Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, Hùng Cường thường góp mặt trong những buổi văn nghệ “cây mùa xuân” hay mỗi dịp hè sang. Hết bậc trung học, ông cất bước theo nghiệp cầm ca và được mời hát tại các vũ trường Kim Sơn, Baccara. Những nhạc phẩm “Ông lái đò”, “Vọng ngày xanh”, “Sơn nữ ca”, “Đường xưa lối cũ”, “Sầu đông”, “60 năm cuộc đời”, v.v.. đã làm nên tên tuổi cũng như dĩa hát thu thanh tiếng hát Hùng Cường đạt được số bán kỷ lục ở Sài-Gòn và miền lục tỉnh. 

Với vốn liếng nhạc lý vững vàng cộng với chất giọng thiên phú và sự kiên trì, khổ luyện kể cả vóc dáng “sáng đẹp”, ông xuất hiện trên sân khấu đoàn cải lương Ngọc Kiều năm 1959 và thành công vang dội ở vai trò kép chánh. Do biết được sở trường, sở đoản của mình, Hùng Cường đã tập luyện ngày đêm với một nhạc sĩ cổ nhạc và phối hợp với các soạn giả đưa vào vở tuồng những đoạn tân nhạc, khai thác đúng tài năng nên gặt hái được thành công mỹ mãn. Hai vở tuồng “Tuyết phủ chiều đông” và “Màu tím đèn hoa giấy” là bệ phóng cho ngôi sao Hùng Cường rực sáng trên bầu trời ca kịch từ dạo đó. 

Hình bìa dĩa hát “Trường kịch 20 năm”

Giữa thập niên 60 cho đến đầu thập niên 70, Hùng Cường cùng nghệ sĩ Bạch Tuyết “làm mưa, gọi gió” ở gánh hát Dạ Lý Hương của ông bầu Xuân với những vở tuồng tình cảm xã hội như “Tiền rừng bạc biển”, “Lệnh của bà”, “Nạn con rơi”, “Trường kịch 20 năm”, “Bí mật của nàng”, v.v.. và được báo chí ban tặng mỹ danh là “cặp sóng thần”. Ngoài ra, cả hai đều được giữ vai trò đào, kép chánh khi mới vừa chân thấp, chân cao bước vào làng hia mão. 

Dẫu nhận được bao ánh hào quang ở lĩnh vực cải lương, Hùng Cường vẫn gắn bó với âm nhạc và khiến cho khán thính giả mê say khi kết hợp với ca sĩ Mai Lệ Huyền trình bày những nhạc phẩm kích động, một dạng pop-rock đã được Việt-Nam hóa. Những ca khúc vui tươi như “Hai trái tim vàng”, “Lính mà em”, “Vì chưa ngỏ ý”, “Túp lều lý tưởng”, “Lính dù lên điểm”, v.v.. đã gây nên xôn xao trong giới trẻ ở miền Nam Việt-Nam cuối thập niên 60 cho đến đầu thập niên 70.

Hùng Cường hợp cùng nhóm kịch sĩ như Vân Hùng, La Thoại Tân, Kim Cương, Thẩm Thúy Hằng, Túy Hồng thổi được luồng gió mới cho thoại kịch và hấp dẫn một lượng khán giả đáng kể từ sân khấu lớn cho đến màn ảnh nhỏ. Chưa dừng lại ở đó, Hùng Cường tiếp tục “lấn sân” qua điện ảnh và lần lượt giữ vai chính trong những cuốn phim như “Chân trời tím”, “Mãnh lực đồng tiền”, “Còn gì cho nhau”, “Nắng chiều”, “Bão tình”, “Anh yêu em”, v.v.. 

Bích chương giới thiệu cuốn phim “Chân trời tím”, 1971

Ở lãnh vực sáng tác, Hùng Cường được biết đến qua những nhạc phẩm còn được yêu thích đến ngày nay như “Tình trăng Bến-Hải”, “Trăng Cam-Ly”, “Về thăm xứ lạnh”, “Đêm trao kỷ niệm”, v.v.. Ngoài bút danh Hùng Cường, ông có thêm Trần Trung Dũng, Nhất Quốc Tâm khi sáng tác thơ và những bản hùng ca.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, hình ảnh Hùng Cường trong vở tuồng “Thảm kịch tuổi xanh” được phóng lớn và treo ở “Nhà triễn làm tội ác Mỹ Ngụy” trên đường Trần Quý Cáp. Họ lên án Hùng Cường đã cổ súy cho tuổi trẻ thác loạn cũng như phong trào “hippy” ngoại lai ở miền Nam thời đệ nhị Cộng Hòa và đương nhiên ông bị cấm ca hát. Ông vượt biên nhiều lần nhưng bị bắt và chịu tội tù. Giữa năm 1980, ông may mắn đến được Mã-Lai-Á và định cư ở Hoa-Kỳ vào năm 1981. Trên miền đất mới, Hùng Cường hăng say với những hoạt động văn nghệ, trình diễn và sáng tác cũng như không ngại ngần trước những chuyến lưu diễn xa xôi cho đến ngày lâm bạo bệnh rồi lặng lẽ qua đời. 

2. Đêm trao kỷ niệm

Hình bìa tờ nhạc “Đêm trao kỷ niệm”

Hai đứa mình đi bên nhau trong buổi chiều nhạt nắng. Nhìn ánh hoàng hôn rơi trên vai, trên tóc của người yêu bé nhỏ mà nghe lòng xao xuyến, bâng khuâng. Chỉ còn đêm nay thôi rồi ngày mai chúng mình chia biệt và mang theo nỗi nhớ đến muôn ngả đường chiều ..

“Còn đêm nay ta với mình đi vào tình yêu

Để nhung nhớ đến trăm muôn chiều

Mai mốt này cuộc đời quạnh hiu

Xa nhau xin nhớ ngày ban đầu xao xuyến

Xin nhớ người mong chờ ưu phiền

Xin nhớ đêm tiễn đưa êm đềm”

Khi tổ quốc quốc lâm nguy, thất phu đều hữu trách. Chí làm trai lớn lên trong thời chinh chiến phải có nhiệm vụ bảo vệ từng tấc đất quê hương trước họa xâm lăng của giặc thù hung bạo. Đôi vai nặng gánh sơn hà và trong trái tim riêng mang bóng hình của người mình yêu dấu ..

“Ngàn ngày xưa trong sách sử đến ngàn ngày sau

Khi tổ quốc kêu lên tiếng sầu

Đâu thiếu gì cảnh biệt ly nhau

Ra đi mang bóng hình của người con gái

Trong bóng hình núi rộng sông dài

Hai mến yêu gánh mỗi hình hài”

Mong một ngày mai quê hương sớm được thanh bình để mọi người vui vầy sum họp và bỏ lại sau lưng những năm tháng chia xa. Mình cùng nhau xây dựng lại quê hương và đem về cuộc sống ấm no cho muôn lòng an lạc ..

“Ngày về muôn lòng nở hoa

Ngày về thanh bình hoan ca

Non nước một nhà

Tươi thắm mặn mà như tình đôi ta

Ngô sắn đầy nhà

Em bé cụ già vui bài tình ca

Tưng bừng thiết tha”

Tay nắm lấy bàn tay, gởi cho nhau bao tâm sự giữa khi phố phường đã lung linh ánh điện. Nói sao cho hết, đếm sao cho vừa những nỗi buồn, niềm thương khi ngày sắp hết và đêm cũng sắp tàn. Đêm nay, đêm cuối cùng, mình trao nhau biết bao kỷ niệm ..

“Bàn tay âu yếm một bàn tay

Làm sao nói hết giây phút này

Thương tiếc thầm mộng đẹp rời tay

Em ơi xin nhớ ngày ta cùng sánh bước

Khi phố phường lên ngập ánh đèn

Đêm đổi trao luyến thương sau cùng”

Nhạc phẩm “Đêm trao kỷ niệm” là đêm tiễn đưa của đôi tình nhân trước ngày chàng rời xa phố thị và lên đường theo tiếng gọi non sông. Bài hát kêu gọi trách nhiệm của người trai khi đất nước bị xâm lăng, tạm gác lại tình riêng để báo đáp ơn nhà, nợ nước. Trao gởi cho nhau bao lời thương, tiếng nhớ và sớm hẹn buổi tương phùng khi yên giặc, ngày thanh bình sẽ về trên nẻo cũ, đường quen.

TV, 11.09.2026