CÓ NHỮNG NGƯỜI SÀI-GÒN-CŨ-MÈM…

Phạm Nga

*ghi chép PHẠM NGA

<<… Như Tôi Thì Bao Chục Năm Trôi Qua, Chính Sài Gòn – Cái Thành Phố Không Lớn Cũng Không Nhỏ Được Người Pháp Đặt Cho Mỹ Danh “Hòn Ngọc Viễn Đông” Này Đã Cho Dung Thân Từ Thuở Bé Thơ Cùng Gia Đình Ba Mẹ, Rồi Dần Lớn Khôn, Học Hành, Tốt Nghiệp, Dạy Học, Làm Báo, Nhập Ngũ…>>

1.
Vào năm 1976, thất nghiệp ê chề, ăn bám gia đình nên nghe theo lời kêu gọi của Hội Trí thức yêu nước TP, tôi tình nguyện lên vùng Củ Chi – cách Sài Gòn khoảng 55km – thời hạn 1 năm để tham gia cái gọi là ‘lao động XHCN’, tức đào kinh, đắp đê tối tăm mặt mũi ở một công trường thủy lợi không điện, không nước máy… Đến năm 77, công trường chuyển thành nông trường quốc doanh, biên chế số lao động nồng cốt gồm thanh niên xung phong và một số SQ học tập cải tạo về (đã được cho về hơi sớm do gia đình làm đơn xin tình nguyện đi lao động, sản xuất) thành lực lượng lao động dài hạn cho nông trường. Còn những người tình nguyện như các anh chị nhà giáo, luật sư, bác sĩ, tu sĩ… và tôi thì được động viên tiếp tục phục vụ nông trường dài hạn.

Hầu hết đám ‘tình nguyện’ chúng tôi đều làm đơn xin nghỉ việc, trước hết với lý do chung: đã kết thúc thời hạn lao động XHCN mà mỗi người đã đăng ký với Hội Trí thức. Lập tức lại có thêm buổi họp mệt mề, chán nãn. Xem đến cái đơn xin nghỉ việc của anh chị nhà giáo nào đó, nêu thêm lý do cá nhân, rằng “… Muốn trở lại nghề dạy học cũ ở thành phố cho đúng khả năng“, ông giám đốc nông trường nói thẳng: “Trở lại nghề cũ? Nhớ quá khứ? Cái kiểu mấy anh chị cứ vừa đi tới mà vừa ngoái lại phía sau thì dễ vấp té lắm đó! Mà có giấy chứng nhận đã tham gia lao động do nông trường cấp cũng chưa chắc ở nội thành người ta tiếp nhận các anh chị! Mà Củ Chi dù xa xôi nhưng cũng thuộc thành phố, sao mấy anh chị vốn là những người Sài Gòn cũ, nay sao không ở lại phục vụ, góp phần xây dựng vành đai xanh, sản xuất nông nghiệp cho thành phố HCM của chúng ta?”.

Khi ấy, tôi không ưa kiểu ví von “Vừa đi, vừa ngoái lại thì té” của ông giám đốc nhưng thú thật lại thầm ưng ý, vui vui trước cái kiểu ông ấy gọi chúng tôi là: “Những người Sài Gòn cũ”. Vâng, đối với đám ‘tình nguyện’ chúng tôi, từ những người Nam rặc, sinh ra ở Sài Gòn cho đến tôi, vốn sinh ở Nha Trang/Trung phần, đã theo cha mẹ vào lập nghiệp ở Sài Gòn hồi 1951 và nhiều anh chị khác từ Bắc di cư vào Nam năm 1954, tất cả chúng tôi trước sau đều là “người Sài Gòn cũ” thôi. Chỉ tầm tầm như tôi thì bao chục năm trôi qua, chính Sài Gòn – cái thành phố không lớn cũng không nhỏ được người Pháp đặt cho mỹ danh “Hòn ngọc Viễn Đông”này đã cho dung thân từ thuở bé thơ cùng gia đình ba mẹ, rồi dần hồi lớn khôn, học hành, tốt nghiệp ĐH, dạy học, làm báo, nhập ngũ… cũng tại Sài Gòn thân thương. Nói sao chúng tôi không ‘nhớ quá khứ’ tức nhớ nơi chốn mình đã bao năm tháng sinh sống, cùng nhớ gia đình, anh em, bạn bè ngụ nơi ấy?

Ai nói gì cũng mặc, chúng tôi nhứt quyết quay về Sài Gòn, nơi cư ngụ cũ của mình dù biết rõ việc xin trở về không phải dễ dàng và khi về được rồi thì không phải là dễ sống. Kệ, đã nói là nhớ, thương Sài Gòn quá thôi! Phải về thôi.

Sau rất nhiều khó khăn, chạy vạy – đúng như ông giám đốc nông trường đã nói trước “Có giấy chứng nhận đã tham gia lao động do nông trường cấp cũng chưa chắc ở nội thành người ta chịu tiếp nhận”, nhất là việc được công an Củ Chi cho phép cắt hộ khẩu chuyển đi và công an Tp. HCM cho nhập vào – rốt cuộc, kẻ trước người sau, chúng tôi cũng về được Sài Gòn. Từ đó, đám người Sài-Gòn-cũ chúng tôi cứ mỗi người mỗi số phận, tiếp tục tồn tại cách này cách khác trong cái thành phố than thương đã bị thay tên này.

2.
Đến năm 2021, dịch Covid19 bùng phát dữ dội, thành phố tê liệt, thảm hại bởi chết chóc, giới nghiêm, phong tỏa. Nhưng vào gần cuối năm lại có cuộc thi viết theo chủ đề “Sài Gòn, ngày… tháng… năm… ” do fanpage An Group tổ chức. Bị bó chân bó cẳng ở nhà vì giới nghiêm, tôi quá rảnh nên viết bài gởi dự thi. Bài tản văn có tựa là ‘Nhớ Cà Phê Lá Me Bay’, ngắn dưới 1000 chữ như cuộc thi quy định nhưng cũng đủ cho tôi lãng đãng kể lại cái thời sinh viên Văn Khoa ghiền cà phê và cả đám bạn học đã thường lui tới một quán cóc trên vỉa hè có hàng me già, nằm ở đường Nguyễn Du, ngay trung tâm Sài Gòn, quán rất xập xệ nhưng pha cà phê vớ rất ngon và rẻ… Ít lâu sau, bài tản văn lọt vô vòng chung kết và được diễn đọc ngay trong chương trình phát nhiều kỳ “Sài Gòn nhớ, Sài Gòn thương” với giọng nữ rất ấm, ngọt của MC Xuân Hiếu (chính là giám đốc An Group). Bất ngờ là đến đêm 10-10-2021 công bố kết quả cuộc thi viết, bài ‘Nhớ Cà Phê Lá Me Bay’ đạt giải nhì, gồm 3 triệu đồng và quà lưu niệm. Còn giải nhất (5 triệu đồng) được trao cho một bài viết mà tôi nghĩ – khách quan mà nói  – ‘xứng đáng’ bởi viết khá sống thực về tình trạng của thành phố HCM hiện tại đang tan tác, khốn cùng vì dịch Covid19.

Khi được mời lên nhận giải và phát biểu cảm tưởng, tôi thẳng thắn nói: “Thành phố của chúng ta đang bị dịch bệnh, chết chóc tràn lan thì tôi cũng thấy thảm trạng đó là điều đáng viết nhất và cũng xin nói thẳng… sẽ ưng ý ban giám khảo nhất, vậy mình rất nên chọn viết về… Sài Gòn Covid. Nhưng vì vừa đã lớn tuổi  vừa giới nghiêm liên tục nên tôi không thể ra đường, tìm đến các bệnh viện, khu sàng lọc, lò thiêu… để lấy tư liệu tại chỗ về viết sao cho sống thực, hiện thực về thảm trạng Covid, còn chỉ ngồi nhà mà viết kiểu‘cảm nghĩ’ này nọ thì thà là đừng viết! Thôi thì, là một người Sài-Gòn, lại 77 tuổi rồi nên gọi là người Sài-Gòn-cũ-mèm mới đúng, tôi chọn cách quay về với thành phố Sài Gòn cũ, về thời sinh viên nghèo của mình hồi xưa, cả đám ghiền cà phê mà chỉ có thể ra một quán cóc vỉa hè… Nào ngờ được ban giám khảo cũng chiếu cố. Rất cám ơn ban giám khảo cuộc thi viết và An Group”.

Cũng vào đêm 10-10-2021, khi được món thưởng nho nhỏ thì rất vui, nhưng ngay sau khi nhận phong bì thì có cú phone của vợ tôi: “Anh về ngay đi. Chắc mình dính Covid rồi!”. Tôi hốt hoảng lái xe chạy vội về, mới biết do vợ chồng có ho khúng khắng và hơi sốt mấy bữa rồi nên vợ tôi ở nhà nhờ người ra pharmacy mua dùm 2 bộ thử Covid. Kết quả là vợ tôi và tôi đều dính ‘2 vạch’, bị ban y tế phường đến đóng kín cửa, treo bảng cách ly, cấm ra/vào. Qua 3-4 lần ‘ngoái mũi’ kiểm tra, phải mất 11 ngày vợ chồng tôi mới được giải tỏa cách ly (không hề được ghi là “lành bệnh Covid” vì có thể dính trở lại dễ dàng).

Như đã nói, đó là một giai đoạn rất khó khăn, điêu linh, khốn khổ của thành phố HCM bởi dịch Covid19 bùng phát mà bản thân tôi cũng cận kề sinh tử bởi mắc dịch. Nhưng chính trong hoàn cảnh bức bối ấy, tôi – một người Sài-Gòn-cũ-mèm, lại tình cờ được cơ hội quay về với thành phố Sài Gòn cũ thân thương của mình. Tất nhiên là quay về trong tâm tưởng thôi, nhưng là một quay về hạnh phúc…

Phạm Nga
(Sydney, xuân 2026)

Video audio ‘Nhớ Cà Phê Lá Me Bay’ – Phạm Nga