Ban kích động nhạc AVT

Vưu Văn Tâm

******

Ban AVT trước tháng 4 năm 1975

Ban kích động nhạc AVT được thành lập năm 1958, gồm các ca nhạc sĩ Anh Linh (guitar), Vân Sơn (trống) và Tuấn Đăng (contrebasse). Tên “AVT” là sáng kiến của nhạc sĩ Anh Linh (trưởng ban) đã chọn 3 mẫu tự đầu của tên 3 thành viên và ghép lại. Năm 1962, nhạc sĩ Anh Linh theo học khóa sĩ quan nên nhạc sĩ Hoàng Hải thay thế và đổi tên thành Anh Hải để trám vào chữ “A”. Năm 1966, nhạc sĩ Lữ Liên thế chỗ của Anh Hải và nhận chức trưởng ban AVT. Dịp này, Lữ Liên cũng đổi tên cho AVT là “Ban tam ca trào phúng AVT” và đưa những nhạc cụ cổ truyền Việt-Nam lên sân khấu, nhạc sĩ Vân Sơn chơi đàn tỳ bà hay trống, Tuấn Đăng đàn sến và Lữ Liên xử dụng đàn nhị (đàn cò).

Hầu hết những tiết mục trình diễn của ban AVT là những tác phẩm có lời ca dí dỏm, vui tươi, châm biếm, tục nhưng thanh và do hai nhạc sĩ Lữ Liên cùng Phạm Duy Nhượng sáng tác trên nền nhạc dân tộc. Đôi khi, nhạc sĩ Phạm Duy và Anh Bằng cũng góp vào sáng tác cho thêm phần phong phú, đa dạng. Bài ca của AVT thường kết hợp hât chèo, hát xẩm, hát ả đào hay những làn điệu dân ca miền Bắc, miền Trung được cải cách ít nhiều trong lời ca, tiếng nhạc để tạo nên không khí vui nhộn và gần gũi. Mỗi khi đối đáp, mỗi nhạc sĩ đại điện cho từng giọng nói Bắc, Trung, Nam và mang đến cho khán giả những tiếng cười lành mạnh, sảng khoái. Tên sân khấu, trang phục trình diễn của ban AVT luôn luôn là khăn đóng, áo gấm thụng với ba sắc màu khác nhau. 

Những tiết mục của ban AVT được nhắc nhở nhiều như “Ai lên xe buýt”, “Vòng quanh chợ tết”, “Tiên hạ giới”, “Đêm Sài-Gòn”, “Trai gái thời đại”, “Lịch sử mái tóc huyền”, “Mảnh bằng”, “Ba bà mẹ chồng”, “Lơ thơ tơ liễu”, “Trấn thủ lưu đồn,”, “Ba ông bố vợ”, “Đánh cờ”, ‘Chúc xuân”, “Em tập Vespa”, v.v.. và được trình diễn thường xuyên ở các vũ trường, phòng trà, đại nhạc hội, đài phát thanh, đài truyền hình cũng như thu thanh vào dĩa hát Sóng Nhạc và Việt-Nam.

Trong chương trình trao đổi văn hóa của chính phủ Việt-Nam Cộng Hòa với các nước Á châu, ban AVT có nhiều dịp tháp tùng đoàn văn nghệ Việt-Nam của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ đi trình diễn tại nhiều quốc gia như Lào, Miên, Phi-Luật-Tân, Thái-Lan, Tân-Gia-Ba, Mã-Lai, Nhật-Bản những năm 1966, 1967. Đến năm 1969, ban tam ca trào phúng AVT thực hiện những chuyến lưu diễn tại nhiều quốc gia Tây Âu và Bắc Phi.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, ban AVT tan rã cũng như cuộc sống bọt bèo của hằng triệu người dân miền Nam Việt-Nam. Anh Linh bị tù đày ở Hoàng-Liên-Sơn. Vân Sơn nhảy xuống cầu Thị-Nghè tự tử. Tuấn Đăng đánh đàn tại nhà hàng “Tiếng Dương Cầm” (khu cư xá sĩ quan Chí Hoà) và nhà thờ gần nơi cư ngụ để kiếm sống qua ngày. Lữ Liên may mắn hơn hết, được di tản kịp thời và định cư ở Hoa-Kỳ.

Ở hải ngoại, do sự khuyến khích của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ, nhạc sĩ Lữ Liên tái lập ban tam ca trào phúng AVT với Ngọc Bích (tác giả nhạc phẩm “Mộng chiều xuân”), Vũ Huyến (tức Vũ Minh, tác giả bài “Cô hàng nước”) và Lữ Liên vào năm 1976. Theo thời gian, thành phần ban AVT hải ngoại cũng được thay đổi. Trường Duy thay thế Ngọc Bích và Hoàng Long thế chỗ cho Vũ Huyến. Trong những đợt lưu diễn xa xôi, nơi có đồng hương tị nạn như Úc châu, Âu châu, ban AVT tăng cường thêm Thúy Liệu, Thúy Lan và Thúy Hương.

Ban AVT hải ngoại với Ngọc Bích, Lữ Liên và Vũ Huyến

Thời gian lặng lẽ trôi nhanh, tuổi tác chất chồng khiến cho các nghệ sĩ của ban AVT lần lượt giã từ sân khấu và chia tay cuộc đời này. Nhạc sĩ Lữ Liên mất năm 2012, hưởng thọ 92 tuổi. Thành viên Tuấn Đăng của ban AVT thuở ban đầu cũng qua đời năm 2016 ở tuổi 79 trong hoàn cảnh nghèo khó và bệnh tật. Năm 2019, nghệ sĩ Trường Duy qua đời lúc 71 tuổi và nghệ sĩ Hoàng Long ra đi năm 2020 ở tuổi 84.

Ngược dòng thời gian, ban tam ca AVT đã trải qua một thời gian sinh hoạt nghệ thuật huy hoàng ở quê nhà. Với lối trình diễn duyên dáng, lời ca ý nhị chuyên chở nhữmg nụ cười ngọt ngào lẫn chua chát (hài hước lẫn châm biếm) đã mang đến cho khán thính giả những giây phút thoải mái giữa cuộc sống mưu sinh bộn bề và tiếng súng vọng về đô thị mỗi ngày thêm gần. Ngày nay, nội dung những tác phẩm của AVT dù không còn thích hợp với thời thế nhưng phong cách trình diễn của họ đã ít nhiều mở lối cho tiếng cười sân khấu được trong sạch, văn minh, “thật và đẹp”.

 TV, 28.03.2026