Vở tuồng “Giai nhân và loạn tướng” của đoàn ca kịch Thanh Minh Thanh Nga 

Vưu Văn Tâm

Vở tuồng cải lương “Giai nhân và loạn tướng” của ba soạn giả Bạch Diệp, Minh Nguyên và Thể Hà Vân (Vân Diệp Nguyên) do đoàn ca kịch Thanh Minh Thanh Nga trình diễn hồi đầu thập niên 70 được chiếu trên đài truyền hình số 9 nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của dân ghiền cải lương và được phát lại vài lần theo yêu cầu của khán giả mến mộ gần xa. Tuồng “Giai nhân và loạn tướng” cũng là tiết mục được chọn lựa để trình diễn cho kiểu bào thưởng thức trong chuyến đi lưu diễn của đoàn Thanh Minh Thanh Nga ở các nước Tây Âu nhân mùa xuân Kỷ Dậu năm 1969.

Xoay quanh những giằng xé trong tình yêu của các nhân vật và nhiệm vụ với đất nước của gián điệp Dạ Lan Thanh, các soạn giả và nghệ sĩ góp mặt đã cống hiến một tác phẩm giá trị, đầy đủ yếu tố “hỉ, nộ ái, ố” trên một sân khấu “thật và đẹp” khiến cho cho người xem được mãn nhãn, thích thú.

Với tài năng thiên phú cộng thêm sự chỉ bảo của các bậc thầy và sự cố gắng rèn luyện, nhân vật Dạ Lan Thanh của nghệ sĩ Thanh Nga là một vai tuồng xuất sắc. Từ dáng đi, cách ra bộ hay cử chỉ tay chân, ánh mắt cho đến cái mím môi hay mỉm cười và đặc biệt là lối phát âm điêu luyện, nhấn nhá từng chữ, từng câu đối thoại, trau chuốt trong mỗi lời ca mà mãi đến bây giờ khó có nghệ sĩ đàn em nào có thể sánh kịp được cách diễn xuất điềm đạm, đằm thắm đó. Bên cạnh giai nhân, loạn tướng Dương Thao được nghệ sĩ Việt Hùng khắc họa tuyệt vời, oai phong nhưng không kém phần tàn ác. Chi tiết mà người viết nhớ nhiều nhất là đám người bị bắt xỏ thành xâu và bị khoét mắt đồng loạt trong tiếng thét vang lộng hãi hùng. Những con mắt là những trái táo tàu (hay trái nhãn đã được lột vỏ) được đựng trong một cái mâm lớn và loạn tướng thưởng thức một cách thú vị nhưng không kém phần thô lỗ, bạo tàn. Nhân vật Lý Bình Chiêu của nghệ sĩ Hữu Phước ít nhiều bị lu mờ so với vai tuồng loạn tướng nhưng với lối diễn xuất chừng mực và giọng ca ấm áp đã tạo được nhiều cảm tình từ phía khán giả. Nét thơ ngây cũng như tình yêu trong sáng của Thiên Hương qua sự thể hiện duyên dáng của nghệ sĩ Ngọc Giàu và giọng ca “lụa trải, nhung căng” đã đem lại cảm giác thoải mái dù là vị khán giả khó tính nhất.

Sau đó ít lâu, vở tuồng cũng được hãng dĩa Việt-Nam của cô Sáu Liên thu thanh với những giọng ca đắt giá và phát hành trên băng nhựa, dĩa nhựa. Đầu thập niên 90, “Giai nhân và loạn tướng” cũng được thu hình và phát hành trên ‘video’ với sự góp mặt của nhiều nghệ sĩ tài danh.

******

Là cận tướng của An Lộc Sơn, Dương Thao khởi binh ở Bình-Lư và đợi chờ thời cơ tấn công Trường-An. Dưới trướng là phó tướng An Đình nổi tiếng tàn ác, hễ đi đến đâu là gây ra thảm cảnh điêu tàn và máu đổ, đầu rơi đến đó. Trong lúc đi tuần tra, An Đình bắt được một kẻ lạ mặt và nghi ngờ là dọ thám nhưng nhờ sự can thiệp kịp lúc của Dạ Lan Thanh, ái thiếp của Dương Thao, nên Lý Bình Chiêu mới bảo toàn được sinh mạng. Để tránh né sự truy nả của triều đình, Lý Bình Chiêu vượt đường xa đến Bình-Lư tìm nơi nương náu vì chàng là cháu vợ của Dương Thao. Nhưng cũng nghiệt ngã thay khi chàng hội ngộ nơi này người yêu cũ là Dạ Lan Thanh dưới lớp kiêu sa của gấm lụa son vàng. 

Khi biết được Lan Thanh, người con gái mà chàng yêu thương tha thiết, nay là người vợ thứ ba của Dương Thao và rất được sủng ái, chàng nghe con tim mình đau nhói. Cũng tại nơi này, chàng lại gặp Thiên Hương, người bạn học thân thiết ở kinh thành thuở trước và Thiên Hương đã che giấu thân phận vì nàng là con gái của loạn tướng Dương Thao. Từ lâu, Thiên Hương đã đem lòng yêu thương chàng trai họ Lý nhưng lời yêu chưa kịp ngỏ thì binh biến rẽ chia hai lối cuộc đời. 

Cảm thương tâm tình trong sáng của cô gái trẻ, Dạ Lan Thanh muốn tác hợp cho Bình Chiêu cùng Thiên Hương nên nghĩa vợ chồng. Bình Chiêu cũng không hiểu được vì sao Dạ Lan Thanh đổi dạ phụ phàng và trở thành ái thiếp của Dương Thao. Trước sự an bài của Dạ Lan Thanh và tình yêu thơ ngây của Thiên Hương, Bình Chiêu đành chấp nhận cùng Thiên Hương nên duyên cầm sắc.

Từ ngày Lý Bình Chiêu có mặt ở Bình-Lư, Dương Thao bị thất bại liên tục trong những cuộc tấn công. An Đình nghi ngại Bình Chiêu là nội gián nhưng khó ai ngờ được Dạ Lan Thanh chính là gián điệp của triều đình. Nàng vì sứ mạng với đất nước mà dẹp bỏ tình riêng, đem sắc hương mê hoặc Dương Thao. Lan Thanh bày ra mưu kế liên hoàn, tạo mâu thuẫn giữa Dương Thao và An Đình. Nàng quyến rũ An Đình và nhờ bàn tay An Đình ám hại Dương Thao. Mặt khác, Lan Thanh tìm mọi cách để đưa Bình Chiêu và Thiên Hương rời khỏi Bình-Lư an toàn để rảnh tay thực hiện sứ mạng sau cùng.

Sau khi An Đình bị Dương Thao hạ sát, Dạ Lan Thanh mới phơi bày thân phận gián điệp của mình. Khi nhiệm vụ đã vẹn tròn, Lan Thanh châm ngòi địa lôi phá hủy căn cứ Bình-Lư và chọn cái chết cùng Dương Thao cho trọn nghĩa vợ chồng.

TV, 08.05.2026