VIÊM GAN

Bác sĩ Phan Giang Sang

(trích TUYỂN TẬP PHAN GIANG SANG II – Y HỌC & ÐỜI SỐNG 2010)

Viêm gan là bịnh làm cho mọi người hoang mang sợ hãi còn hơn cùi hủi, vì cùi còn trông thấy mà tránh, trái lại viêm gan thì hoàn toàn tàng ẩn. Chính vì vậy mà có nhiều người không hay biết có bịnh, để đi chữa trị kịp thời, đến khi biết được thì đã trể rồi. Cho nên viêm gan còn được coi như một bịnh gì huyền bí.

Nó đe dọa sức khỏe và sinh mạng con người nhiều nhứt ở các nước thứ ba trên thế giới như Phi Châu, Nam Mỹ, Á Châu nhứt là vùng Ðông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Viem gan 01

Trên tòan thế giới vào năm 2006 có 400 triệu người mắc bịnh viêm gan B. Riêng Trung Hoa là 120 triệu, Mỹ 4 triệu, Việt Nam 12 triệu (5/2008), Úc có 160 ngàn. Còn viêm gan C là 150 triệu cho toàn thế giới. Riêng Trung Hoa có 45 triệu, Việt Nam cũng không ít.

Úc là nước tự do, thanh bình, phú cường và đa văn hóa, cho di dân đến đây lập nghiệp rất nhiều. Họ mang đến đây tài sản, văn hóa với đầy đủ màu sắc và mầm bịnh ẩn tàng nhứt là viêm gan A, B và C: Trung Quốc 35,300 người, Việt Nam 21,600, Phi Luật Tân 12,400, Mã Lai 9,000, Hồng Kơng 8,500, Ấn Độ 7,400, Nam Hàn 6,600, Fiji 6,200, Nam Dương 5,200, Thái Lan 3,800, Đài Loan 3,600 và Phi Châu, Nam Mỹ, Ý, Hy Lạp, …dân Hải đảo Thái Bình Dương…

Người ta cho rằng mắc bịnh viêm gan chỉ có nước chờ chết vì không có thuốc chữa trị?

Thật ra không phải vậy. Có thể ngày xưa không có thuốc chữa trị. Ðó là xưa kia, còn ngày nay với sự tiến bộ vượt bực của khoa học hiện đại, kỹ thuật tân kỳ, bịnh viêm gan cũng có thể ngừa và trị hết được. Chỉ cần người dân ý thức được sự nguy hại của nó mà gìn giữ vệ sinh cá nhân và công cộng, để bịnh không lây truyền. Người dân nên ý thức được cách phòng ngừa bằng thử máu tìm bịnh. Nếu có miễn nhiễm thì thôi, bằng không có bịnh thì phải chích ngừa. Nếu có bịnh phải theo dõi, chịu khó chữa trị đàng hoàng, cho đến nơi đến chốn mới được.

Tại sao mắc bịnh viêm gan?

Nhiều người chỉ biết gan bị viêm là do siêu vi xâm nhập vào máu, vào gan, rồi tàn phá làm cho nó chai, để rồi đưa tới ung thư gan mà chết. Thật ra gan bị viêm bởi nhiều nguyên do khác như:

• Uống nhiều rượu
• Dùng thuốc ngủ, tâm thần, chống động kinh, chống ung thư, trụ sinh…
• Biến chứng các bịnh tiểu đường, tim, thận, dư đồng, chất sắt
• Vi trùng, siêu vi gan A, B, C, D, Cytomegalo-virus CMV, Epstein Barr virus EBV, Toxoplasmosis.
• Mà cũng có thể do bẩm sinh và di truyền.

Viêm Gan A (Hepatitis A, HAV)

HAV là do siêu vi đường ruột enterovirus, thuộc loại RNA. Bịnh có nhiều nhứt ở các nước đệ tam, nghèo thiếu vệ sinh như Á Châu, Phi Châu, Nam Mỹ, Ðông Âu và Trung Ðông. Việt Nam là ổ của viêm gan A (HAV), cho nên muốn đến đó cần phải chích ngừa HAV, trừ khi mình đã có miễn nhiễm rồi.

Úc không có bịnh nầy. Tuy nhiên cơ quan y tế vừa thông báo bịnh nầy xẩy ra do dùng tomato khô? Có thể do nhân viên mắc bịnh truyền lây vì không giữ đúng vệ sinh cá nhân.

Bịnh nầy lây truyền qua đường tiêu hóa, đồ ăn, thức uống bị ô nhiễm như tôm cua sò ốc, nhứt là con hàu sống. Bịnh cũng có thể lây truyền qua đồ dùng ô nhiễm của bịnh nhân.

Vào cuối thời kỳ ủ bịnh, phân bịnh nhân chứa siêu vi HAV. Nó sẽ biến mất khi bịnh phát ra (2-6 tuần). Trẻ em và người già dễ mắc bịnh nhứt. Du khách bị nhiều nhứt là Tây ba lô, ăn quán ngủ đình. Hằng năm có mấy ngàn người du lịch mắc bịnh khi trở về Úc.

Bịnh nặng làm chết người chỉ có 0.2%, nhưng bịnh nhẹ dai dẳng, làm mệt mỏi, yếu sức trong vài tháng.

Bịnh trạng ra sao?

• Sốt, đau mình mẩy như cúm.
• Ăn mất ngon, đau bụng, nôn ói, tiêu phân trắng. Phân nầy rất lây trong mấy tuần đầu.
• Không ham thích hút thuốc lá
• Nước tiểu vàng như trà đậm.
• Vàng da và mắt. Người ngứa ngáy.
• Có khi không có triệu chứng nầy nên lầm tưởng là cúm đường ruột (viral gastroenteritis)
• Vài tuần sau, cảm thấy dễ chịu hơn
• Từ 3-4 tháng sau mới hết và sẽ được miễn nhiễm suốt đời.

Làm sao biết đã mắc HAV?

Muốn biết bịnh HAV, phải thử:

a. Máu:

• ALT Alaminetransferases, của gan gia tăng trong từ tuần thứ 3-6.
• IgM Anti HAV kháng nguyên, từ tuần thứ 4-13.
• IgG Anti HAV kháng thể, từ từ gia tăng, từ tuần thứ 4 tới mãi mãi.

b. Phân:

• HAV có trong phân trong mấy tuần đầu và biến mất khi vàng da.
Trị và Ngừa như thế nào?
Cho tới bây giờ, chưa có thuốc đặc biệt để trị bịnh viêm gan A, chỉ có thuốc ngừa HAV mà thôi.
• Không gì hơn là giữ gìn vệ sinh cá nhân và công cộng như rửa tay sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn uống, không ăn tôm, hàu, sò, ốc sống.
• Không dùng đồ chung với người đang phát bịnh. Phân người mắc bịnh có chứa siêu vi HAV trong mấy tuần đầu. Khi da vàng, phân không còn siêu vi nữa.
• Cần phải rửa tay trước và sau khi ăn.
• Người gần gủi hay chăm sóc bịnh nhân phải chích ngừa Immune-Gamma – globulin, mang bao tay, khẩu trang, mặc đồ có khử trùng.
• Bịnh nhân không cần ăn kiêng, chỉ cữ RƯỢU cho 1 năm.
• Bịnh nhân không nên rửa rau làm bếp ở nhà hay quán ăn.
• Du khách tới các nước có HAV phải chích ngừa (trẻ em 2-16 tuổi Havrix Junior, người lớn Havrix 1440 hay VAQTA Adult/Paediatric) một tuần lễ trước khi du lịch. Một tuần sau, thuốc sẽ công hiệu cho 1 năm. Từ 6 tới 12 tháng sau, chích thêm mũi thứ hai, sẽ được miễn nhiễm từ 15-20 năm.
• Có thể chích ngừa HAV+HBV=Twinvrix làm 3 mũi. Mũi thứ nhứt cách mũi thứ nhì 4 tuần. Phải đợi 2 tuần sau mũi nhì mới được đi. Vị chi 6 tuần. Sáu tháng sau chích mũi
thứ ba mới đủ.
• Nếu trên 16 tuổi có thể chích 1 mũi Vivaxim: HAV + Typhoid sẽ miễn nhiễm cho ba năm. Ba năm sau, chích mũi thứ hai sẽ miễn nhiễm luôn.

VIÊM GAN B (Hepatitis B, HBV)

Bà con chúng ta rất lo ngại và xôn xao về bịnh HBV. Nó gây ra do siêu vi B, loại deribonucleic acid DNA, rất lây và nguy hiểm tánh mạng.

Bịnh HBV thường thấy ở nhiều nước trên thế giới, nhứt là các nước như Phi Châu, Trung đông, Á Châu: Trung Hoa, Ấn Độ, Việt Nam…

Trên thế giới có 400 triệu người mắc bịnh HBV, 75% là người Á Châu. Hằng năm có khoảng 500 ngàn người chết do HBV. Theo Ðại hội toàn cầu về Ung thư gan tại Ðà Nẳng (5/2008) thì Việt Nam có 12 triệu người mắc bịnh viêm gan B, tức 20% dân số.

Ở Canada, tỉ lệ người Việt mắc bịnh này khoản 14 %.

Riêng tại Úc có 160 ngàn người mang mầm bịnh để lây truyền người khác, và hằng năm có khoảng 1200 người chết vì nó.

Trước đây người ta chỉ biết lơ mơ về bịnh này. Phải đợi mãi đến năm 1965, một người Mỹ, Bs Baruch Blumberg mới phát hiện ra HBs Antigen trong máu cûa một thổ dân Úc, nên gọi là Australia-Antigen. Bây giờ ai cũng biết đó là antigen HBV (HBsAg). Chính ông đã chế ra thuốc chủng và 4 năm sau ông lãnh giải Nobel Y khoa 1976. Tuy nhiên phải đợi tới 1984 thuốc mới được cho sử dụng.

HBV lan truyền như thế nào?

• Bịnh lan truyền qua các dịch của cơ thể như: máu, nước miếng, nước mắt, mồ hôi, cạo gió, tinh dịch, dịch âm đạo.
• Nhiều nhứt là từ mẹ sang con lúc sanh con.
• Kim chích nấu đi nấu lại, xâm môi mắt, xài đồ chung với người bịnh.
• Dụng cụ phòng mỗ… lọc thận.
• Truyền máu hay huyết thanh ô nhiễm siêu vi gan.
• Giới nghiện ngập chích chóet chung thường bị HCV hơn cả.

• Ngoài ra còn có các loại HDV, HEV, HGV nữa, không quan trọng.

Ai có thể mắc bịnh HBV?

1. Những người chích xì ke ma túy, gái mại dâm, giới đồng tình luyến ái.
2. Truyền máu, lọc thận.
3. Giới y tế: bác sĩ, y tá, nữ hộ sinh, nha sĩ, nhân viên ngân hàng máu và phòng thí nghiệm.
4. Những người sống trong trại tập trung, nhà giam, nhân viên giữ trẽ tàn tật, bịnh tâm thần, trẽ con mà mẹ mắc bịnh HBV.
5. Gần đây có phong trào về Việt Nam làm răng, xâm mắt, môi và sửa sắc đẹp rẽ tiền. Có vài bịnh nhân về Việt Nam xâm mắt, trở qua bị bịnh viêm gan. Rẻ đâu không thấy, mà thấy mắc bịnh HBV và HCV, vì ở đó là ổ viêm gan nó đang chờ quí vị. Muốn chết thì mại vô, về Việt Nam sửa sắc đẹp rẻ tiền!
6. Giới đồng tình luyến ái, nhứt là nam giới.
7. Bịnh lây từ mẹ sang con, qua đường sinh dục lúc sanh.

Triệu chứng HBV ra sao?

Thời kỳ ủ bịnh từ 6 tới 12 tuần, hay từ 6 tuần tới 3 tháng, hòan tòan không có triệu chứng gì cả.

Tới thời kỳ mắc bịnh nếu cấp tính 2- 12 tuần:

• Có khi không có triệu chứng gì hết, hay chỉ:
• Cảm thấy khó chịu, mệt mỏi, biếng ăn.
• Sốt. Đau khớp xương, nhức mình như bị cảm cúm.
• Có thể đau bụng vùng lá gan. Nó do gan và lá lách sưng.
• Thận: nước tiểu đậm như nước trà.
• Bỏ hút thuốc vì hết thèm hút thuốc do đắng miệng.
• Da và mắt vàng. Thời kỳ nầy chỉ có 2-6 tuần thôi.

Muốn biết có bịnh hay không phải thử máu

Khi mắc bịnh HBV, máu cĩ siêu vi:

• HBsAg: Ðộc tố s của vỏ siêu vi (Hepatitis B surface antigen) từ 6 tháng tới 1 năm. Trong thời kỳ mắc bịnh, bịnh nhân có thể lây truyền bịnh cho người khác. Ở người lớn có 90% hy vọng HBsAg biến mất mà không cần chữa trị. Riêng trẻ sơ sinh thì 90% vẫn còn mắc bịnh. Kháng nguyên HBs, Anti-HBs hiện diện ở người hoàn toàn hết bịnh hay đã được chích ngừa. Họ sẽ miễn nhiễm HBV suốt đời. Không người viêm gan B nào truyền lây cho họ được và họ cũng không lây cho ai hết.
• HBcAg: Kháng tố c của thân siêu vi (Hepatitis core Anti body). Sự hiện diện của nó chứng tỏ người mới mắc bịnh hay đang mắc bịnh chừng vài tháng thôi. Chỉ có IgM anti- HBc mới chứng minh được.
• HBeAg: Ðộc tố e của siêu vi (Hepatitis e Antigen), hiện diện trong trường hợp mãn tính 10%. Những người nầy có khả năng lây bịnh cho người khác. Họ cũng dễ bị biến chứng:
Viêm gan hổt tính mãn tính (chronic active hepatitis),
Viêm gan kéo dài mãn tính (chronic progressive hepatitis), Xơ gan (cirrhosis) và ung thư gan.
• AST aminotransferases (Pháp: SGOT) và ALT alamine transferases (SGPT): men nầy tăng khi siêu vi đang quấy phá hoạt động của tế bào gan. Nếu tăng trên gấp đôi, bịnh nhân phải được gởi cho BS chuyên khoa về gan hay bộ tiêu hóa theo dõi và trị.

Theo sự nghiên cứu của Ðại học NSW thì tại Bv Liverpool có nhiều sản phụ bị VGB. Sản phụ vùng Ðông Nam Á chiếm hết 80% (The Hep C Review June 2008, p 16).

Trẻ sơ sinh mà mắc dễ đưa tới yểu mệnh, rất uổng cho nguồn nhân lực nhân tài quốc gia. Khi mắc HBV mãn tính, trong máu có siêu vi, nên rất dễ lây cho người khác. Trong trường hợp nầy có 4 thời kỳ:

1. Thời kỳ miễn nhiễm dung nạp mất đáp ứng (immune tolerance phase) ở tuổi thơ và thiếu niên. Siêu vi nhiều, rất lây nhưng gan chưa bị hư.
2. Thời kỳ miễn nhiễm làm sạch (immune clerance phase). Lúc nầy hệ thống miễn nhiễm tìm cách diệt hết siêu vi . Vì vậy gan dễ bị tàn phá. Nhân cơ hội điều trị là lúc tốt nhứt dễ diệt hết siêu vi.
3. Thời kỳ miễn nhiễm kiểm soát (immune control phase). Hệ thống miễn nhiễm đã kiểm soát được nên rất ít siêu vi, bịnh lại đang phát triển.
4. Sau cùng là thời kỳ thoát miễn nhiễm (immune escape phase). Trong thời kỳ nầy siêu vi biến dạng, tránh khỏi hệ thống miễn nhiễm, gan bị tàn phá và đưa tới xơ gan.

Tóm lại là không nên điều trị trong thời kỳ 1 & 3, vì không có lợi. Tốt nhứt là điều trị trong thời kỳ 2 & 4.

Người mắc bịnh HBV (HBsAg=dương) phải được theo dõi luôn bằng cách thử máu mỗi 6 tháng hay ít nhứt là một năm.

Nhiều người bị xơ gan, ung thư gan vì chểnh mảng không lo chăm sóc sức khỏe của mình, mà trì trệ cho thử máu mất công vô ích. Xin bỏ tật sai lầm nầy đi.

HBV có biến chứng gì không?

Không phải ai mắc bịnh viên gan B cũng bị xơ gan rồi ung thư gan.

Sau khi bị HBV một thời gian phần nhiều sẽ hết bịnh, trong người sẽ có kháng thể, sau nầy không ai lây bịnh được nữa.

Số còn lại sẽ bị viêm gan mãn tính. Khoảng trên 20 năm sau, ít chục phần trăm trong số nầy sẽ đi tới biến chứng xơ gan. Từ 25-30 năm cỡ 4% sẽ đưa tới ung thư gan.

Có cách gì để NGỪA và TRỊ ÐƯỢC KHÔNG?

Hiện nay có thuốc trị viêm gan, tuy nhiên phòng ngừa là hữu hiệu nhứt.

1. Người mắc bịnh cần thông báo cho bác sĩ, nha sĩ, nhân viên bịnh viện biết để họ phòng ngừa trong khi chữa trị cho mình và khuyên nhủ nên cho gia đình đi thử máu và chích thuốc ngừa.
2. Có bịnh khơng nên hiến máu vì máu sẽ lây cho người khác. Có tội.
3. Vợ chồng giao hợp không sao, nhưng với người ngòai phải có áo mưa.
4. Không dùng đồ chung với người khác như: dao cạo, bàn chãi đánh răng đồ cạo gió, giác lể chung, làm răng thiếu vệ sinh (nha tá, thợ trồng răng ở VN không có khử trùng).
5. Nếu không biết, nhớ đến nhờ bác sĩ thử máu và chích thuốc ngừa.
6. Nếu lỡ ăn ở hay sờ mó hay bị kim đã chích cho người bịnh, đâm vào người, phãi chích Hepatitis B Immunoglobulin (HBIG). Huyết thanh này có công hiệu tức thời và tạm thời chừng ba tháng. Cần phải chích thêm 3 mũi thuốc ngừa, mũi đầu, 1 tháng và 6 tháng.

Muốn chắc chắn sau đó 2 tháng, nên đo lượng kháng thể HBsAb, phải trên 100/IU mới được. (Số nầy thay đổi tùy theo phòng thí nghiệm). Nếu nó dưới 100, tốt nhứt là chích bù thêm.

Trẻ sơ sinh chích khi mới sanh, 2 tháng, 4 tháng và 6 tháng. Trẻ em dưới 16 tuổi mà chưa chích ngừa, phải chích 3 mũi như trên.Thuốc chích ngăn ngừa viêm gan B, ngừa UT gan. Nhờ đó tỉ lệ UT gan giảm.

Người mắc bịnh HBV cÀn phäi thử máu theo dõi luôn.

• Nếu chức năng gan không bị xáo trộn, thì mỗi năm thử một lần.
• Nếu nó bị xáo trộn, thì cứ 3 hay 6 tháng thử một lần. Thử thêm AFP (Alfa Fetal Protein), siêu âm gan
• Nếu ALT >80 nên xem Bs chuyên khoa để làm sinh thiết tế bào gan.
• Còn DNA (>20,000 IU/ml HbeAg pos), genotypes 1, 2, 3 và 4 do BS chuyên khoa cho thử, muốn thử cũng được nhưng phải tự túc, rất đắc.
Khi kết quả cho biết họat tính, mãn tính thì sẽ được điều trị với điều kiện là máu có bao nhiêu copies per ml, log 10 hay pg per ml trị bằng:

• Alfa interferon, chích 6 tới 12 tháng (>15.000 Úc kim, miễn phí)
• Lamivudine uống từ 1 tới 2 năm, tỉ lệ thành công trên 30 %. Thai phụ có thể điều trị bằng thuốc nầy, với điều kiện có sự phối hợp của BS chuyên khoa gan và sản khoa.
• Ribavirin, Adefovir, Tenofovir, vân vân…
• Phối hợp thuốc chích và uống đem lại kết quả đáng kể cho những ai dùng một thứ không kết quả. Nhiều người bỏ cuộc vì chịu không nổi biến chứng của thuốc. Hiện nay có rất nhiều loại thuốc, mỗi loại hạp với một genotype riêng. Chỉ có Bs chuyên khoa mới có quyền cho mà thôi.
• Vào đọan cuối của viêm gan, chỉ còn có ghép gan là giải pháp chót.
Cái lợi của việc điều trị là làm giảm:
– ALT (chức năng của gan)
– DNA
– Ngăn ngừa xơ gan và UT gan
• Nếu không chữa trị, có nguy cơ bị xơ gan, rồi ung thư gan.
• Nếu bướu nhỏ trong gan có thể giải phẩu hay chích ethanol để hũy nó. Cũng có thể thay ghép gan là giải pháp chót.

VIÊM GAN C (Hepatitis C Virus HCV)

HCV thuộc siêu vi RNA, ribonucleic acid, trong họ flavivirus. Phần đông người Á Ðông mắc phải bịnh này rất nhiều. Người Việt Nam chúng ta có cỡ 15%. Ngày xưa ở VN, người Pháp gọi là Catarrhe icterique, trước đây Úc cũng gọi là non A non B, bởi vì người ta chưa khám phá ra HCV.

Từ năm 1988 trở lại đây, người ta biết rõ HCV nhờ phát hiện được phương pháp tìm ra nó.

Vào năm 2006, có 150 triệu người trên thế giới mắc bịnh HCV, Mỹ có 4 triệu, Anh 1/2 triệu, Pakistan 2 triệu, Trung Hoa có 45 triệu.

Còn Úc có 264,000 với 29% là di dân từ Việt Nam. Hằng năm có thêm 15,000 HCV mới phát hiện. Hiện có 20,000 HCV đang điều trị với tổn phí hằng năm là 800 triệu.

Số người mắc bịnh gia tăng kinh khủng, nhứt là ở giới đồng tính, bởi lơ là phương pháp phòng chống bịnh, và giới chích choét dùng chung một mũi kim tử thần mà không hay biết!

Cách lan truyền, nguyên nhân và triệu chứng nó giống HBV ở trên.

Thử nghiệm bịnh HCV

Bịnh nhân phải được thử:

• Thử máu tổng quát: FBC, LFT, HAV, HBV, HIV
• Genotype, PCR nếu cần. Thêm INR, TFT nếu cần
• Siêu âm gan coi có bị xơ không.

Ðiều trị và phòng ngừa HCV

Tuy nhiên HCV trị bằng phương pháp hỗn hợp Pegylated interferon và Ribavirin từ 24 tới 48 tuần có 90% hết sạch. Phí tổn 1 năm cỡ $22,000.

Việc điều trị có kết quả hay không còn tùy thuộc vào genotypes. Có rất nhiều genotypes 1, 2, 3, 4…

• Riêng loại genotypes 1 và 4 có kết quả 40-50% trong 12 tháng.
• Riêng loại 2 và 3 lại có kết quả cao hơn 80-90% (Hepatitis C Review March 2007, p16). Lượng siêu vi từ 1.000.000 giảm còn 10.000 trong vòng 12 tuần.
• Những phản ứng phụ như: nhức đầu, mệt mỏi, ăn không ngon ngủ không được, sốt run, rụng tóc, bịnh tuyến giáp, u uất làm 20% bịnh nhân chịu không nổi phải bỏ cuộc, bỏ ngang chương trình nầy.
• Thuốc Ribavirin có thể gây quái thai, cho nên phải tránh thụ thai trong thời gian điều trị và chờ thêm 6 tháng sau. Muốn được an toàn, phải ngừa thai trong thời gian đó.

• Khó trị là bịnh nhân vừa mắc HCV lại thêm HBV, HCV với HIV, HCV tái phát sau khi ghép gan.

Trước kia, điều kiện tiên quyết để được điều trị là phải làm sinh thiết gan trước đã. Hiện nay việc chữa trị không cần làm sinh thiết nữa.

Không phải ai mắc HCV cũng bị xơ gan và ung thư gan. Phải mắc bịnh từ 20-40 năm mới tới nặng.

Cứ 100 người bị HCV không điều trị thì:

• 45 người: gan còn tốt
• 44 người: gan bị tổn thương
• 7 người bị xơ gan trên 20 năm sau
• 4 người bị ung thư gan cở 40 năm sau.

Khi chức năng của gan bị xáo trộn, xin đừng dùng chữ Gan nóng, dễ bị ngộ nhận và khinh thường, vì cho là gan nóng thì ăn uống đồ mát là hết ngay. Chính vì vậy mà người bịnh HBV & HCV ưa cho BS họ nói bị gan nóng, nên coi thường không chữa trị mà chạy theo thuốc ta, thuốc Bắc nó mát, làm cho họ cảm thấy dễ chịu và dễ chết sớm. Rất nguy hiểm.

Thuốc Nam, thuốc Bắc cĩ trị được khơng?

Nhiều người đồn thuốc Bắc, thuốc ta hay lắm, trị hết ngay, hết tại sao Trung Hoa có tới mấy trăm triệu người mắc bịnh chờ chết?

Ngay ở Trung Hoa cũng chưa có thử nghiệm nào cho thấy là Ðông y trị hết bịnh HBV và HCV. Nếu trị hết tại sao TQ có tới mấy trăm triệu người đau khổ vì HBV vì HCV. Nó chỉ làm ALT xuống, không có nghĩa là hết bịnh, làm người ta tin tưởng tiếp tục trị để rồi tiền mất tật còn, có khi toi mạng nữa. Các Gs Trung Hoa cho bịnh viêm gan là bịnh mãn tính, dùng Ðông Y cho rẽ tiền. Chính Mao Trạch Ðông khuyên dùng châm cứu, nhưng riêng ông thì không tin. Thầy thuốc riêng của ông là Bs Li, tốt nghiệp và hành nghề tại Úc.

Muốn thử thì tùy ý. Hiện nay thuốc trị HCV rất hữu hiệu 90% lại được chính phủ tài trợ miễn phí. Vì không có thuốc ngừa HCV, nên:

• Chỉ còn cách gìn giữ vệ sinh cá nhân để đừng mắc bịnh,
• Gìn giữ vệ sinh công cộng để người khác khỏi bị lây HCV của mình.
• Phần nhiều người mắc HCV là do xâm mình, môi mắt, xì ke ma túy chích kim chung, giới đồng tình luyến ái, nên thường đi chung với bịnh liệt kháng. Xâm mình, môi mắt dễ bị lây tuyền HCV.
• Vợ chồng có thể lây qua lại, nhưng rất hiếm, không cần kiêng cử.

Về HCV, rất khó mà biết được là người bịnh đã hết hay còn bịnh.

Muốn phân biệt phải thử PCR. Nếu thử PCR liên tiếp 3 lần đều âm tính là hết bịnh, tuy nhiên hằng năm cũng phải theo dõi thử máu lại.

Nên nhớ là kháng thể HCV không hẳn ngăn chặn bị viêm HCV lại.

Chích ngừa

• Nếu mắc bịnh HCV thì nên chích ngừa HAV và HBV
• Nếu bị HBV thì chích ngừa HAV

HDV thường thấy ở Trung Ðông. Nó thường đi chung với HBV và dễ đưa tới ung thư gan.
HEV thường thấy ở Ấn Ðộ và Trung Hoa, nhưng gần đây ở Bắc Úc: NT.

Dinh dưỡng

Dinh dưỡng cũng dự phần vào việc điều trị viêm gan.
• Cần ăn kiêng: dầu mỡ, đồ chiên.
• Nên ăn cá, thịt nạc. Ăn nhiều rau cải, trái cây
• Nếu ăn bánh mì phải Wholemeal, pasta.
• Nên giảm cân và tránh phì mập
• Về rượu chỉ chút ít, nếu bỏ được càng tốt.

Nên nhớ là trong khi điều trị mà còn uống rượu thì thà đừng trị, bởi vì rượu cũng làm xơ gan và ung thư gan nửa.

Mỗi khi bị kim chích, phải đến bs khám và khuyên nên thử máu lần đầu và 3 tháng sau.

Vệ sinh Ăn Uống (Lời thật mất lòng!)

Xin bỏ phong tục tập quán lưu truyền dạy ta phải đãi ngộ khách mới lịch sự, mới phải đạo.

• Muốn đãi ngộ khách bằng cách gắp đồ ăn bỏ vô chén của khách không đẹp và hạp vệ sinh (dầu có trở đầu đũa cũng coi không đẹp và đũa mình bị dơ hai đầu…), nên bỏ.
• Mà cũng không nể uống chung ly nước hay rượu với ai cả. Muốn gì thì rót nước hay rượu vào ly của mình mới uống.
• Cũng không nên hút một hơi thuốc lá với ai cả.
• Cũng không nên chấm nước mắm chung, vân vân… Tốt nhứt là có dĩa nước mắm hay tương riêng.
• Muốn mời, nên lấy muỗng muc đưa cho bạn, múc nước mắm đổ vô chén mình ăn.
• Các bà nên nhớ: kỵ nhứt là ăn xong, mượn bạn cây son thoa môi! Nếu quên cây son ở nhà, thà đừng thoa chi hết.
• Xin bỏ tật mút đầu đũa rồi thò gắp đồ ăn, thật là không đẹp. Ông bà mình đặt điều, cho là ăn mà mút đũa chấp miệng sẽ nghèo. Thật ra là họ khuyên mình ăn uống cho có vệ sinh đấy quý vị ơi!
• Lẩu là món ăn chung vui, khi có bạn bè thân thích. Người ta hay thò đũa quậy, tìm gắp thịt cá tôm. Phải bỏ thịt hay cá, tôm, rau, vân vân vào cái vợt, nhúng vô nồi lẩu, chờ nó chín mới vớt lên bỏ vào chén mình.
• Siêu vi HB, HC sống dai và lây hƯn bỴnh liOEt kháng đó, quý vị ơi!

Quí vị có biết tại sao các tiệm café của Úc và Tây, để
đường trong giấy cuốn không?

Họ sợ lây truyền bịnh viêm gan đấy. Vì người ta hay lấy muổng quậy rồi nếm, thấy còn đắng, múc thêm đường làm lây truyền bịnh.

Các quán ăn ta nên dẹp mấy hũ ớt, vì người mình quen tật thò đũa gắp, dễ lây bịnh.

Tội lắm quý vị ơi! Xin bỏ các thói quen tật xấu nầy để chứng tỏ chúng ta có văn minh một chút!

viem-gan-02Xơ gan

Xơ gan là gì?

Xơ gan là bịnh của gan phản ứng với chấn thương hay chết của vài tế bào bằng cách tạo nên những mô sợi liên kết lại, ở giữa là những hòn đảo tái sinh. Chúng rải rác khắp lá gan, vì vậy gan có những khối u nhỏ.

Tại sao bị xơ gan?

Xơ gan do nhiều nguyên nhân:

1. Rượu đưa tới gan nhiễm mỡ, lúc đầu gan sưng lớn rồi từ từ teo lại do hóa sợi.
2. Siêu vi đưa tới gan sưng lớn với nhiều khối u hoại tử làm mặt gan trở nên gồ ghề.
3. Bế tắc mãn tính ống mật chủ
4. Bịnh tự miễn xơ gan: Bịnh đau khớp xương (rheumatoid arthritism, hội chứng Sjogren), Tuyến giáp Hashimoto,
5. Xơ gan do mật tiên phát và xơ gan thứ phát.
6. Suy tim mãn tính.
7. Xơ gan do Haemochromatosis chất đồng,
8. Xơ gan không rõ nguyên nhân.

Làm sao biết được xơ gan?

Có khi không có triệu chứng cho biết là bịnh gan. Về sau mới có triệu chứng mãn tính tế bào gan suy. Xơ gan do rượu lúc nào cũng đi đôi với loét bao tử.

Tế bào gan suy mãn tính sẽ đưa tới

1. Da: nổ đốm đỏ vi mạch máu (spider naevi), gan bàn tay cũng nổi lốm đốm đỏ.
2. Vú: Ðàn ông có vú như đàn bà, gynacomatia do oestrogen.
3. Dịch hoàn (hòn dái) teo, tình dục cũng tan biến.
4. Rượu sẽ làm suy nhược thần kinh, tâm thần kiểu Korsakoff, sa sút trí tuệ dementia, tay run delirium tremens, bịnh não Vernicke, hơi thở hôi thúi, da thâm, môi tím tái. Ðầu ngón tay bủng như dùi trống.
5. Rượu: Nặng sẽ đưa tới tiền hôn mê, rồi hôn mê gan, nói nhảm.

Tăng huyết áp tỉnh mạch cửa (portal hypertension)

1. Bịnh nhân không thèm ăn, kêu đau vùng bụng và ói mửa
2. Ốm, xuống ký, vàng da, spider naevi,
3. Tăng áp huyết cửa đưa tới lớn gan và lá lách, bụng báng, tỉnh mạch bụng nổi rõ.
4. Thổ huyết (haematemesis) là do rượu, căng giãn tĩnh mạch thực quản (oesophageal varice) mà cũng có thể do loét bao tử, do thuốc chống đau nhức (khác với haemoptisis là thổ huyết, máu từ phổi hay tim ra không có lẫn lộn với đồ ăn).

Ðiều trị

1. Cấp cứu: phải vào BV cấp cứu, tùy theo trường hợp mà giải quyết.
2. Cầm máu, truyền máu, nội soi đút ống cầm máu…
3. Duy trì điện giải, chích vitamin B1, K…

Ung thư gan

Nhiều người cứ tưởng hể bị viêm gan B hay C là bất trị không có thuốc chữa và chết vì ung thư gan. Thật ra không phải vậy, vì với khoa học hiện đại có rất nhiều loại thuốc trị dứt hẳn cho một số người.

Như vậy, ung thư chỉ xẩy ra cho một số bịnh nhân bất hạnh, kinh niên sau 25 năm. Sau đó, số người nầy mới bị xơ gan hay chai gan rồi ung thư gan.

Thế nào là ung thư gan?

Xơ gan là phản ứng của tế bào gan bị viêm hay chấn thương, mô liên kết xâm chiếm và hóa sẹo. Chức năng của gan bị xáo trộn, các men gan cũng xáo trộn. Nếu trị không kịp thời, thì mô liên kết sẽ chiếm hết tế bào. Vì thế gan trở nên chai cứng. Sau đó, gan mới biến thành ung thư. Lúc đó bịnh nhân mới có thể chết nhanh hay chậm, vài tháng hay vài năm, tùy theo cách trị của mỗi trường hợp.

Trong trường hợp nầy gọi là ung thư gan tiềân phát (primary hepatocellular hepatoma). Nếu khối u ung thư gan chạy vô phổi, óc, xương hay ruột thì gọi là ung thư thứ phát hoặc phát tán từ ung thư gan.

Ung thư gan có rất nhiều, nó chiếm 30% tổng số ung thư của người Á Châu và Phi Châu vì HBV và HCV. Mỹ và các nước Âu Châu chỉ có 2-3% tổng số ung thư mà thôi.

Tại sau bị ung thư gan?

Phần nhiều ung thư gan là do HBV và HCV, tuy nhiên cũng có thể do:

• Rượu, thuốc, hóa chất, độc tố, chất đồng (haemachromatosis). Wilson’s disease
• Xơ gan do suy tim, tự miễn
• Bế tắc mãn tính ống mật chủ
• HBV & HCV từ nhỏ và các siêu vi khác hơn HBV/ HCV
• Một số khác không biết nguyên do.

Triệu chứng lâm sàng ra sao?

• Sức khỏe yếu kém, dễ mệt mỏi
• Ðau bụng phía dưới xương sườn mặt
• Nhiều khi không có triệu chứng rõ rệt
• Gan và lá lách sưng to, làm bụng sưng và khó thở
• Thổ huyết (ói ra máu, haematemese), do tĩnh mạch chủ bị nghẹt, bể tĩnh mạch thực quản và bao tử
• Xuất huyết nặng có thể xỉu phải cấp cứu

• Gầy ốm thấy rõ. Nếu da vàng và bụng báng là đã trể rồi.

Xét nghiệm gì?

• FBC, Cholesterol, INR, LFT, UEC, AFP (Alpha Feto Protein)
• Ultra Sound, CTscan, MRI
• Sinh thiết gan, Liver biopsy.

Cách Trị và Ngừa Ung Thư Gan

• Chích thuốc: Nếu chỉ có 1 cục bướu, có thể chích alcohol diệt mạch máu nuôi nó, hay giải phẫu cắt nửa bên phải hoặc trái tùy theo vị trí của nó.
• Thay gan: Nếu bướu nhiều và rải rác cả lá gan, chỉ còn có nước thay gan là phương pháp tốt nhứt.
• Thuốc trị ung thư gan: hóa trị chemotherapy, còn các phương pháp khác như miễn nhiễm, xạ trị radiotherapy, độc tố đều vô hiệu. Hiện nay chưa có thuốc đặc biệt để trị
ung thư gan, vì thuốc rất độc.
Chỉ có thuốc giảm đau để giúp cho người bịnh không đau, gìn giữ nhân phẩm và gia đình an tâm mà thôi.

Phòng ngừa bằng cách

• Cách hay nhứt là đừng lạm dụng thái quá, nếu kiêng cữ rượu chè hút xách được càng tốt.
• Cách hay nhứt vẫn là chích ngừa viêm gan B, điều trị HBV và HCV cho hết bằng được. Không nên chần chờ.
• Tốt nhứt là gìn giữ vệ sinh cá nhân và công cộng để đừng bị lây; nếu mắc bịnh thì đừng làm lây truyền cho người khác mang tội.