NHIẾP HỘ TUYẾN

Bác sĩ Phan Giang Sang

(trích TUYỂN TẬP PHAN GIANG SANG II – Y HỌC & ÐỜI SỐNG 2010)

Người phụ nữ thường quan niệm là người đàn ông được quá nhiều ưu đãi, nào là không mang nặng đẻ đau, ung thư vú, ung thư cổ tử cung. Họ còn được hưởng mọi lạc thú như ‘tứ đổ tường’ và được đặc quyền như:

‘Trai năm thê bảy thiếp,
Gái chính chuyên một chồng.’

Thật không công bằng!

Họ có biết đâu, đàn ông con trai cũng đau khổ như các bà, bởi các bịnh ung thư ngọc hoàn, ung thư dương vật và nhiếp hộ tuyến (tuyến tiền liệt), viêm nhiếp hộ tuyến, phì đại nhiếp hộ tuyến. Họ dở sống, dở chết vì bịnh liệt dương. Có sung sướng tất có đau khổ. Họ phải trả với cái giá của nó.

Ung thư nhiếp hộ tuyến không từ một ai cả. Những người cao sang danh vọng, cũng từng đau khổ vì nó như: Ông hoàng Sihanouk, Tổng thống Pháp Francois Mitterand, cựu Thủ tướng Úc Bob Hawke, người hùng trong chiến tranh vùng Vịnh, Ðại tướng Norman Schwarzkopf, nhà lãnh đạo tinh thần Ba Tư, Giáo chủ Ayatullah Khomeini, vân vân…

Ông F. Mitterand phát hiện bịnh ung thư nhiếp hộ tuyến đã di căn đến xương, sáu tháng sau khi đắc cử Tổng thống năm 1981. Ông vẫn tiếp tục làm việc thêm vài nhiệm kỳ, tới 15 năm sau mới rũ nợ trần, lúc 79 tuổi vào năm 1996. Ðáng kính thay!

Có lực sĩ Mỹ mắc bịnh ung thư cao hoàn, đã giải phẩu trở thành “thái giám”. Nhưng với ý chí, sức chịu đựng và niềm tin cao cả, anh không ủ rũ chờ tử thần đến mang đi, mà anh đem hết sức lực còn lại để luyện tập và dự đua trở lại: Kết quả anh thắng cuộc. Năm nay tuy đã trên 36 tuổi và đã thắng liên tục kỳ thứ 7 giải xe đạp vòng quanh Pháp (Tour de France) anh vẫn dự cuộc đua Down Under năm nay 1/ 2010. Người đầu tiên trên thế giới là quái kiệt đáng kính nể, Armstrong Lance!

Nhiếp hộ tuyến khác với tuyến tiền liệt?

Ðể dễ hiểu nhiếp hộ tuyến hay tuyến tiền liệt, thì phải biết về cơ thể học và sinh lý học.

Nhiếp hộ tuyến là cái tuyến có hình tựa như trái táo, nằm dưới bàng quang và bao phần đầu ống thoát tiểu hay niệu đạo của đàn ông. Nó gồm có phần ngoài gọi là vỏ và phần trong.

Ngoài ra nó còn có hai cái túi hai bên gọi là túi tinh dịch. Khi giao hợp, tinh dịch trong túi nầy được bắn ra. Nó hoàn toàn không tạo ra tinh trùng.

Tinh trùng phát xuất từ hòn dái. Nam kích thích tố cũng phát xuất từ hòn dái và nang thượng thận. Chính vì vậy, đàn ông cột ống dẫn tinh rồi, khi giao hợp vẫn xuất tinh dịch như thường, không có gì trở ngại trong việc làm tình cả. Chỉ có một việc là không có tinh trùng, nên không có thụ thai được.

Tuyến tiền liệt là gọi theo nghĩa cơ thể học, vì nó ở trước bàng quang. Còn gọi là nhiếp hộ tuyến, là lấy theo nghĩa sinh lý học, vì nó tiết chế ra tinh dịch. Tinh dịch đó chảy ra ngoài,
không vô máu.

Nhiếp hộ tuyến phì đại lành

Nhiếp hộ tuyến phì đại lành, được coi như hiện tượng của tuổi già, vì nó thường xảy ra sau tuổi 50. Khoảng 50% vào tuổi 60 và 90% từ trên 70-80 tuổi. Tế bào nó tăng gia sản xuất trong khuôn khổ của cái hạch, mà tới giờ nầy cũng chưa ai biết rõ được nguyên do.

Khi nhiếp hộ tuyến sưng to làm cho cổ bàng quang thay đổi, làm hẹp lại và gây ra rất nhiều phiền phức trong đời sống của bịnh nhân như:

nhiep ho tuyen 01

nhiep ho tuyen 02

Triệu chứng

Phần nhiều bịnh nhân thường than:

nhiep ho tuyen 03

• Tiểu nhiều lần.

• Tiểu đêm làm mất ngủ.

• Ðứng chờ một hồi lâu mới tiểu được

• Có khi đang tiểu, bỗng bị ngưng một hồi, rồi mới tiểu lại.

• Nước tiểu nhễu giọt xuống chân, hay sau khi tiểu xong vài giọt nước tiểu còn sót lại làm ướt quần.

• Ðau khổ nhứt là bí tiểu.

• Có khi hết hồn tưởng bị ung thư vì tiểu ra máu, mà tìm không ra nguyên do, nhứt là sau khi làm tình.

Nên nhớ là nhiều khi nó thầm lặng không có triệu chứng chi hết. Cái đó mới chết, vì tưởng mình không bị bịnh gì hết.

Lâm sàng:

Khi nào thấy có các triệu chứng trên, nên nhờ BS khám và điều trị.

Nhiều khi ngẫu nhiên khám hậu môn, phát hiện nó sưng to và không cứng.

Thử nghiệm

• Nước tiểu: coi có nhiễm trùng không?

• Siêu âm: qua bụng nhứt là hậu môn và

• Soi bàng quang

• Nhiếp hộ tuyến phì đại lành, được coi như hiện tượng của tuổi già, vì nó thường xảy ra sau tuổi 50. Tuy nhiên vì hiện nay có một số bịnh nhân dưới 50 cũng mắc bịnh, nên có sự thay đổi là trên 40 cũng nên thử đi. Còn nữa nếu PSA cao hơn theo bảng chiết tính từng lứa tuổi, được thử lại sau 12 tháng như trước.…..

Bảng định PSA trung bình theo tuổi cho người Úc theo phương pháp Abbott Architect như sau

40-44           0.25-2,2           0,80
45-49           0,25-2,5           0,85
50-54           0,25-3,0           0,95
55-59           0,30-3,5           1,1
60-64           0,30-4,5           1,2
65-69           0,30-5,5           1,3
70-74           0,30-6,5           1,4
75-79           0,30-7,5           1,5
80+               0,25-9,0           1,6
(Dr Grahame Caldwell, Dr Nick Taylor và Dr Tina Yen)

Ðiều trị và phòng ngừa

1. Dinh dưỡng

Hiện nay không có thuốc đặc biệt để trị sưng nhiếp hộ tuyến. Tuy nhiên nếu dùng nữ kích thích tố sẽ chận đứng và làm giảm nó lại; cách nầy không hay vì làm mất đi khí phách người đàn ông. Không người đàn ông nào dại khờ nghĩ tới.

Các cách khác tốt hơn như:

• Ăn tàu hủ và các biến chế đậu nành và các loại đậu, cà chua, trái cây, nhứt là cranberry.

• Uống trà xanh.

• Ăn nhiều cá, ít thịt mỡ và đồ hộp hay tiền chế.

• Sinh tố E, D, Selenium, Zinc cũng giúp ngăn ngừa sự phì đại của nó.

Tốt nhứt là đừng chích hay uống thuốc kích thích tố nam (Sustanon, Durabolin, Andriol, vân vân), để được sung mãn tha hồ mà làm tình một cách bừa bãi, để rồi đau khổ lúc về già. Các loại thuốc nầy dễ đưa tới phì đại nhiếp hộ tuyến.

2. Thuốc thường dùng

• Alfa agonist Minipress, Prazosin thuốc dùng trị cao huyết áp, ảnh hưởng ở cổ bàng quang, làm giảm đi tiểu đêm. Nó có phản ứng phụ là làm hạ huyết áp, xây xẩm, chóng mặt khi đứng dậy (postural hypotension). Muốn tránh phản ứng phụ phải uống trước khi đi ngủ.

• Alfa 1 blocker Transulosin hydrochloride: Flomaxtra. Thuốc rất công hiệu, tuy nhiên cũng có phản ứng phụ như dùng Minipress, nhưng nhẹ hơn. Có tội là thuốc quá đắc và không có giảm giá.

• Vesicare, Solifenacin succinate, trị tiểu nhiều lần, tiểu xón, nín tiểu không được.

• Finesteride, Proscar (5-alpha-reductase inhibitors) chỉ dùng cho trường hợp không giải phẫu được. Nó làm nhiếp hộ tuyến nhỏ lại 20-30%.

Biến chứng của nó là mọc râu tóc, nhứt là loạn cường dương ED, vú to lên (gynaecomastia), bất lực vì nó kháng lại nam kích thích tố. Nếu đau gan nặng, hay đang dùng Warfarin không được uống nó. Không được uống lâu dài.

3. Giải phẫu

• Mổ cắt nhiếp hộ tuyến qua phần bụng dưới, trên xương mu. Ngày nay ít được sử dụng vì nhiều biến chứng.

• Nạo lòng nhiếp hộ tuyến qua ống dương vật Trans-Uretral Resection of the Prostate (TURP). Nó có biến chứng phụ là:

• Chảy máu sau khi mổ

• Tinh dịch lộn trào ngược vô bọng đái (retrograde ejaculation)

TURP không gây loạn cường dương như người ta tưởng. Tóm lại, họ vẫn hoạt động tình dục như xưa.

• Mổ bằng Green light laser vaporisation: Mổ cách nầy rất lợi là nhanh, xuất viện sớm, ít bị ED, nhưng bất tiện là không lấy mẫu để thí nghiệm được để làm cơ thể bịnh lý.
Rủi mắc phải ung thư thì nguy lắm!

• Holmum yag laser: Cách nầy ít chảy máu hơn, rất tiện lợi hơn TURP. Ít bị loạn cường đương.

Ung thư nhiếp hộ tuyến

Ung thư nhiếp hộ tuyến đứng hạng nhì sau bịnh tim vì hằng năm có 2761 bịnh nhân chết vào năm 2003. Nhưng đến năm 2006 có tới 18000 mắc bịnh và 3000 người chết vì nó, cứ 4 giờ có một ông chết và nó gia tăng tới 317 lần. Nó chiếm 13% và đứng hạng nhì các loại bệnh ung thư của đàn ông. Hằng năm 2-3% đàn ông Úc bỏ mạng vì nó!

Nó xảy ra nhiều nhất ở những người trên 65 tuổi. Ít khi tìm thấy ở người dưới 50 tuổi. Trên 75 tuổi là 60%. Nhiều khi người ta mắc bịnh ung thư nhiếp hộ tuyến mà không biết.

Ung thư nhiếp hộ tuyến có nhiều nhứt ở người da đen ở Mỹ, người Bắc Âu.

Bên Anh hằng năm có thêm tới 6.000 người mắc phải bịnh nầy. Bịnh lại rất hiếm ở Trung Hoa, Nhựt và các nước Á Châu khác.

Tại sao bị ung thư nhiếp hộ tuyến?

Người ta chưa tìm được nguyên nhân đích xác của bịnh ung thư nhiếp hộ tuyến. Tuy nhiên người ta nghĩ rằng nó gây nên bởi:

• di truyền.

• nội tuyến.

• dinh dưỡng vì ăn nhiều dầu mỡ, nhiều calories, thiếu sinh tố E, D, Selenium.

• môi sinh như Úc, vì đất thiếu chất Selenium.

• mà cũng có thể do siêu vi trùng.

Nên nhắc quý vị là cột ống dẫn tinh và hăng say hoạt động tình dục không ảnh hưởng gì tới bịnh nầy cả.

Làm sao biết được bịnh nầy?

Nhiều khi rất khó mà biết được, vì lúc mới phát ung thư quá nhỏ, nó lại phát triển chậm chạp trong 20 năm, cho nên nó không gây ra triệu chứng khó khăn chi cả. Nếu lớn hơn, nó sẽ làm cho:

• Ði tiểu khó khăn, giống như trường hợp bị phì đại lành

• Tiểu xón, nhểu ướt chân hay quần, tiểu nhiều lần trong đêm. Có khi ung thư nhiếp hộ tuyến đi đôi với phì đại, trong trường hợp nầy nó được phát hiện sớm.

• Ngoài ra nó còn làm thiếu máu, bón, đau lưng; trong trường hợp nầy nó được phát giác trễ vì nó đã qua xương rồi.

• Khám hậu môn sẽ phát hiện được vì nhiếp hộ tuyến sưng to, không đau, không đều đặn và cứng.

Ung thư được chia ra:

• vành ngoài 75%,

• vùng giữa 20% và

• lõi 5%.

Cần làm xét nghiệm gì?

Muốn biết có bị ung thư nhiếp hộ tuyến hay không, cần phải làm những xét nghiệm sau đây:

1. Máu: Thử máu tổng quát (thiếu máu, urea tăng vì nó đã tác hại đường tiểu rồi, acid phosphate tăng vì nó đã lan qua xương), PSA (Prostate Specific Antigen) tăng trên 4.(N=0-4. Moderate: 4-10, Cao >10). Nếu PSA>10, có 50% nguy cơ bị ung thư. Nếu đã được mỗ rồi cũng phải theo dõi bằng cách thường xuyên thử PSA.

2. Ultra sound, Transurethral ultra sound

3. Bonescan, CT scan xương chậu, MRI (Magnetic Resonance Imaging)

4. Sinh thiết: Chích qua hậu môn lấy mẫu, phải nhờ siêu âm hướng dẫn.

5. Phương pháp mới nhứt để dò tìm ung thư nhiếp hộ tuyến sớm là thử máu (Early Prostate Cancer Antigen, EPCA) và tinh dịch con người Seminal Human Carcinoma Antigen, HCA). ECPA-2 rất nhại 92% và chính xác tới 94%. Trong khi đó PSA chỉ có 65%. Tương lai gần sẽ được đem ra áp dụng.

Ðiều trị ung thư nhiếp hộ tuyến như thế nào?

Phương pháp điều trị hiện nay:

A. Thuốc uống:

1. Thuốc kháng nam kích thích tố. Nữ kích thích tố không còn dùng nữa vì có hại cho tim. Việc sử dụng thuốc còn nhiều bàn luận, bởi có một trường phái chủ trương cho thuốc ngay mặc dầu chưa có triệu chứng rõ rệt, trường phái kia chờ đợi đầy đủ các thí nghiệm.

2. Dùng thuốc chung với giải phẫu.

3. Chờ đợi, chỉ thử PSA, làm sinh thiết rồi theo dõi. Cách nầy không áp dụng cho người còn trẻ được, vì nhiều khi PSA bình thường vẫn có thể bị ung thư.

4. Thuốc Goserelin: Zoladex của hãng bào chế AstraZeneca là loại viên để cấy vào lớp mỡ dưới da bụng như mấy bà cấy thuốc ngừa thai vậy. Chưa biết rõ biến chứng. Nghe nói rất hay. Hiện thuốc có giảm giá

5. Proscar thuốc viên uống. Xin xem phần trên.

B. Giải phẫu:

1. Giải phẫu TURP và cắt nhiếp hộ tuyến, 85% sống được 10 năm. Biến chứng của nó là: tiểu xón và bất lực. Phương pháp mới là tránh không gây tổn hại dây thần kinh cương, nếu bất khả kháng không tránh được thì nối lại.

2. Phóng xạ bên ngoài trong sáu tuần. Kết quả rất tốt, nhưng thường hay bị lỡ loét da, viêm nhiếp hộ tuyến, viêm bàng quang. Phương pháp nầy có thể dùng cho người già yếu,
không chịu nổi cuộc giải phẫu.

3. Ðặt kim phóng xạ vào nhiếp hộ tuyến. Chỉ dùng cho trường hợp nhẹ và cũng có những biến chứng như trên.

4. Brachytherapy: Phương pháp mới nầy phải dùng sau xạ tuyến. Theo Gs P. Sticker thì phương pháp nầy rất tốt và được sử dụng tại 13 trung tâm Úc, cho trường hợp ung thư được phát hiện sớm.

5. Phối hợp hai loại phóng xạ trên. Kết quả mỹ mãn hơn.

6. Cryotherapy và siêu âm.

7. Nếu bịnh nặng và trể, cần phải hy sinh dịch hoàn, biến thành thái giám để ngăn ngừa sự tiến triển của ung thư vì kích thích tố nam (testosterone) sẽ làm bịnh nặng thêm.

Mới đây có phương pháp mới điều trị ung thư nhiếp hộ tuyến khơng cần giải phẩu hay xạ trị, mà chỉ dùng siêu âm thơi. Kết quả rất mỹ mãn. Cái hay và quan trọng của phương pháp nầy là quý ông không sợ mất bản chất nam tính! Hy vọng nó sẽ được phổ biến càng sớm càng hay.

Phòng ngừa ung thư như thế nào?

Muốn ngừa ung thư nhiếp hộ tuyến phải:

• Nên kiêng cữ dầu mỡ, ăn nhiều rau cải nhứt là đậu, đậu nành (isoflavonoids), uống chút rượu chát đỏ và ăn tomatoes nhờ chất đỏ lycopenes.

• Uống sinh tố E, Selenium, Zinc.

• Uống trà xanh. Trà có chất quercetin, nó ngăn chận sự phát triển của tế bào ung thư nhiếp hộ tuyến.

• Ðừng hút thuốc lá.

• Tránh phì mập.

• Nên nhờ bác sĩ khám bịnh cho đàng hoàng, vì hầu hết ung thư hay phì đại nhiếp hộ tuyến đều được phát hiện bằng cách khám hậu môn DRE (Digital Rectal Examination) và thử PSA. Ðừng xin thuốc tự chữa lấy rất tai hại bản thân. Có người tránh né, từ chối đến Bs chuyên khoa khám và theo dõi, lại cứ xin thử PSA hết Bs nầy qua Bs khác. Không đúng!

• Cứ 2 năm, nhớ đòi thử PSA một lần, khi trên 50-60 tuổi. Nên nhớ là càng trẻ mà PSA càng cao thì sự nguy hại về ung thư nhiếp hộ tuyến càng cao (3). PSA cao ở tuổi 30 và 40 là một nguy hại về ung thư sau nầy. Mới đây có trường phái đề nghị nên thử PSA lúc 40s.

• Ðừng bồng bột, ham vui, lạm dụng thuốc nam kích thích tố.

• Tại sao quí vị không lo sức khỏe của mình, như các bà các cô. Họ thử Pap smear và làm Mammogram vú mỗi hai năm, còn mình thì không?

Ðể an hưởng tuổi già, ước mong các ông hãy tự chăm nom bản thân bằng cách thử PSA là hơn. Chính PSA mới cứu đời quý vị.

Xin đọc thêm

– Prof. P. Sricker & Prof. Kerryn Phelps: Prostate Cancer for GP (MO 7/2008)
– Prof. Phillip Stricker: Benign prostatic condtions, 3/2/06 Medical Observer, p:25
– Prof. Phillip Stricker: Prostate cancer, 10/2/06, p: 25 Medical Observer
– Prof. P. Sticker, St Vincent Hosp. Sydney: PSA levels in young adults predict future cancer risk. MO.
– Prof. Simon Chapman, Prof.of Public Health at The Uni of Sydney. SMH 5/11/07