Tản văn

Thương cây mai già

Phạm Nga

Đình tiền tạc dạ nhất chi mai (Thiền sư Mãn Giác)

1.

 Mùa Tết Kỷ Hợi vừa qua, thời tiết diễn biến khá tốt, từ sau ngày lặt lá (15 tháng Chạp), nhà vườn trồng mai vùng ngoại ô Sài Gòn đã an tâm đón nhận một vụ mai Tết thành công tốt đẹp. Riêng ở quận Bình Chánh, các nhà vườn tại xã Bình Lợi, với thương hiệu “mai vàng Bình Lợi” đã có tên tuổi, mai vàng trồng đất (cứng, khỏe hơn trồng chậu) và mai vàng bonsai của bà con được các thương nhân từ Bắc chí Nam nườm nượp đến tranh nhau thu mua, bán cả qua Campuchia rất nhiều.

Đối với dân trổng mai, xưa nay sợ nhất là vào các tháng chạp âm lịch, những trận mưa trái mùa vô duyên, không-mong-đợi thường phá hại nhiều cây mai giành để bán Tết, chưng Tết. Như vào tháng chạp năm Bính Thân 2016, những cơn mưa đột ngột khá lớn vào các ngày 17, 18, 28 đã khiến mai Tết năm đó hư hại bộn bề, nhiều nhà vườn – như ở vùng Thủ Đức – khổ sở vì thất thu, bởi mưa làm mai nở sớm trước thời điểm lý tưởng là ngày mùng một Tết. Và chúng ta, những người thích chưng mai vào các dịp Tết cổ truyền hằng năm cũng mệt mề vì mai kiểng trên thị trường hoa Tết các năm đó, tập trung là ở các chợ hoa xuân đã vừa mắc lên vừa kém đẹp so với mùa Tết các năm khác.

Tôi nhớ có lần đã lân la ra chỗ một anh bán mai Tết bên lề đường Phạm Văn Đồng gần nhà. Cả buổi bị ế hàng, chẳng có khách ghé nên anh rề rà phân tích cho tôi nghe, rằng theo lệ, nhà vườn trồng mai ‘trúng’ hay ‘thua’ vụ mai Tết là tùy vào ngày ngắt lá mai. Nếu thời tiết thuận lợi thì tính từ lúc ngắt lá đến khi mai nở là 14-15 ngày, tức sẽ trúng hay trước /sau chút đỉnh đối với ngày mùng Một – đầu năm mới. Nhưng nếu ngắt lá xong mà gặp trời mưa lớn, mưa kéo dài cả buổi thì mai không thể bung được vỏ lụa, nụ sẽ không bung ra, coi như mất trắng. Còn trường hợp nụ hoa đã bung rồi nhưng gặp mưa, ướt nước hay thời tiết lạnh hơn dự kiến thì thời gian nở sẽ kéo dài thêm, có thể phải qua Tết cây mai mới đẹp đúng mức mong đợi.

thuong cay mai gia 02

2.

Từ lâu, trong cái sân nhỏ xíu nhà tôi có một cây mai tứ quý. Cây mai già này gốc gác từ Vũng Tàu quê ngoại, tức nhà bên bà xả tôi. Vợ tôi kể với các con tôi: Hồi mẹ 13-14 tuổi, Tết năm nào đó đã thấy ông ngoại đem cây mai này về để trong sân…. Sau 30 tháng 4, đâu khoảng năm 1981, khi gia đình ông ngoại bị bắt đi kinh tế mới  –  hay nhẹ hơn cũng thuộc diện hồi hương lập nghiệp –  bởi cái tội trong nhà có người vượt biên, tôi liền xin cây mai, gởi xe hàng chuyển về nhà mình ở Gò Vấp (Sài Gòn), tức vượt qua hơn 100 cây số. Vài năm sau đó, cha vợ tôi – chủ nhân một thời vun trồng, chăm sóc cây mai qua đời…

Đối với vợ chồng tôi, cây mai già cỗi, giờ đã 47 – 48 tuổi, không thể còn tươi đẹp này cùng với bộ tách trà sứt mẻ, cái bình toong nhựa quân nhu VNCH vàng ố, cái radio ấp chiến lược hết “chạy”, cả con chó Vện xấu xí nhưng khôn-hết-biết…, đã lặng lẽ biến thành những món đồ cổ quý giá, vì vừa là những đồ vật mang nặng giá trị kỷ niệm gia đình do ngoại để lại, vừa chất chứa giá trị thời gian, lịch sử cuộc đời. Quá thân thương là cái bình toong, luôn đi theo tôi một thời khóa sinh đeo bên lưng trong hai quân trường Quang Trung và Thủ Đức, rồi một thời học tập cải tạo về, giữa những năm ăn độn lại thất nghiệp thì đi làm rẫy trồng lúa, khoai mì cùng cha vợ ở khu Trại Nhái, phường Phước Thắng, Vũng Tàu.

Rồi bao cái Tết trôi qua, năm nào bà xả tôi dù bận cách mấy cũng không quên lặt lá cây mai tứ quý trong sân vào ngày 15 tháng chạp. Tôi thầm hiểu, bà chủ nhà chịu thương chịu khó của tôi thầm hy vọng cây mai già, dù lại đến lúc nặng thêm một tuổi đời nữa nhưng nó vẫn sẽ còn đủ sức ra vài bông đẹp đẹp vào ngày mùng Một, hay trễ hoặc sớm đi một ngày cũng mừng luôn. Và mùa Tết năm nào cũng vậy, cứ như để động viên, dỗ dành cây mai già đừng rủ liệt, bà xã tôi đều gắn vào cành của nó một vài bông mai nhựa vàng rực, nở bung hết cỡ, cùng dây đèn L.E.D. nhấp nháy ánh sáng cũng màu vàng cho vui cửa vui nhà.

thuong cay mai gia 01.jpg

3.

Đến mùa Tết năm Đinh Dậu 2017, cũng bởi trúng mưa, dính nước mưa trái mùa trước Tết, nhiều cây mai Tết vùng Sài Gòn đã không thể đẹp như người trồng mai cùng người chơi mai kỳ vọng.

Tuy nhiên, thật kỳ diệu, trong lúc mai Tết ở nhiều nơi gây thất vọng như thế thì trong sân nhà tôi, vào tối 30 Tết năm này, không gian thật im ắng, tôi đã chợt nhận ra cây mai tứ quý già nua vẫn nở được vài bông trên một cành thật khẳng khiu như cánh tay cụ già. Các bông mai nho nhỏ thôi nhưng thật tươi thắm – nhất định tươi hơn các bông nhựa được vợ tôi đã gắn thêm ở những cành kề cận.

Hồi thế kỷ 11, thiền sư Mãn Giác có câu thơ thiền hay nức tiếng xưa nay:
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận,
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.
(
Hòa thượng Thích Thanh Từ dịchChớ bảo xuân tàn hoa rụng hết / Đêm qua sân trước một cành mai)

Hãy hình dung là ngày xưa, vào một buổi sáng của mùa xuân đã kết thúc, tức vào lúc loài hoa nào cũng rụng hết cả, thiền sư thức giấc dậy, đã tình cờ bắt gặp trên cây mai ở sân trước của nhà chùa, vẫn chợt có một đóa mai đơn độc đã nở lúc nào đó đêm hôm trước.

Còn tôi, mùa xuân Đinh Dậu ấy cũng đã thầm lặng không có chút hy vọng nào vào cây mai già của mình. Vậy mà, rất tình cờ năm ấy, cây mai già đã oanh liệt nở được vào bông thật tươi thắm, tức gia đình tôi đã nhận được một món quà xuân thật quý từ cây mai trung tín và thương chủ. Vợ chồng tôi càng thương quí cây “lão mai” từng chất chứa bao kỷ niệm gia đình, nhất là từ người cha quá cố…

Rồi năm Đinh Dậu cũng qua, chúng ta vừa đón năm Kỷ Hợi. Thử ngồi tính sổ năm cũ, tôi đã thấy chung chung là trọn một năm Con Gà, cuộc sống gia đình tôi vẫn vậy, tức vẫn bình bình, như không được may mắn trúng số Vietlott tiền tỷ nhưng ngược lại, cũng không gặp xui xẻo, như bị tai nạn hay dính bệnh nan y… Tuy nhiên, tôi đã được đón nhận như một sự kiện, một hạnh vận đầy ý nghĩa lạc quan, tươi sáng – đó là chuyện cây mai già cỗi trong sân nhà mình, dù đã suy kiệt nhựa sống nhưng vẫn đã kỳ diệu nở cho vài bông thật tươi đẹp vào ngày cuối năm/buổi giao thừa đón năm mới.  Dù gì cây mai già thương chủ, có “nghĩa tình” của gia đình tôi cũng đã ráng hết sức già của nó để thực hiện sao cho tốt đẹp nhiệm vụ làm đẹp cuộc đời của họ Mai Vàng.

thuong cay mai gia 03.jpg

PHẠM NGA

(Sắp Rằm tháng Giêng Kỷ Hợi)