NHỚ TÔ ‘MÌ THẤT NGHIỆP’ Ở TÂN ĐỊNH, SÀI GÒN XƯA

Phạm Nga

*ghi chép Phạm Nga

<<… Tụi Tôi Chợt Nghe Mấy Người Lớn Vừa Ăn Mì Vừa Nói Với Nhau: “Xe Này Bán Mì Thất Nghiệp, Thiệt Rẻ Vậy Mà Ăn Cũng Được Quá Chớ!”. Từ Đó, Đám Nhóc Cảm Thấy Khoái Khoái Cái Từ ‘Thất Nghiệp’ Nên Khi Nói Chuyện Thì Xài Luôn, Coi Như Tên Mới Cho Xe Mì Bình Dân Ở Đầu Đường Trần Khắc Chân, Như: “Ê Có Tiền Hông Mày, Đi Ăn Mì Thất Nghiệp Đi!”>>

1.

Tình cờ đọc bài NHỮNG CHIẾC XE MÌ CỦA QUÁ KHỨ… của Đỗ Duy Ngọc đã đăng trên ‘Chợ Lớn xưa&nay’ được Việt Luận Viet’s Herald post lại, tôi thích nhất đoạn nhắc đến những xe mì lưu động: “… Ông chủ xe thường là tuổi trung niên, mặc cái áo thun ba lỗ, vai vắt khăn. Bên cạnh thường có những đứa bé cầm hai thanh tre đã lên nước nâu bóng gõ theo nhịp điệu muôn đời không đổi ‘sực… tắc, sực… tắc’. Tiếng gõ vang một góc đường, một con hẻm giữa đêm gợi cho ta thèm một bát mì nghi ngút giữa đêm, giúp cho người đi chơi khuya về có bát mì ngon, giúp kẻ lỡ đường với số tiền ít ỏi qua cơn đói, bởi những xe mì lưu động này bán giá rất bình dân…”.

Nhắc chuyện hồi xa xưa ăn “mì giá bình dân” ngoài đường phố Sài Gòn như trên, tôi nhớ ngay đến thời đầu thập niên 60 tôi chỉ là cậu nhóc 12-13 tuổi, học lớp đệ lục, đệ ngũ gì đó, run rủi khi nhà ba má tôi ở khu Tân Định, ngay ngã năm gồm các con đường: Trần Quang Khải (2 đoạn) – Trần Văn Thạch – Nguyễn Phi Khanh và Trần Khắc Chân, tôi và mấy đứa hàng xóm do hay rong chơi gần nhà đã khám phá ra ở đầu đường Trần Khắc Chân – ngay trước phòng nha của vợ chồng bà nha sĩ tên Hạnh mà ông chồng là nha sĩ nhà binh tên Định đã làm cho tôi chiếc răng trám đầu tiên trong đời –  từ lâu có một xe mì bình dân, cứ sáng sáng ra đậu bán trên vỉa hè…

Rồi một hôm, ở cái bàn nhỏ được xe mì bày ra cùng với mấy cái ghế lùn cho khách ngồi ăn, tụi tôi chợt nghe mấy người lớn vừa ăn mì vừa nói với nhau: “Xe này bán mì thất nghiệp, giá bình dân thiệt rẻ vậy mà ăn cũng được quá chớ!”. Từ đó, do đám nhóc tụi tôi đều cảm thấy khoái khoái cái từ ‘thất nghiệp’ nên khi nói chuyện với nhau thì xài luôn từ này, coi như tên mới cho xe mì bình dân ở đầu đường Trần Khắc Chân, như: “Ê có tiền hông mày, đi ăn mì thất nghiệp đi!”, hay “Giờ này xe mì thất nghiệp dọn ra rồi đó!”…

Tôi nhớ là, có một điều rất dễ nhận ra là, như mấy xe mì cũng lưu động nhưng thuộc hạng sang, mì của họ luôn ngon nên giá mắc thì thường nấu mì với mì vắt thành khoanh nhỏ, tròn như hột vịt, còn xe mì thất nghiệp ở Tân Định này thì chỉ dùng mì tươi, được kéo thành sợi dài, bỏ vào thau nhôm thành đống và chú bán mì dùng bàn tay bốc từng nắm bỏ vào tô, nếu ‘lố’ thì chú ngừng bốc, bứt ngang cộng mì để thêm/bớt mì vào tô. Nước lèo thì hơi đục nhưng cũng khá ngọt, chắc do xe mì dùng khá nhiều bột ngọt…Nhưng ngoài chất lỏng là nước lèo ra, tô mì không có thịt thà gì ráo ngoài 1-2 miếng củ cải trắng đã nhừ nát hay giỏi lắm là ở đáy tô có được 1-2 con tôm khô nhỏ xíu. Và phải nói người ăn may mắn lắm mới được một miếng da heo lớn bằng đốt ngón tay! Riêng tôi thì thời đó không hiểu sao lại rất thích nhấm nháp da heo nên khi đã tới xe này ăn mì khá lâu rồi và có vẻ chú bán mì đã quen mặt rồi, tôi thường thỏ thẻ lên tiếng khi chú múc nước lèo vô tô: “Chú ơi, chú cho con miếng da heo nghe chú.”. Và con nít muôn đời đều có tánh ham ăn, mà hể ham ăn thì có thể ích kỹ chút xíu – chút xíu thôi. Đó là tôi đã cố gắng xin miếng da heo với giọng thiệt nhỏ, để thằng hàng xóm đi theo đang ngồi kia khỏi nghe được, chớ nó nghe được rồi thấy tôi được cho miếng ăn, nó cũng bắt chước xin thì tới đây… kẹt cho tôi, khó cho tôi lắm một khi (chắc chắn là) tôi còn tiếp tục lên tiếng xin miếng da heo mỗi khi ra ăn mì thất nghiệp mà!

2.

Thời gian dửng dưng trôi. Ra trường, đi làm báo, đi dạy học, đi lính, đi học tập cải tạo…, cuộc sống tôi dần hồi trôi nổi theo bao thăng trầm lên-voi-xuống-chó. Khi thành đạt khi lụn bại, khi dư dả khi nghèo thiếu…, đã vài chặng thời gian không may mắn hay ho gì, như: bị cho nghỉ việc hay chỗ làm giải thể nên mất việc làm – tức thất nghiệp thật sự! Mà thất nghiệp thì dù ngắn hạn hay dài hạn tôi cũng đều bị rơi vào khó khăn, thiếu thốn nên do những lúc đi kiếm việc làm, đi gặp bạn bè chia xẽ cơ hội tìm việc…, tôi hay rong rủi ngoài đường, hay cơm hàng cháo chợ.

Nhất là thời sau 30 tháng 4, học tập cải tạo về là thất nghiệp hay khi có việc rồi thì cũng chỉ là công nhân viên quèn, lương thấp (nhân viên soát vé rạp chiếu bóng) và khi đạp xe đi kiếm cơm hàng cháo chợ để kiếm gì đó bỏ bụng, tôi thường ghé mấy chỗ quen bên Phú Nhuận và Gò Vấp, là: cháo huyết, canh bún và bún riêu – toàn những món bình dân, giá rẻ nhưng dễ no bụng, thường dành cho người lao động nghèo hay đám sinh viên, học sinh nghèo cùng dân lang thang, ăn xin. Cần nói thêm là dân nghèo muốn ăn giá rẻ thì cháo huyết chỉ được ăn cháo với huyết heo thôi, không được gọi cháo lòng heo với tim, gan, dồi, cuốn họng, lá mía, ruột non; còn bún riêu thì chỉ tô bún nước lèo có chút riêu làm bằng lòng trắng trứng cùng vài miếng đậu  hủ thôi, không được gọi tô bún có mấy thứ cao cấp như chả lụa, giò heo, trứng cút (giống như bún bò).

Và chính trong những khi rày rạc bụi đời ấy, tôi càng nhớ những tô mì thất nghiệp thời niên thiếu rồi chợt hiểu ra lý do nào đã khiến hồi xưa tên nhóc tôi cùng mấy đứa hàng xóm khi tình cờ nghe được mấy anh lớn nói với nhau đã thích ngay cái từ ‘mì thất nghiệp’. Thì đã rõ là hồi đó, ở thời điểm lần đầu tiên nghe được từ ‘thất nghiệp’, tụi tôi đang còn nhỏ, còn đang được cha mẹ nuôi ăn học chớ đã vào đời, đã đi làm đâu để có thể biết đến chuyện thất nghiệp. Phải chờ đến sau này, như đã nói ở trên là khi đã trưởng thành, đã ít nhiều bầm dập bởi bươn chải trong cuộc sống, tôi mới ngộ ra là khi đến với bọn nhóc tụi tôi hồi đó, cái từ ‘thất nghiệp’  – nằm trong cái tên ‘mì thất nghiệp’ -không chỉ nêu rõ tính chất bình dân, nhất định là rẻ tiền của một món ăn đường phố quen thuộc đối với tụi tôi tức bọn con nít không-làm-ra-tiền nhưng lúc nào cũng thích rong chơi ngoài đường, cái từ không hề có trong môn văn tại lớp học trong trường mà chỉ có ngoài đường phố này còn lấy hết cảm tình của tụi nhóc tôi bởi cái âm hưởng nghe rất bụi đời, rất thân thương, tội nghiệp…

Phạm Nga

(Sydney, sáng mùa đông 3 độ C).