Khi Hậu Thế Gọi Tiền Nhân Là “Hỗn”
Nguyễn Việt Hùng
Đêm qua tôi nằm mơ thấy một người đứng bên bờ sông. Áo chiến bào cũ. Gương mặt nghiêm. Phía sau là một dòng nước mờ trong sương.
Ông nhìn tôi rất lâu rồi hỏi:
“Ta giữ nước, sao hậu thế lại bảo ta hỗn?”
Tôi giật mình tỉnh giấc. Và rồi nhớ lại một đoạn video đã xem vài năm trước.
***
NAM QUỐC SƠN HÀ NAM ĐẾ CƯ
TIỆT NHIÊN ĐỊNH PHẬN TẠI THIÊN THƯ
NHƯ HÀ NGHỊCH LỖ LAI XÂM PHẠM
NHỮ ĐẲNG HÀNH KHAN THỦ BẠI HƯ.
Bốn câu thơ ấy, qua gần một nghìn năm, vẫn được nhiều thế hệ người Việt xem như bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc.
Núi sông nước Nam, vua Nam ở. Ranh giới ấy đã được xác lập.
Kẻ nào xâm phạm, nhất định sẽ thất bại. Không cần những trang văn dài. Chỉ bốn câu.
Nhưng trong bốn câu ấy là một ý thức rất rõ ràng: ĐÂY LÀ ĐẤT NƯỚC CỦA CHÚNG TÔI.
***
Bài thơ này đã gắn với cuộc kháng chiến chống quân Tống và với tên tuổi Lý Thường Kiệt từ rất lâu.
Ấy vậy mà gần một nghìn năm sau, trong một hội trường đông nghịt người, T.C.Q. lại kể về Lý Thường Kiệt và nói rằng vị danh tướng ấy có một lần … “HỖN.”
Hỗn vì sao?
Vì năm 1075, khi nhận thấy nhà Tống đang chuẩn bị quân sự ở biên giới, Lý Thường Kiệt không ngồi chờ quân địch tràn xuống Đại Việt.
Ông đánh trước.
Khâm Châu. Liêm Châu. Ung Châu.
Đánh vào nơi chuẩn bị lực lượng và hậu cần của đối phương, rồi rút quân về tổ chức phòng thủ.
Một quyết định quân sự mà sử Việt nhiều đời ghi nhận như biểu hiện của tư tưởng chủ động giữ nước, đến gần một nghìn năm sau lại được đem ra pha trò bằng một chữ:
“Hỗn.”
Tôi nghe câu ấy mà không thấy buồn cười. Tôi chỉ thấy lạnh người.
Nhưng điều khiến tôi lạnh người hơn nữa lại không nằm trên bục giảng.
Nó nằm ở phía dưới. Cả hội trường cười.
Một hội trường đông đến thế, chẳng lẽ không có ai biết Lý Thường Kiệt là ai?
Không một người từng học về Nam quốc sơn hà?
Không một người từng đọc về phòng tuyến Như Nguyệt?
Không một người hiểu rằng một vị tướng đem quân đánh trước để phá thế chuẩn bị chiến tranh của đối phương có thể được tranh luận về chiến thuật, về sử liệu, về hậu quả, nhưng không thể bị giản lược thành một đứa “em” (Việt Nam) hỗn với một người “anh” (Trung Quốc)?
***
Có thể có người không đồng ý nhưng im lặng.
Có thể có người cười theo đám đông. Có thể có người chưa kịp nghĩ.
Tôi không biết. Nhưng trong đoạn video ấy, điều người ta nghe thấy là tiếng cười.
Không phải tiếng phản bác. Và rồi sự im lặng ấy không chỉ kéo dài vài phút trong một hội trường. Nó kéo dài nhiều năm cho đến tận bây giờ.
Đoạn video được lưu truyền. Người ta biết câu nói đó. Một bài viết sau này trên Phatgiao.org.vn nhằm bênh vực T.C.Q. và giải thích rằng chữ “hỗn” chỉ là một cách nói… vui.
Nhưng chính ở đây, tôi lại càng muốn hỏi:
Vui ở chỗ nào?
Một người hậu thế đem một danh tướng giữ nước ra làm đối tượng của một câu pha trò, đó có phải chỉ là chuyện vui?
Một quyết định quân sự của thế kỷ XI bị kéo xuống thành một thứ đạo lý gia đình “anh-em”, đó có phải là cách nói vô hại? Và một điều nữa còn khó hiểu hơn là ở Việt Nam, những phát ngôn công khai bị coi là vi phạm pháp luật có thể bị cơ quan chức năng xử lý rất nhanh.
Nhưng một câu nói về Lý Thường Kiệt như thế đã tồn tại công khai suốt nhiều năm.
Trong khi chính những cơ quan lịch sử của nhà nước vẫn tôn vinh Lý Thường Kiệt là danh tướng có công giữ nước.
Vậy tại sao?
Tôi không biết. Và tôi không muốn bịa ra câu trả lời.
Nhưng tôi nghĩ người Việt Nam có quyền hỏi.
***
Bởi gần một nghìn năm trước, bên bờ sông Như Nguyệt, người ta đã đọc lên những lời mà hậu thế xem như một lời tuyên cáo về chủ quyền:
NÚI SÔNG NƯỚC NAM VUA NAM Ở.
Gần một nghìn năm sau, có người lại gọi người đứng ra bảo vệ cái “nước Nam” ấy là “hỗn”.
Rồi cả hội trường bật cười.
Lý Thường Kiệt đã chết từ lâu.
Ông không thể bước ra khỏi trang sử để hỏi người hậu thế đang cầm micro:
“TA GIỮ NƯỚC SAO LẠI THÀNH HỖN?”
Tiền nhân không thể tự bảo vệ mình. Chỉ có hậu thế bảo vệ ký ức về họ.
Và có lẽ điều đáng buồn nhất không phải là một chữ “hỗn” đã được nói ra.
Mà là một chữ “hỗn” được nói ra trước cả một hội trường…
rồi chìm đi trong tiếng cười và sự im lặng.
1/10/2026
HVN
(viết mà chơi)
