Ngày Người Ta Gọi Tôi Lên
Nguyễn Việt Hùng
-Tản văn hư cấu-
(Sau bài “Cây đinh năm tấc và những người nằm dưới đất” về cuộc khai quật hài cốt tại Công viên Lê Thị Riêng, tôi viết tiếp câu chuyện này để một người lính đã nằm im gần sáu mươi năm được cất lời.
Anh kể về đời mình, về mẹ, về những người từng ở bên kia chiến tuyến và về cách người sống hôm nay kể lại cái chết của anh.)
***
Ngày người ta đào đến chỗ tôi nằm, trời có nắng.
Tôi biết nắng qua hơi ấm trên lớp đất vừa được mở. Gần sáu mươi năm, phía trên chúng tôi là những mùa mưa, những mùa lá rụng, tiếng chân người đi qua. Có lần tiếng trẻ con chạy đuổi nhau dừng ngay trên đầu. Một đứa ngã, khóc ré lên. Tôi nghe người mẹ dỗ:
“Có mẹ đây rồi.”
Câu nói ấy, làm tôi nhớ mẹ tôi đến nao lòng.
Năm tôi đi, mẹ còn trẻ hơn tôi tưởng. Người sống thường nghĩ mẹ mình đã già, đến khi chết rồi mới biết mẹ còn bao nhiêu năm phải sống tiếp.
Tôi đã từng về thăm nhà Không nhớ bằng cách nào mình vượt qua được quãng đường ấy. Chỉ nhớ lúc đứng ngoài ngõ, tôi vẫn nhận ra vết nứt trên bậc thềm, cái chum nước dưới gốc cau và cánh cửa mẹ thường để hé.
Mẹ ngồi bên cửa, chiếc rá đậu đặt trong lòng. Mỗi lần ngoài ngõ có tiếng chân, mẹ lại ngẩng lên. Tôi bước vào, đứng ngay trước mặt mà mắt mẹ vẫn nhìn ra con đường phía sau lưng tôi.
Tôi gọi mẹ. Bàn tay mẹ khựng lại trên chiếc rá. Tôi tưởng mẹ nghe thấy, vội quỳ xuống bên chân bà.
Nhưng mẹ chỉ thở dài:
“Không biết Tết này nó có về không ?!”
Con đã về rồi, mẹ ơi.
Chỉ có điều, mẹ vẫn phải chờ.
Những lần sau trở lại, tóc mẹ bạc thêm. Chiếc rá đậu có hôm nằm yên bên cạnh, mẹ không còn nhìn rõ để nhặt. Nhưng nghe tiếng chân ngoài ngõ, bà vẫn ngẩng lên.
Rồi một lần, tôi về thấy cửa khép.
Trong nhà có thêm một bát hương. Tấm ảnh mẹ đặt phía sau, đôi mắt nhìn thẳng ra ngoài. Tôi đứng trước bàn thờ rất lâu, chờ được nghe mẹ gọi tên mình.
Đến lúc ấy, tôi mới hiểu có những tiếng gọi mất rồi thì cả một đời sau cũng không tìm lại được.
***
Tôi vào Sài Gòn trong những ngày Tết năm ấy. Chúng tôi được phổ biến nhiệm vụ. Thành phố sẽ nổi dậy. Cuộc tiến công sẽ mở ra một bước ngoặt. Có người tin rằng ngày về đã gần lắm.
Tôi cũng tin như vậy !!!
Ở tuổi ấy, người ta dễ đặt cả cuộc đời vào một lời hứa, nhất là lời hứa được nói giữa những người cùng mang súng, cùng chia nhau một bi đông nước, cùng chờ lệnh trong bóng tối.
Tôi biết mình đang đi đánh vào thành phố. Tôi đã hình dung đường phố, mục tiêu, hướng tiến quân. Tôi không hình dung được hết những căn nhà có người đang ngủ.
Đến khi tiếng súng nổ, tôi mới thấy một cánh cửa bật mở. Một người đàn bà kéo đứa trẻ vào trong. Dép nó tuột lại ngoài thềm. Chiếc dép nhỏ nằm đó rất lâu trong trí nhớ tôi.
Sau này, dưới đất, những điều tôi nhớ rõ nhất lại không phải lời hiệu triệu.
****
Tôi chết lúc gần sáng Trong câu chuyện đời tôi, không có một cuộc hỏi cung. Không có người đứng bên cạnh cầm đinh.
Tôi bị bắn khi chạy qua một khoảng trống. Người đi trước vừa khuất sau góc tường. Tôi định theo anh thì chân hụt xuống. Khẩu súng va vào nền đường. Tôi cố kéo nó lại, nhưng cánh tay không nghe nữa.
Tôi nhớ mình khát. Có tiếng gọi đâu đó. Tôi không biết gọi tôi hay gọi một người khác. Lần cuối cùng còn nghe được, tiếng súng vẫn chưa dứt.
Tôi chỉ kể được cái chết của mình đến đó.
Người nằm cạnh tôi có thể đã chết trong hoàn cảnh khác. Có người trước khi xuống đây đã chịu những điều tôi không biết. Tôi không thể kể thay họ, cũng như họ không thể kể thay tôi.
****
Thành phố đổi khác dần qua những âm thanh lọt xuống.
Tiếng xe nhiều hơn. Những cuộc nói chuyện khác đi. Có người đến đây tập thể dục, có người ngồi rất lâu mà không nói gì. Những đôi trai gái hẹn nhau rồi giận nhau. Người già nhắc chuyện giá gạo, tiền thuốc, con cái đi xa.
Tôi nghe và học lại cuộc sống.
Thì ra khi chiến tranh qua, con người còn bao nhiêu việc để lo. Một chỗ làm. Một mái nhà. Một đứa con đau ốm. Một người chồng chưa về ăn cơm.
Những điều bình thường ấy, ngày mang súng vào thành phố, tôi đã không nghĩ tới.
Có lần một ông già dừng gần chỗ tôi nằm. Ông kể với người đi cùng rằng hồi Tết Mậu Thân, nhà ông cháy vì đạn pháo kích của phe chúng tôi. Cả gia đình ông chết hết chỉ còn ông may mắn sống sót.
Tôi chờ ông kể tiếp. Nhưng ông im lặng.
Tôi muốn hỏi ông vài câu nhưng tiếng chân hai người đã đi xa.
*****
Có những đêm, chúng tôi gặp những người lính bên kia chiến tuyến.
Không phải ai cũng nằm trong khu đất này. Có người từ một nghĩa trang xa tìm đến, có người vẫn chưa biết xương mình ở đâu. Trong cõi của chúng tôi, đường đi không còn giống đường của người sống.
Lần đầu gặp nhau, chúng tôi đứng cách một quãng.
Tôi nhìn bộ quân phục anh mặc. Anh nhìn tôi. Cả hai dường như vẫn còn nhớ phải đề phòng, dù chẳng ai còn khẩu súng nào trong tay.
Anh hỏi:
“Lúc chết, cậu bao nhiêu tuổi?”
“Hai mươi. Còn anh?”
“Hăm ba.”
Rồi anh hỏi quê tôi. Tôi hỏi anh có vợ con chưa.
Anh nói có một đứa con gái. Ngày anh đi, nó mới biết níu ngón tay cha.
Tôi kể về mẹ, về chiếc rá đậu và những lần bà ngẩng lên nhìn ra ngõ.
Chúng tôi ngồi xuống. Đêm ấy, tôi mới biết anh cũng đã gọi mẹ trước khi chết.
****
Về sau, chúng tôi gặp nhau nhiều hơn.
Có người vẫn giận. Có người nhắc đến một trận đánh rồi bỏ đi, rất lâu mới trở lại. Chúng tôi không quên ngay những gì đã xảy ra. Có những chuyện phải kể nhiều lần mới nói hết, có những câu hỏi chẳng ai trả lời được.
Tôi kể đêm mình vào thành phố. Anh kể buổi sáng trở về tìm nhà, chỉ còn thấy những bức tường ám khói.
Lần này tôi ngồi nghe đến hết. Tôi không còn lời tuyên truyền nào để đáp lại anh.
Có lần anh hỏi tôi đã bao giờ nghĩ người dân trong thành phố có muốn cuộc tiến công ấy không.
Tôi cúi đầu. Ngày ấy, tôi đã tin mình biết câu trả lời, dù chưa hỏi họ một lần.
Anh ngồi yên bên cạnh. Đêm đã gần hết, chúng tôi vẫn chưa nói thêm được gì.
Nhưng lần sau, anh lại đến.
Dần dần, chúng tôi không còn tránh mặt nhau nữa. Khi nhắc chuyện cũ, chúng tôi đã có thể nghe cả những điều khiến mình đau.
Tôi hiểu rằng bên kia hướng súng của mình cũng từng có một người trẻ muốn sống, có một bữa cơm đang chờ, có người mẹ nghe tin báo tử rồi ngã quỵ.
Bây giờ khi nhìn anh, tôi không còn thấy anh như một kẻ tôi phải giết.
****
Bây giờ người ta đưa chúng tôi lên.
Có hoa. Có hương. Có những người đứng lặng rất lâu trước nơi đặt hài cốt.
Tôi biết ơn người lính trẻ đã gạt từng lớp đất. Biết ơn người ngồi phân loại những mảnh xương nhỏ. Biết ơn những gia đình chưa thôi tìm kiếm.
Tôi cũng mong có người đến nhận tôi. Dẫu chỉ là đứa cháu chưa từng biết mặt.
Năm tấc. Nửa thước. Năm mươi phân. Vậy thân đinh lớn đến đâu?
Người ta cần một cây đinh dài nửa mét để hành hạ một đầu ngón tay sao? Nếu thật sự xuyên vào đầu ngón tay, tình trạng xương ở vị trí ấy được ghi nhận như thế nào?
Nhưng giữa những lời tưởng niệm, tôi nghe kể về những cây đinh. Nghe một kích thước được nhắc lên. Rồi tôi nghe người ta tranh cãi, phẫn nộ, chửi nhau.
Tôi cố tìm xem câu chuyện ấy nói về ai. Tôi không nhận ra mình trong đó.
Nếu có người bị hành hạ, xin hãy tìm sự thật cho họ. Nếu lời kể sai, xin hãy sửa cho rõ ràng.
Nhưng tôi nghe tiếng người ta mắng nhau mỗi lúc một nặng. Những người chưa từng gặp nhau gọi nhau bằng tên của hai phía ngày xưa, rồi lôi cả cha ông nhau vào cuộc.
Tôi muốn gọi những người đang tranh cãi ấy lại đây. Muốn họ nhìn thấy người lính bên kia đang đứng chờ cùng tôi, chỉ để biết có ai đến đón tôi về hay không.
*****
Người sống vẫn nói đến HOÀ GIẢI.
Tôi nghĩ đến những đêm chúng tôi đã ngồi cạnh nhau. Đến lần anh bỏ đi giữa câu chuyện, rồi rất lâu sau mới trở lại. Đến những câu hỏi tôi từng muốn tránh mà cuối cùng vẫn phải trả lời.
Chúng tôi đã không hiểu nhau chỉ sau một lời khuyên quên đi.
Tôi phải nghe về căn nhà cháy của anh. Anh phải nghe tôi kể niềm tin đã đưa mình vào thành phố. Có những điều chúng tôi vẫn không đồng ý. Có lỗi lầm không thể sửa lại.
Nhưng chúng tôi đã thôi mong người kia phải đau thêm.
Tôi mong người sống cũng có thể nghe nhau như vậy. Chuyện nào chưa rõ, hãy tìm cho rõ. Ai đã làm điều tàn ác, hãy xem xét trách nhiệm bằng chứng cứ. Đừng bắt những người mẹ phải tranh nhau xem đứa con nào đáng được thương hơn.
Và đừng trao cho những đứa trẻ sinh sau cuộc chiến một món nợ thù hận mà chúng không hề vay.
Chúng tôi đã mất bao nhiêu năm mới ngồi được bên nhau.
Xin đừng bắt con cháu đứng dậy, trở về hai phía.
****
Người lính trẻ khép phần việc của mình. Cậu đứng lên, lưng áo thấm mồ hôi.
Tôi nhìn bàn tay còn dính đất của cậu, chợt nhớ bàn tay mình năm ấy. Cũng trẻ như vậy.
Tôi mong cậu được già đi. Được trở về nhà sau công việc. Được ngồi ăn cơm, nghe con kể một chuyện vụn vặt ở trường. Được sống đủ lâu để những lời hứa lớn lao phải nhường chỗ cho sự cẩn trọng trước sinh mạng một con người.
Nếu có ngày tên tôi được tìm lại, xin gọi tên tôi một lần cho mẹ.
Rồi để tôi nằm yên.
Tôi đã đi qua một cuộc chiến. Tôi không muốn từ nắm xương còn lại của mình, người ta gọi thêm những người trẻ khác bước vào thù hận.
10/16/2026
Người Cuối Phố
(đêm nghe vọng lời người đã khuất)
