Một câu chuyện về việc thi cử gần 60 năm trước

Trần Thạnh

(Nguồn: Tập San số 14 của Nhóm Nghiên Cứu Văn Hoá Đồng Nai & Cửu Long, Úc Châu, 2020.)

Trong thập niên 80 của thế kỷ trước, tôi là một giảng viên trẻ của Khoa Toán thuộc Đại Học Tổng Hợp Tp/HCM (trước năm 1975 là Khoa Học Đại Học Đường, hiện nay trường mang tên Đại Học Khoa Học Tự Nhiên Tp/HCM). Hằng tuần khi có giờ dạy ở cơ sở 3 của trường tại Thủ Đức (gần làng đại học trước năm 1975), từ sáng sớm tôi đến cơ sở 1 (trên đường Cộng Hoà cũ) để đi chuyến xe buýt đưa thầy cô giáo lên Thủ Đức. Sau giờ dạy, chúng tôi phải đợi đến 12 giờ trưa để theo xe buýt về Sài Gòn, dù buổi dạy chỉ có một hoặc hai tiếng. Những lúc ngồi chờ xe, tôi được quý thầy cô lớn tuổi (những người đã giảng dạy nhiều năm tại trường này từ trước năm 1975) kể cho nghe nhiều câu chuyện thú vị.

Giáo sư Nguyễn Thanh Khuyến là một bậc thầy kỳ cựu của Khoa Hoá. Trong một lần trò chuyện với Thầy, tôi được nghe Thầy kể câu chuyện lý thú sau đây, xảy ra khoảng 20 năm trước đó. Vì thời gian cũng khá lâu, có thể có vài chi tiết nhỏ tôi không nhớ chính xác.

Thầy Khuyến kể đầu thập niên 1960 (tôi không nhớ rõ là năm nào, nhưng chắc chắn là trong khoảng từ 1960 đến 1963) trường Khoa Học Sài Gòn và trường Y Khoa Sài Gòn cùng tổ chức kỳ thi tuyển vào năm dự bị y khoa (Premed hay APM, Année Préparatoire Médicale). Hội đồng Giám khảo gồm Giáo sư Lê văn Thới (trường Khoa Học) và Giáo sư Phạm Biểu Tâm (trường Y Khoa) là đồng Chánh chủ khảo, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Khuyến là Thư ký Hội đồng.

Ngô Đình Lệ Thủy

Trong số các thí sinh dự thi năm đó có một thí sinh đặc biệt: cô Ngô Đình Lệ Thuỷ, trưởng nữ của ông Cố vấn Ngô Đình Nhu và bà Trần Lệ Xuân. Vì lý do an ninh, cô phải ngồi cách xa các thí sinh khác, gần bục giảng, nhưng cô vẫn phải qua kỳ thi như mọi thí sinh khác. Sau khi bài thi được chấm, trước khi kết quả được công bố, ông Trần Kim Tuyến (Giám đốc Sở Nghiên cứu Chính trị và Xã hội Phủ Tổng Thống, người chỉ huy hệ thống an ninh mật vụ của nền Đệ nhất Cộng Hoà) biết tin cô Lệ Thuỷ không đủ điểm đậu. Tôi không nhớ chính xác số điểm thiếu là bao nhiêu theo lời Thầy Khuyến kể, chỉ nhớ là thiếu rất ít, khoảng dưới 1 điểm. Ông Trần Kim Tuyến yêu cầu Hội đồng Giám khảo nâng điểm cho cô Lệ Thuỷ. Hai vị giáo sư Chánh chủ khảo từ chối. Ông Tuyến tường trình sự việc cho Cố vấn Ngô Đình Nhu để xin chỉ thị.

Và đây là chỉ thị của ông Cố vấn, người quyền lực nhất Việt Nam Cộng Hoà thời bấy giờ, chỉ dưới quyền Tổng Thống. Ông nói đại ý “Cháu nó rớt thì nó phải học lại để thi lại. Không được  gây khó cho Hội đồng Giám khảo, làm sai nguyên tắc.”

Câu chuyện xảy ra đã gần 60 năm. Ngoại trừ Thầy Nguyễn Thanh Khuyến hiện tôi không rõ tin tức, những vị khác có liên quan nay không còn nữa. Tuy nhiên đây là một bài học đáng suy gẫm. Tôi kể lại câu chuyện này với ước mong một ngày nào đó đất nước Việt Nam có một nền giáo dục được điều hành bởi những người tài năng biết thượng tôn pháp luật. Vì câu chuyện được ghi lại theo lời kể của một trong ba vị giáo sư có liên quan, không dựa trên một nguồn tài liệu nào hết, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính trung thực của những gì tôi kể lại.

Sydney ngày 2 tháng 1 năm 2020

Professor Thanh Tran

The University of New South Wales, Sydney, Australia