NGÔI ĐÌNH AN NHƠN

Tiền Vĩnh Lạc

Ngược dòng lịch sử, cuộc chiến tranh cốt nhục tương tàn thời Trịnh – Nguyễn phân tranh từ năm 1627 đến 1675 đã khiến cho nhiều gia đình ly tán, phải rời bỏ quê cha đất tổ để vào phương Nam. Nhiều đoàn người miền Trung vào Đồng Nai khai phá đất đai lập nghiệp.

Dân xã An Nhơn xưa gốc là người huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định, dùng ghe xuôi về Nam, vào đến vùng Cần Giờ, Cần Đước. Vì Cần Đước phèn chua, nước mặn, đoàn người di cư lại tiếp tục đi sâu vào nội địa. Đoàn ghe, thuyền vào cửa Cần Giờ, ngược sông Sài Gòn đến ngã ba Vàm Thuật, theo rạch Bến Cát cho đến vùng cuối rạch mà ngày nay chúng ta gọi là rạch Bến Đình, hoặc sông Bến Đình.

Nghề truyền thống của làng An Nhơn là nghề dệt nhuộm và nghề mộc. Nghề mộc đã mai một từ lâu. Nghề nhuộm thì cho tới những năm 1930, 1940 vẫn còn trù phú. Nhưng sau Đệ Nhị Thế Chiến nghề nhuộm cũng không còn.

Dân tộc Việt Nam chúng ta khi được an cư, lạc nghiệp luôn nghĩ đến Thần linh, Tổ tiên và dòng tộc cho nên đoàn di dân tìm gò đất cao ráo để lập ngôi đình thờ phượng. Đình An Nhơn đã được thiết lập từ cuối thế kỷ 18. Đến năm 1802 đình được trùng tu lần thứ nhứt. Đến năm 1852 được trùng tu lần thứ nhì. Ngôi đình hiện nay được trùng tu lần thứ ba, vào đầu thế kỷ 20.

Thần Thành Hoàng đình An Nhơn là Nam Hải Tứ Vị Tôn Thần: một bà Thái Hậu và ba vị công chúa (xin xem lại phần cuối chương XX). Đền thờ đầu tiên ở huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, Trung phần Việt Nam. Theo huyền thoại thì bốn vị Tôn Thần đã nhiều lần hiển linh giúp đỡ các vua nhà Trần, nhà Lê đánh tan giặc ngoại xâm và chinh phục nước Chiêm Thành.

Từ năm 1776 đến năm 1801, chúa Nguyễn Phúc Ánh nhiều phen tẩu quốc, có lần đã mượn con kinh tắt xã An Nhơn mà thoát nạn Tây Sơn. Đến năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi vua, lấy hiệu là Gia Long, mới sai quan trùng tu đền thờ tại An Nhơn Xã, tức đình An Nhơn, nơi Đức Thánh Mẫu hiển linh, với công thổ đạt thành 6.200 mét vuông, quanh đình có trồng 30 cây sao. Hiện nay khuôn viên đình chỉ còn lại 1.650 mét vuông, không còn cây sao nào.

Đây là một ngôi đình bề thế, với kèo cột bằng gỗ danh mộc rất hiếm ở Nam Bộ hiện nay. Kiến trúc của ngôi đình tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc cổ Việt Nam thuần khiết, chưa bị ảnh hưởng của phong cách và vật liệu xây dựng Âu châu.

Đình An Nhơn xứng đáng được bảo vệ, khôi phục để lưu giữ cho muôn đời sau một cơ sở văn hóa truyền thống của người Việt miền Nam.

(Trích tập Lý Lịch Di Tích Đình An Nhơn do Sở Văn Hóa và Thông Tin Thành Phố HCM ấn hành năm 1998.)