ĐÚC KẾT NGÀY TRIỂN LÃM VÀ HỘI THẢO VỀ PETRUS TRƯƠNG VĨNH KÝ

GS NGUYỄN TRUNG QUÂN

(nguồn: Kỷ Yếu Triển Lãm Và Hội Thảo Petrus Trương Vĩnh Ký)

Ky Yeu PK 2018 - 48
Giáo sư Nguyễn Trung Quân đúc kết cuộc hội thảo lúc 6 giờ chiều ngày 8 tháng 12, 2018

 

Kính thưa Liệt Quý Vị và Các Bạn,

Tôi hân hạnh được Ban Tổ Chức và Ban Điều Hợp Hội Thảo giao cho công việc đúc kết ngày Tưởng Niệm Cụ Trương Vĩnh Ký hôm nay. Hiện giờ là 5 giờ 30 phút chiều ngày 8 tháng 12 năm 2018, tại Hội trường Nhật báo Người Việt miền Nam California. Ngày Triển lãm và Hội thảo bắt đầu từ 10 giờ sáng, như vậy cho đến giờ phút này, chúng ta đã trải qua 7 giờ 30 phút, trong đó có một giờ nghỉ giải lao và dùng bữa trưa tại Hội trường từ 1 đến 2 giờ chiều. Chúng tôi sẽ cố gắng đúng chương trình dự định là cuộc hội thảo sẽ bế mạc vào lúc 6 giờ chiều.

Quý khán thính giả đã được xem cuộc triển lãm những tài liệu, hình ảnh, sách báo quý hiếm liên quan đến Petrus Trương Vĩnh Ký và được nghe năm diễn giả thuyết trình về nhiều khía cạnh liên hệ đến nhà bác ngữ học đặc biệt của Việt Nam, sống trong thế kỷ XIX, mất cách đây 120 năm.

Cuộc Hội thảo với buổi sáng có hai đề tài và buổi chiều với ba đề tài theo thứ tự mà Quý Vị đã nghe thấy trong ngày:

  • Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm trình bày tiểu sử Petrus Trương Vĩnh Ký và thuyếttrình đề tài “Petrus Ký Một Người YêuNước Việt Nam”.
  • Giáo Sư Trần Văn Chi nói về Gia ĐịnhBáo, tờ báo đầu tiên của Việt Nam mà có lúc Petrus Trương Vĩnh Ký làm ChánhTổng Tài, tương đương với Chủ Nhiệmkiêm Chủ Bút hoặc Tổng Biên Tập ngàynay.
  • Giáo Sư Bùi Vĩnh Phúc đã “Đọc Kiềucủa Trương Vĩnh Ký: Nghĩ Về NgônNgữ Việt và một vài khía cạnh biến đổingữ âm, ngữ nghĩa trong tiếng Việt”.
  • Luật Sư Winston Phan Đào Nguyên minh giải về “Những Sai Lầm Thường Gặp Về Petrus Ký Hiện Nay”.
  • Nhà văn Phạm Xuân Đài nói về cách viết văn theo lối “Annam Ròng” của Cụ Trương Vĩnh Ký và ảnh hưởng của lối viết này trong ngôn ngữ nói và viết của người miền Nam.

Cũng cần nhắc đến hai tiết mục trình diễn âm nhạc đặc biệt. Buổi sáng, sau bài thuyết trình về Gia Định Báo, nhạc sĩ Nghiêm Phú Phát một cựu học sinh Petrus Ký đã trình diễn bài hành khúc đầu tiên bằng tiếng Pháp “Chant Du Lycée Petrus Trương Vĩnh Ký” do cựu học sinh Lưu Hữu Phước viết nhạc vào năm 1939, với lời ca tiếng Pháp của vị Hiệu Trưởng đương nhiệm là ông Le Jeannic. Buổi chiều, giữa hai bài thuyết trình của GS Bùi Vĩnh Phúc và Luật Sư Winston Phan Đào Nguyên có phần hòa tấu cổ nhạc, bài Lý Cái Mơn (Cái Mơn là sinh quán của cụ Petrus Ký) do nhà văn, nhạc sĩ đàn tranh Cao Thanh Phương Nghi và nhạc sĩ độc huyền cầm Tiến Hùng trình diễn. Bản hòa tấu xuất sắc đã gây xúc động cho mọi người.

Chúng tôi vô cùng cảm kích trước nhiệt tâm cùng sự lưu ý của các Bậc Trưởng Thượng và đồng hương Việt Nam về cuộc triển lãm và hội thảo nầy. Mới sau 9 giờ sáng đã có nhiều vị dẫn con em vào xem triển lãm. Khi khai mạc vào lúc 10 giờ sáng thì đã có hơn 200 vị ngồi chật hội trường cùng với Thuyết Trình đoàn, chưa kể Ban Tổ chức và rất đông giới truyền thông, báo chí.

Số khán giả tiếp tục tham dự vào buổi chiều tuy ít hơn buổi sáng, vì một số vị cao niên rời hội trường sau giờ giải lao buổi trưa, nhưng lúc nào hội trường cũng có trên dưới một trăm thính giả là yếu tố quan trọng thúc đẩy niềm hứng khởi, lạc quan cho cuộc hội thảo.

Khi tôi đang phát biểu phần đúc kết nầy, trên các hàng ghế vẫn còn gần một trăm vị lắng nghe. Các vị diễn giả, giới truyền thông và Ban Tổ chức vẫn còn đủ mặt. Lại thấy một số Quý vị đang đứng dọc hành lang hội trường “Dùng dằng nửa ở nửa về” lưu giữ cái không khí hào hứng nhưng trang trọng của phần thảo luận vừa qua.

Có sáu vị thính giả phát biểu ý kiến, hoặc đặt câu hỏi trực tiếp với các diễn giả và Ban Tổ chức. Có vị ca ngợi ngày Hội thảo và khuyến khích nên tổ chức thường xuyên, nhất là cho giới trẻ. Chúng tôi thành thật cáo lỗi vì không có thì giờ đủ nên một số quý vị muốn phát biểu hoặc góp ý đã không có cơ hội. Có vị muốn nêu một câu hỏi cho mỗi diễn giả nhưng chỉ được đặt một câu hỏi cho tất cả năm diễn giả. Nhưng tôi nghĩ mọi người đều hân hoan vì các câu hỏi, các thắc mắc, các vấn đề của khán giả đặt ra đều được trả lời đầy đủ, nghiêm cẩn và mọi đối thoại đều được diễn ra rất lịch sự, tương kính.

Thiển nghĩ với cuộc triển lãm và phần hội thảo với năm đề tài thuyết trình và thảo luận hôm nay chưa đủ để đi sâu vào mọi khía cạnh hành trạng trong 61 năm sống với nhân gian, trong đó có gần 40 năm thực sự dấn thân vào cuộc đời của Petrus Trương Vĩnh Ký.

Một Số Quan Khách Phát Biểu Ý Kiến Trong Cuộc Hội Thảo

Ky Yeu PK 2018 - 49

Nhưng ước vọng khiêm nhường của Ban Tổ chức là thông qua triển lãm và hội thảo hôm nay, với cách nhìn soi chiếu chuyên sâu của các diễn giả, dựa vào sự thật lịch sử về những công trình độc đáo của Petrus Ký như văn hóa giáo dục, báo chí, chữ quốc ngữ và hằng trăm tác phẩm của ông để lại cho đời sẽ giúp cho nhiều người hiểu biết rõ ràng và đúng đắn hơn về Petrus Trương Vĩnh Ký.

Nhà nghiên cứu Winston Phan Đào Nguyên không nói về công lao của Petrus Ký. Ông phân tách sâu sắc “Những Sai Lầm Thường Gặp Về Petrus Ký Hiện Nay”. Với luận cứ sắc bén, với những tài liệu sưu tập công phu cùng những chứng cớ hiển nhiên, ông đã nêu bật lên được những sai lầm cố ý, muốn kết tội hầu làm xấu đi chân dung đích thực của Petrus Ký. Hy vọng đây là tiếng chuông cảnh giác cho những người viết về lịch sử Việt Nam.

Trong phần thảo luận với nhà báo Lý Kiến Trúc, LS Winston Phan Đào Nguyên có nhắc đến một bài thơ trong tập hồ sơ lưu trữ của Petrus Ký. Tôi muốn nói thêm đó là một bài Thất ngôn bát cú Đường luật đã được tác giả Việt Nam Văn Học Sử Giản Ước Tân Biên, GS Phạm Thế Ngũ ghi lại trong phần nói về Petrus Trương Vĩnh Ký, cho đó là một bài thơ Tuyệt mạng:

Quanh quanh quẩn quẩn lối đường quai,

Xô đẩy người vô giữa cuộc đời.

Học thức gởi tên con mọt sách,

Công danh rút cuộc cái quan tài.

Dạo hòn lũ kiến men chân bước,

Bò xối con sùng chắc lưỡi hoài.

Cuốn sổ bình sanh công với tội,

Tìm nơi thẩm phán để thưa khai.

Bài thơ ẩn tàng tâm trạng trầm buồn, không toại nguyện của một nhà trí thức vào lúc cuối đời. Xin chú ý hai câu kết và nhớ rằng Petrus Ký là một người theo đạo Thiên Chúa. Một trong những tín lý quan trọng của đạo nầy là ngày phán xét cuối cùng trước Thiên Chúa. Nhà trí thức Thiên Chúa giáo Petrus Trương Vĩnh Ký chắc chắn phải biết rõ rằng không có điều xấu, tốt nào có thể che giấu được tất cả mọi người, đừng nói chi là trước Thiên Chúa. Vì thế, có thể nói rằng trong suốt cuộc bình sinh, Petrus Ký đã quyết tâm làm một người lương hảo để chuẩn bị “Tuân lịnh mà khai sự thật”.

Là một nhân tài đặc biệt, nắm vững hai nền văn hóa Đông, Tây ở thế kỷ thứ XIX, Petrus Ký đi trước đồng bào ông nhiều chục năm, nếu không muốn nói là hằng thế kỷ. Ông đã dùng kiến thức và tài năng để phục vụ xã hội, để đóng trọn vai tuồng của mình như ông thường nói.

Với nhân cách đó, Petrus Ký đã được đồng bào ông và một số không ít trí thức Pháp thương yêu, kính trọng. Họ đã góp công của, dựng tượng đồng của ông vào cuối năm 1927 giữa trung tâm Sài Gòn, nhân 30 năm ông rời cõi thế.

Sắp tới đây, ngày 5 tháng 1 năm 2019 nhóm Thiện Chí Cựu học sinh Petrus Ký Hải Ngoại sẽ làm lễ khánh thành Tượng Đài Petrus Trương Vĩnh Ký tại San Jose Miền Bắc California. Nhóm đã nhờ chúng tôi chuyển Thiệp Mời đến Liệt Quý Vị.

Petrus Trương Vĩnh Ký đã có một thời giữ chức Giám Đốc Trường Thông N gôn (Ecole des Interprètes). Ông cũng là giáo sư Trường Hậu Bổ (Ecole des Stagiaires) và có lúc dạy tiếng Pháp cho Vua Đồng Khánh. Với các chức vụ nầy, trong các hình ảnh được lưu lại khi ông dạy học, thoáng thấy bóng dáng một nhà Nho theo truyền thống giáo dục Việt Nam hòa hợp với hình ảnh của một nhà trí thức bậc Thầy theo phong cách Tây Phương.

Ky Yeu PK 2018 - 50
Gs Nguyễn Văn Sâm đang thuyết trình. Trái: Nhà báo Phạm Phú Minh trong vai trò điều hợp.
Ky Yeu PK 2018 - 51
Một số diễn giả cùng quan khách trước giờ khai mạc buổi Hội Thảo Tưởng Niệm.

Dường như trong cách tư duy và sinh hoạt giữa cuộc đời, điều Petrus Ký vừa lòng nhất là làm trọn vai trò của một người thầy, theo cách đánh giá cao quý của cả người Pháp và người Việt Nam.

Với sự dè dặt nhưng trong lòng thật sự hân hoan trong suốt tiến trình hơn bảy tiếng đồng hồ của ngày Triển lãm và Hội thảo hôm nay, tôi xin mạo muội đánh giá rằng đây là một cuộc Triển Lãm và Hội Thảo thành công.

Ban Tổ Chức chúng tôi sẽ khởi sự thu thập tài liệu, hình ảnh để hoàn thành tập “Kỷ Yếu Triển Lãm và Hội Thảo Tưởng Niệm Petrus Trương Vĩnh Ký”. Chúng tôi cần sự hỗ trợ về chi phí ấn hành tập kỷ yếu. Xin Quý Vị có nhã ý giúp đỡ liên lạc với ban Tổ Chức.

Chúng tôi hết sức tri ân các Bậc Tôn trưởng, các Vị Diễn giả, Giới Truyền thông báo chí và toàn thể các vị đã góp tay trong các công tác, nhứt là Liệt quý vị đã ở lại Hội trường để lắng nghe, thảo luận và giúp đỡ đến giờ phút cuối.

Xin trân trọng kính chào và xin tuyên bố bế mạc Ngày Tưởng Niệm Petrus Trương Vĩnh hôm nay.

TM Ban Tổ Chức

GS Nguyễn Trung Quân

Ky Yeu PK 2018 - 52
Trong phòng triển lãm: Người cha giải thích cho con mình về những tài liệu và cuộc đời của cụ Trương Vĩnh Ký.