Không phải lúc nào cũng là sự quên lãng

T.Vấn

(Nguồn: Viết về bạn hữu – Tủ sách T.Vấn & Bạn hữu – https://vanhocnghethuat.files.wordpress.com/2013/05/viet_ve_ban_huu-t_van.pdf)

( Hình chụp ngày 11 tháng 8 -2013 tại nhà )

Nào còn gì đâu cầm lấy tay tôi

Nào còn gì đâu cầm lấy hồn tôi

Này đây những lời yêu thương thứnhất

Chia nhau mỗi người làm vốn sinh nhai

(Nguyễn Xuân Hòang)

1.

Nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng, trong đỏan văn viết về Nguyễn Tất Nhiên nhân cái chết của nhà thơ tháng 8 năm 1992, đã mở đầu như sau : “Sống trong sự quên lãng và chết dưới những vòng hoa, chuyện đó vẫn diễn ra thường ngày trên trái đất. Ở đâu có con người, ở đó có sự quên lãng. Và, tất nhiên có cả những vòng hoa.”.

Ý ông muốn nói đến sự lạnh lẽo của người đời đối với nhà thơ khi còn sống, nhưng khi anh nằm xuống một mình trước sân chùa thì “hoa đã ngập đầy nơi an nghỉ cuối cùng của anh”.

Nhưng dường như với trường hợp của chính ông –nhà văn Nguyễn Xuân Hòang –sự quên lãng ấy đã không xảy ra.

Mới đây, nhà văn đã được chẩn đóan mắc bệnh “sarcoma cancer”, một lọai khối u ác tính hiếm gặp. Cả tháng nay, ông ra vào bệnh viện Stanford để làm xạ trị. Trong thư gởi cho tôi, mà ông viết giữa giờ nghỉ của những cơn đau, lần đầu tiên tôi cảm được “sự yếu đuối” ở một con người vốn là “role model” của tôi từ ngày tôi còn ngồi ghế nhà trường trung học ( đệnhất cấp) : “Tôi bị bệnh gần 3 tháng nay ( nhưng biết bệnh thì mới chỉ khỏang độ 1 tháng ). Đau ở sống lưng từng giây từng phút. Uống thuốc giảm đau để ngủ. nhưng thức dậy thì đau lắm. . . . Tôi nghĩ chuyện sống chết là thường tình, nhưng sống trong sự đau đớn thể xác từng phút từng giây và chờ chết thì sợ quá . . .”

Nhà văn Nguyễn Xuân Hòang sinh năm 1940 (1). Năm nay ông đã vượt qua ngưỡng cửa cổ lai hy mà không phải ai cũng hưởng được, dù ngày nay tuổi thọ của con người đã tăng lên rất nhiều.

2.

Suốt tuần lễ đầu tiên của tháng 8 năm nay, trong giới những cựu học sinh trường trung học Petrus Ký của Sài Gòn năm xưa, sức khỏe của thầy Nguyễn Xuân Hòang là mối quan tâm chính trong mọi sinh họat thông tin liên lạc. Người ta báo tin cho nhau về mọi diễn tiến sức khỏe của thầy Hòang, về các việc mà các học trò của thầy có thể làm để giúp đỡ, hoặc đơn giản chỉ là để bày tỏ sự quan tâm, sự lo lắng, lòng yêu mến dành cho thầy. Tất nhiên, những quan tâm ấy, trước hết gởi đến ông trong tư cách một người thầy. Nhà văn Nguyễn Xuân Hòang là giáo sư dạy tại trường trung học Petrus Ký Sài Gòn từ năm 1963 (2). Ông phụ trách hai môn : Triết và Kim văn.

Năm đệ ngũ, tôi học lớp Kim văn với thầy Hòang. Năm đệ nhất, tôi lại học triết với thầy Nguyễn văn Sâm, chứ không phải thầy Hòang. Nhưng ấn tượng mà nhà văn Nguyễn Xuân Hòang để lại trong tôi từ thời mới lớn ở ngưỡng cửa bậc trung học đã theo tôi suốt đời, mãi đến hôm nay. Cho nên, tôi không ngạc nhiên khi thấy những học trò sau này của thầy Hòang đã tỏ ra rất gắn bó với ông. Sức hút ở cá nhân ông, ngòai cương vị một thầy giáo dạy Triết nổi tiếng, mà còn ở tư cách một nhà văn lớn của Sài Gòn năm xưa, tư cách, một người chủ biên những tạp chí văn học uy tín nhất từ trong nước ra đến hải ngọai và gần đây nhất là trang Blog của ông trên trang mạng của đài tiếng nói Hoa Kỳ (VOA).

Từ ngày rời trường, đi lính, đi tù, rồi đi định cư ở Mỹ, tôi chưa một lần gặp lại ông, dù là trong đám đông hay chỗ riêng tư. Nhưng tên ông thì tôi vẫn bắt gặp đây đó. Sau này, do một dịp tình cờ từ nhà văn Phạm thị Hòai, người chủ trương trang mạng Talawas, tôi bắt được liên lạc với ông. Cũng từ dịp ấy, ông mới biết mình có một người học trò vẫn hằng dõi theo mọi bước đi của mình.

3.

Dựa trên những hiểu biết và những tin tức mà tôi nhận được, tôi tin chắc rằng nhà văn Nguyễn Xuân Hòang không mang cái nghiệp thật buồn của các nhà văn nhà thơ : sống trong sự quên lãng và chết dưới những vòng hoa.

Các học trò của ông, những bạn bè của ông đã phủ ngập căn nhà của ông vùng bắc Cali những vòng hoa thật đẹp, thật tươi mát của sự quý mến chân thành, lòng kính trọng ngay khi gia đình ông đang nhen nhúm chút tia hy vọng trước những tiến triển khá khả quan của việc điều trị. Ông đang nuôi ý định viết một bài chi tiết trên trang Blog của mình về vị bác sĩ của bệnh viện Stanford đang phụ trách việc điều trị cho ông. Ông tin rằng có một sự ngẫu nhiên thú vị khi vị bác sĩ ấy lại là một cựu binh Mỹ năm xưa, lúc tham chiến ở Việt Nam đã từng trú đóng ở Cầu Bống, Nha Trang, miền đất quê hương nơi ông đã sống qua thời thơ ấu.

Nếu không có những cơn đau thể xác đáng sợ, hẳn nhà văn Nguyễn Xuân Hòang đang sống những ngày thật hạnh phúc, bởi vì ông biết rằng –ngòai những người thân yêu trong gia đình -có rất nhiều những người chung quanh lúc nào cũng yêu thương ông và quan tâm đến ông.

Còn những người bạn đồng nghiệp cầm bút của ông ư ? ông biết hơn ai hết, những lời ai điếu của họ chỉ để dành cho người nằm xuống, để ném theo những hòn đất phủ trên nắp quan tài(3).

Giờ đây, ông mới chỉ mấp mé bên bờ tử sinh, nên những vòng hoa vinh danh một đời hết mình cho văn học, cho nghệ thuật vẫn còn được cất giữ đâu đó trên những trang bản thảo.

Bốn câu thơ ở trên đầu bài ghi chép nhỏ này là của nhà văn Nguyễn Xuân Hòang mà chính ông cũng không nhớ mình viết hồi nào và đăng tải ở đâu. Cách đây mấy năm, tôi đem ra hỏi ông. Ông ngạc nhiên sao em còn nhớ được chúng. Tôi trả lời em nhớ được vì chúng hay quá.

Tôi muốn được sửa mấy chữ cuối để gởi đến ông lời chúc tốt lành của một người học trò nghĩ mình chịu ở ông món nợ chữ nghĩa :

Nào còn gì đâu cầm lấy tay tôi

Nào còn gì đâu cầm lấy hồn tôi

Này đây những lời yêu thương sau cuối

Chia nhau mỗi người làm vốn đi xa

Viết thêm :

  1. Về năm sinh của nhà văn NXH, có tài liệu ghi 1937, có tài liệu lại ghi 1940. Để giúp các nhà làm văn học sử sau này, tôi có hỏi ông để xin xác nhận, thì được nhà văn trả lời nguyên văn như sau :

“. . . Về năm sanh, giấy tờ ghi 1937 nhưng thực tế 1940.

Lý do : Tôi lúc đó làm Giấy Thế Vì Khai Sanh để thêm tuổi đi lính nên mẹ tôi vào quân trường xé đơn, khóc lóc nói tôi sinh năm 1940, chứ không phải 1937. Quân trường cho về nhưng từ đó tuổi vẫn ghi là 1937, không đổi nữa.

Giấy tờ ghi là 1937 và tuổi thật là 1940. . .”

2. Nhà văn Nguyễn Xuân Hòang đã nói rõ hơn về thời gian ông dạy tại trường Petrus Ký trong một lá thư riêng đề ngày 16 tháng 8 năm 2013:

“ . . . tôi phụ trách môn Triết ở Petrus Ký từ năm 1963 đến năm 1975 coi như gần 13 năm đấy!!!!!

Con số 13 dính vào đời tôi nhiều lần lắm!

13 năm làm TTK nhật báo NV

13 năm sống và làm việc ở San Jose

13 năm làm tap chí Văn

13 năm chờ ngày ra đi

13 năm chờ sống và chết!!!!!!”

3. Cuối tháng 8 năm 2013, trang mạng văn học Da Màu thực hiện một chuyên đề về nhà văn Nguyễn Xuân Hòang. Lúc ấy, tôi có viết cho ông “ . . . Điều em viết trong bài ghi chép của mình, về các đồng nghiệp viết lách của thầy, đã . . . sai. Họ không để dành những lời xưng tụng của họ đối với nhà văn NXH. Theo em biết, Damau đang làm một chuyên đề về NXH. Một việc làm rất hiếm với một nhà văn còn sống. . .”. Nhà văn đã trả lời bằng cách đặt câu hỏi như sau : “Chuyên đề về một tác giả còn sống, theo em là điều tốt hay xấu ????”, tôi đã trả lời ông : “với một tác giả, thì một ” chuyên đề” về văn chương của mình được làm khi còn sống thì tốt hơn nhiều so với ” tưởng niệm “. Người nằm xuống rồi thì chỉ còn (hoặc không còn) cái tên. Trường hợp nhà văn NXH, ít nhất, vị tác giả ấy biết mình đã làm được những gì khi còn sống. Đó là một cảm giác không phải ai cũng được hưởng. . .”

4. Bài ghi chép này được viết khi nhà văn Nguyễn Xuân Hòang vừa trải qua giai đọan thập tử nhất sinh đầu tháng 8 năm 2013. Đầu tháng 3 năm 2014, tôi nhận được bức thư mới của ông hồi âm lời thăm hỏi “ . . . Bệnh càng ngày càng tồi tệ. Theo chủ nghĩa MACKENO . Vì ngày ra đi cũng gần kề. . .”

Ước mong thầy Nguyễn Xuân Hòang vẫn còn dịp cầm trên tay quyển đặc san chuyên đề về Nguyễn Xuân Hòang mà các học trò của ông đã chung sức thực hiện.(T.Vấn)