BNH ALZHEIMER

Phan Giang Sang

(trích TUYỂN TẬP PHAN GIANG SANG I – Y HỌC & ÐỜI SỐNG)

Alzheimer  là bịnh gì mà ai ai cũng sợ và lo tìm cách ngăn ngừa? Bịnh nầy không từ một ai cả. Kẻ sang người hèn gì cũng có thể mắc phải. Ronald Reagan, cựu Tổng thống Mỹ(chết 6/2004), Bà Hazel, phu nhân cựu Thủ Tướng Úc Bob Hawke cũng mắc phải bịnh nầy.

con mai nu cuoi duyen 02

Alzheimer là bịnh lẫn lộn trầm trọng. Nó là sự sa sút trí tuệ (dementia) do não bộ bị thoái hóa. Bệnh nhân không thể chu toàn khả năng sinh hoạt đời sống hằng ngày được nữa. Người ta đặt cho nó tên Alzheimer, để tưởng nhớ công lao của vị bác sĩ đã nghiên cứu và phát hiện được bịnh này.

Hiện nay không biết mấy chục triệu người trên thế giới mắc phải bịnh trên. Riêng tại Mỹ thôi đã có tới 4 triệu, còn Úc có tới 200.000 người trầm luân khổ sở ở nhà hay trong các viện dưỡng lão.

Mới đây các nhà nghiên cứu phát hiện bịnh nầy, thường xảy ra ở các cụ bà phì mập. BS Henry Brodaty, Giáo sư tâm thần ÐH New South Wales, hiện nay là Hội trưởng Quốc tế về Alzheimer cho đó là lý do phải sợ bị mập. Ông Lewis Kaplan cho 60% những người bị sa sút trí tuệ, trong tương lai chính phủ phải tốn nhiêu tỷ đô la, để giúp đỡ cho họ. Vì tuổi thọ càng ngày càng gia tăng, số người mắc bịnh nầy cũng gia tăng đáng kể. Vì tổn phí cho riêng bịnh sa sút trí tuệ là 6.6 tỷ đô la. Nếu theo ước tính thì tới năm 2040, Úc có tới 500.000 người mắc phải nó. Số tiền phí tổn sẽ tới bực nào? (1)

Nguyên nhân

  1. Bịnh Alzheimer phát sinh ra lúc tuổi già trên 60 và không có nguyên do rõ ràng. Sau đó nó gia tăng theo năm tháng chồng chất.

– 3 % những người tuổi từ 65 tới 74 mắc bịnh.

– 50 %  những người trên 85 tuổi mắc phải nó.

– Tuy nhiên, có người còn trẻ cũng vướng phải nó, gọi là lão suy sớm (2002, Úc có 6600 < 65 tuổi).

  1. Nó cũng gây ra do di truyền từ trong gia đình. Trong dịch não tủy có chất Apolipoproteine (apoE), 1999. Diêu tố protease gây xáo trộn trong não: Beta và gamma proteases cắt đứt khúc proteine. Những khúc dây nhỏ hợp lại làm thành mảng thoái biến amyloid trong não. Muốn điều trị bịnh, phải tìm cách lấy các khúc đó ra, không cho nó kết hợp lại. Sự hiểu biết nầy giúp các hãng bào chế dược phẩm, chế thuốc điều trị nó trong mấy năm nay.
  2. Cũng có thể do thuốc, dinh dưỡng, môi sinh, siêu vi…
  3. Phì mập: Gần đây (7/ 2003) người ta nhận thấy các bà trên 60 mà phì mập dễ bị lẫn lộn. Chỉ số của sức nặng cơ thể BMI (Body Mass Index), tức là sức nặng kg chia cho bình phương chiều cao bằng mét, phải dưới 25. Nếu nó trên 25, kể như phì mập. Ở 70 tuổi mà BMI > 25 có nguy cơ bị Alzheimer.

Triệu chứng lâm sàng

  1. Lúc đầu, bịnh nầy xảy ra từ từ bằng hình thức hay quên:
    • Mất trí nhớ: Không nhớ những sự việc vừa xảy ra, mới làm gì đó cũng không nhớ. Lở hẹn, có hẹn lại cũng quên. Không chấp nhận mình mắc bịnh (anosogonia).
    • Không nhớ đã cất đồ nơi nào, thường mất tiền.
    • Không giải được một bài toán cộng trừ thông thường.
    • Không tiếp thu đúng sự hướng dẫn.
    • Bịnh không quá nặng để mọi người chú ý.
    • Trầm cảm, sống với quá khứ.
  1. Bệnh trở nên rõ rệt: có thể nhận biết được:
    • Quên ăn uống, quên đánh răng…
    • Không biết ngày tháng…
    • Suy nghĩ không rõ ràng, chính chắn.
    • Nói năng không rõ ràng mạch lạc như xưa.
    • Lúc mất đồ, mất tiền, rồi đổ lỗi cho ai đó ăn cắp.
    • Mất ngôn ngữ (aphasia): không hiểu lời nói, rối loạn về phát âm, không tri thức, đọc và viết mà không hiểu gì hết.
    • Mất phối hợp trong động tác (apraxia): mất động tác khéo léo, khó khăn trong việc mặc quần áo (dressing dyspraxia) như quên cài nút vân vân…
    • Mất nhận thức (agnosia): nghe, thấy mà không hiểu.
    • Cần được giúp đỡ.
  1. Bệnh trầm trọng, nặng thêm:

Lẫn lộn: không nhận ra người thân, con cháu.

Bỏ nhà, đi lông bông không biết đường về nhà.

Họ luôn luôn cần được chăm sóc đặc biệt

     Binh Alzheimer 02

Ðịnh bịnh

Ðịnh được bịnh Alzheimer sớm, sẽ có kết khá hơn.

Muốn định bịnh cho chắc chắn, cần phải thử:

  • Trí nhớ, tập trung, lời nói. Tri thức suy kém, lẫn lộn.
  • Máu: FBC, ESR, BSL, UEC, B12, TFT, VDRL, HIV.
  • dịch não tủy.
  • Brain scan, MRI (magnetic resonance imaging), PET (position emission tomography).
  • Bướu não, mạch máu não.

         

Ðiều trị & Phòng ngừa

Việc điều trị tùy thuộc nặng hay nhẹ là tùy theo từng người. Người mắc bịnh Alzheimer có thể sống 8 tới 10 năm, có khi trên nữa.

Hiện nay trên thị trường có nhiều thuốc để điều trị bịnh nầy:

  • Tacrine (Cognox), Donepezil (Aricept), Rivastigmine (Exolen 2000), Galantamine (Reminyl 2002).
  • Menantine là loại thuốc mới, được chấp nhận cho dùng tại Úc. Nó là chất kháng glutamate. Nó giúp cải thiện trí xét đoán, thái độ và sự run rẩy của bịnh. Nó được chế vì lượng glutamate gia tăng, sẽ đưa tới bịnh Alzheimer, Parkinson và Huntington. Thuốc an toàn cho việc điều trị lẫn lộn (2).
  • Phòng ngừa bằng cách kềm chế tánh tình, nhân phẩm, mất ngủ, bỏ nhà đi lạc, không biết đường về.
  • Ðại hội bịnh Alzheimer tháng 5/2003 tại Melbourne, cho rằng thực phẩm chứa nhiều n-3 đa mỡ không bảo hòa acid (n-3 polyunsaturated fatty acid) rất có lợi cho bịnh nhân.
  • Phương pháp mới hiện nay là sử dụng tế bào mầm để trị, rất hữu hiệu nhưng còn trong vòng thử nghiệm. Tin mừng là Chính quyền NSW vừa cho phép sử dụng tế bào mầm để trị bịnh này. Phải chờ thêm một thời gian nữa mới dùng được cho con người.

 

Muốn phòng ngừa bịnh Alzheimer phải làm gì?

Cần phải dùng thuốc làm chậm bước tiến của bịnh nầy, làm giảm triệu chứng hay giảm sự tàn phá não bộ của nó bằng:

  1. Tây y: các loại thuốc nhức mỏi không có steroid, sinh tố C, E, B12, Folic acid, Aspirin, Naproxen. Prof. Jonathan Stone đã phát biểu trong đại hội bịnh Alzheimer, là một lượng nhỏ thuốc chống đau cũng giúp ngăn ngừa bịnh nầy, nhờ gìn giữ toàn vẹn vi mạch máu (3).
  2. Ðông y: Ginkgo biloba. Phải thận trọng, vì nó có phản ứng nghịch với thuốc tây, lại gia tăng loãng máu với aspirin, warfarin, heparin (4)(5). Chút ít ginkgo cộng với sâm rất tốt.
  3. Ăn uống: Tốt nhứt là dùng cá hơn là thịt (6), cũng giảm được 60 % nguy hại của bịnh ác ôn Alzheimer.

Ðậu và dầu thảo mộc có DHA (Docosahexaenoic acid) cũng tốt để ngăn ngừa Alzheimer.(7)

  1. Phải hạ cao huyết áp, cao cholesterol và tiểu đường xuống bình. GS Feldman nói “Cái gì làm tốt cho tim sẽ tốt cho não”
  2. Năng động, đi bộ, xe đạp, bơi lội và khiêu vũ dưỡng sinh. Thể dục làm giảm cần rất cần cho phụ nữ trên 40 tuổi mà mập dễ bị Alzheimer.
  3. Kiêng cử thuốc lá, ma túy và rượu.
  4. Rán độc sách báo, chơi crosswords, đánh cờ. Ði chùa nhà thờ để hoạt động thể chất, tinh thần và trí tuệ.

Việc xơ cứng mạch máu là điều quan trọng và rất cần cho trị liệu và phòng ngừa. Bịnh Alzheimer là bịnh của tuổi già.

Với số người già ngày càng gia tăng, như hiện nay tại Úc và thế giới, nó sẽ là gánh nặng cho quốc gia. Cho nên nó là bịnh thời đại, nó cũng là bịnh của thế kỷ này.

Binh Alzheimer 01

Alzheimer (14/06/1864-19/12/1915

Cước chú:

(1) The dementia epidemic. Alzheimer’s Australia, Access Economics, Canberra March 2003.

(2) Actin on Alzheimer’s, Aus Doc, p 31, 29/8/03.

(3) Anti-inflammatories help in Alzheimer, AD, 24/10/97 p 3.

(4) Ginkgo biloba, Lesley Braun, Complementary Medicine (CM) Nov./Dec. 2002 p 56.

(5) Ginkgo’s true cognitive powers, MO 25 jul.2003, p36

(6) Anti-Alzheimer’s fish, Medical observer.

New hope on Alzheimer’s, Frederic Golden, Time1/11/99 p 60.

Disease of the century would baffle its discoverer, MO,13 Oct.1995p68

(7) Dementia. Dr Lui Vitetta & Prof.Avni Sali, CM Jan/Feb 2004.

(8) Christine Gorman: Can you prevent Alzheimer’s disease? Time Jan.16, 2006