3 Ngôi Trường Nữ – Những biểu tượng giáo dục rực rỡ tại Sài Gòn
Trần Ứng Sanh
Ba ngôi trường Marie Curie, Trưng Vương, Gia Long (nay là Nguyễn Thị Minh Khai) tính đến năm 2026, cả ba ngôi trường đều đã vượt qua mốc bách niên (trăm tuổi) đầy kiêu hãnh.
Tính đến năm 2026, cả ba ngôi trường đều đã vượt qua hoặc tiệm cận mốc bách niên (trăm tuổi) đầy kiêu hãnh:
Trường Gia Long (nay là THPT Nguyễn Thị Minh Khai) 113 tuổi. Khởi công xây dựng vào năm 1913, khánh thành năm 1915). Đây là ngôi trường lâu đời thứ hai tại TP.HCM.
Các cột mốc đổi tên:
• 1915: Collège des Jeunes Filles Indigènes (Trường Cao đẳng Nữ sinh Bản xứ). Vì đồng phục là áo dài màu tím nên người dân Sài Gòn quen gọi bằng cái tên lãng mạn: Trường Nữ sinh Áo Tím.
• 1953: Đổi tên thành Trường Nữ Trung học Gia Long (đồng phục chuyển từ áo dài tím sang áo dài trắng hiệu hoa mai vàng).
• 1975 – 1978: Sau năm 1975, trường được tiếp quản. Đến năm 1978, trường chính thức mang tên Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai và bắt đầu nhận cả nam sinh (trở thành trường đồng giáo dục).
Trường Trưng Vương (nay là THPT Trưng Vương) 109 tuổi truyền thống (Thành lập năm 1917 tại Hà Nội) và 72 năm phát triển tại Sài Gòn (di cư vào Nam năm 1954).
Các cột mốc đổi tên:
• 1917: Thành lập tại Hà Nội với tên Trường Nữ Sư Phạm, sau đó đổi thành Collège de Jeunes Filles (Trường Nữ Trung học) tọa lạc trên đường Đồng Khánh.
• 1948: Chính thức đổi tên thành Nữ Trung học Trưng Vương tại Hà Nội.
• 1954: Sau Hiệp định Genève, phần lớn giáo viên và học sinh di cư vào Sài Gòn, giữ nguyên tên Trường Nữ Trung học Trưng Vương. Ban đầu học nhờ cơ sở của trường Gia Long, đến năm 1957 mới dời về địa điểm hiện tại (đường Nguyễn Bỉnh Khiêm).
• 1979: Trường chuyển đổi từ trường nữ sinh thành trường cấp III (đồng giáo dục) mang tên THPT Trưng Vương.
Trường Marie Curie (nay là THPT công lập Marie Curie) 108 tuổi (Khánh thành và chính thức đi vào hoạt động năm 1918).
Các cột mốc đổi tên:
• 1918: École Primaire Supérieure des Jeunes Filles Françaises (Trường Cao đẳng Tiểu học Nữ sinh Pháp), chỉ dành cho nữ sinh người Pháp và một số rất ít nữ sinh Việt gia thế.
• Giai đoạn thăng trầm (1941 – 1947): Trường từng bị quân Nhật trưng dụng làm bệnh viện, đổi tên thành Trung học cơ sở Calmette (1942), rồi lại đổi thành Trung học Lucien Mossard (1946) khi Pháp trở lại.
• 1948: Trường lấy lại tên cũ và chính thức mang danh xưng cố định: Lycée Marie Curie.
• Sau 1975: Trường giữ nguyên tên Marie Curie, chuyển sang mô hình công lập dưới sự quản lý của Sở GD-ĐT TP.HCM (đây là ngôi trường trung học duy nhất ở Sài Gòn giữ nguyên cái tên do người Pháp đặt)
Trong 3 trường này, trường nào là “nữ tính” nhất?
Nếu đặt lên bàn cân về độ “nữ tính”, đây là một cuộc cạnh tranh cực kỳ bất phân thắng bại vì cả ba đều có gốc rễ là những trường nữ sinh danh tiếng bậc nhất Nam Kỳ và Bắc Kỳ (Trưng Vương di cư từ Hà Nội vào Nam năm 1954).
Tuy nhiên, nếu xét trên các khía cạnh lịch sử, biểu tượng và tâm thức của người Sài Gòn, danh hiệu “Trường nữ tính nhất” xứng đáng thuộc về Trường Gia Long (nay là Nguyễn Thị Minh Khai). Để phân định chơi chơi tí, chúng ta có thể nhìn vào “tính cách” của từng ngôi trường qua những đặc điểm:
Marie Curie : Hình tượng cốt lõi Nữ tính hiện đại & Cá tính hén! Gắn liền với hình ảnh đầm tây, tư tưởng phóng khoáng, tiếp thu văn hóa Pháp sớm.
Trưng Vương : Nữ tính đài các & Nghiêm ngắn nhé! Mang vẻ đẹp thanh lịch, kín đáo, chuẩn mực của con gái Bắc Hà di cư.
Gia Long (Nguyễn Thị Minh Khai): Nữ tính thuần Việt & Thơ mộng nha! Biểu tượng của tà áo dài, sự lãng mạn gia thế và là nguồn cảm hứng nghệ thuật.
Vì sao ư?
1. Biểu tượng “Trường Áo Tím” đi vào huyền thoại:
Ngay từ khi thành lập, trường đã chọn đồng phục là chiếc áo dài màu tím – màu của sự thủy chung, trang nhã và có chút đượm buồn lãng mạn. Sài Gòn xưa từng ngẩn ngơ trước hình ảnh từng vệt dài áo tím thướt tha tan trường trên đường Bà Huyện Thanh Quan. Dù sau này đổi sang áo dài trắng với phù hiệu hoa mai vàng, sắc tím ấy vẫn là “mã định danh” đầy nữ tính không thể phai mờ.
2. Cái nôi của sự khéo léo và nữ công gia chánh:
Thời kỳ mang tên Gia Long, trường nổi tiếng với việc đào tạo ra những thiếu nữ “công dung ngôn hạnh” đúng nghĩa. Học sinh Gia Long không chỉ giỏi văn hóa mà còn xuất sắc về thêu thùa, nữ công, hội họa và âm nhạc. Họ là hình mẫu lý tưởng của những tiểu thư khuê các, dịu dàng nhưng vô cùng tri thức.
3. Nguồn cảm hứng bất tận của thơ ca, nhạc họa:
Chính nét nữ tính duyên dáng của nữ sinh Gia Long đã làm say đắm biết bao trái tim nghệ sĩ. Ngôi trường này bước vào âm nhạc của Phạm Duy, Vũ Thành An, và đặc biệt là thơ Nguyên Sa. Những câu thơ: “Áo nàng vàng anh về yêu hoa cúc / Áo nàng xanh anh về yêu lá sân trường…” hay hình ảnh ngẩn nga ngẩn ngơ những gã trai trường lân cận (như Petrus Ký, Chu Văn An) “trồng cây si” ngoài cổng trường Gia Long đã trở thành một phần di sản văn hóa lãng mạn nhất của đô thị Sài Gòn xưa.
Túm lại thì… Nếu Marie Curie là một cô tiểu thư mang tư tưởng phương Tây năng động, Trưng Vương là nàng tiểu thư Hà Thành cốt cách, nghiêm trang, thì Gia Long (Nguyễn Thị Minh Khai) chính là “nàng thơ” lãng mạn, thuần Việt và dịu dàng nhất trong tâm tưởng của bao thế hệ.
