Tháng Mai 1968
Lâm Thụy Phong
Tháng 10 Paris, buổi sáng trời lành lạnh, hàn thử biểu leo khó khăn từ trong đêm lên 10 độ C.
Những giọt nước mưa còn đọng lại trên lá, no tròn, lung linh phản chiếu do khúc xạ ánh mặt trời e thẹn trên lá cẩm xanh rì, no phân to lớn, gốc Cai Lậy, trồng để lấy màu làm rau câu. Một chút gì để nhớ quê hương bỏ lại, chờ đợi ngày về trên mảnh vườn sum suê đủ loại trái. Dưới sông cá lội, trên bờ sầu riêng. Chung vui.
Paris có gì lạ không anh ?
Kinh đô ánh sáng vẫn còn tháp Eiffel hiên ngang nhìn đám con nít, Tây con, trắng có, đen có, sô cô la và cà phê sữa cũng có …”quậy” bung lồng chợ cho biết đá vàng, kim cương, hột nào thiệt, hạt nào không phải chánh gốc tỉ năm thành người vẫn là trọc phú.
Paris hăng hắc mùi lựu đạn cay. Dùi cui, khiêng chống, vệ binh cộng hoà (CRS: Compagnie Republicaine de Securite), xe chửa lửa, hồng thập tự, cứu thương, và không thể thiếu xe bít bùng chở tù …
Gần 60 năm trước, tháng 5 Paris chìm trong lửa khói. Dùi cui chống lại những viên đá lót đường, phía dưới là bãi biển theo như slogan thời thượng lúc đó (sous les paves, la plage). Cờ đen Anarchiste (vô chánh quyền, không vua , không chúa) chen chân bên cờ đỏ búa liềm hừng hực lửa bom xăng motolov (cocktails molotov) , và di ảnh của “nhà xuất cảng cách mạng vô sản” Che Guevara “nửa đường đứt gánh, bị “đăng xuất” cắc bùm, không cần đăng ký ở Bolivie (1967).
10 năm khi nắm quyền hành pháp (1958 – 1968) dưới hào quang vỏ bọc anh hùng giải phóng, “hồ hởi” mang trên các chiến đoàn xe bọc thép của Leclerc tiến vào Paris “outrage, brise, martyrise”, dân Pháp bắt đầu cảm thấy nhàm, hụt hơi. Vũ như Cẩn, vẫn như cũ, bonnet blanc vẫn cứ mãi blanc bonnet, trắng có dấu úa màu.
Sau chiến thắng của quân đồng minh. Tiếp đó là sự giúp đỡ hào phóng, tất nhiên không phải là vô điều kiện. Hiệp định Yalta cưa hai thiên hạ, chủ thuyết “Biên Cương Mới” làm bờ kè ngăn chận làn sóng đỏ xụp đất lỡ bờ bên Tây. Phía bên Đông đâu có chịu thua. Toa có cựa xiên đao, nhảy lên là chém, moa có vãy án thiên cản đao.
Bèn xây bức tường Bá Linh với vận tốc kỷ lục, làm ngày không đủ, tranh thủ làm xuyên đêm. Mục đích chánh là ngăn dân chúng bên Đông đừng ngu dại trốn qua phía Tây cho nó kềm bằng kìm, kẹp bằng kẹp, dẫy chết,”đăng xuất” visa ra nằm đồng.
Viện trợ ồ ạt của Chú Sam qua chương trình Marshall giúp các quốc gia trong khối Minh Ước Bắc Đại Tây Dương (Otan, Nato) tái thiết hậu chiến.
Tiền trợ cấp hậu hĩnh trong dân chúng. Thoải mái “đêm cũng như ngày”, ăn no rồi rủ nhau ra giỡn. Vậy cho vui, sau những năm tháng dài chiến tranh thiếu thốn. Kết quả là trong các xưởng đẻ, Pi- De và Hế Lèn Ne chào đời, mà người ta thường gọi là thế hệ “baby- boom” xếp hàng cả ngày xin khai hộ khẩu.
Thế hệ này lớn lên đi vào trường học hay đi ra trường đời, kinh tế nước Pháp bước lên cầu tre lắc lẽo, gập ghềnh đã có dấu hiệu hụt hơi, mất đà. Số người thất nghiệp mỗi năm mỗi tăng.
Trong trường học , tổ chức quản trị đại học lỗi thời , quan lại ( mandarin ) , cơ sở thiếu bảo trì . Đó là một trong những nguyên nhân đưa đến biểu tình bạo động dữ dội tại các đại học lớn như Sorbonne , Nanterre hay trong các thành phố đại học khác .
Những khuôn mặt nổi bật, tiêu biểu của Mai – 1968, được gọi là “soixante- huitards”: Daniel Cohn Benit (Còn gọi là Dany Le Rouge), gốc dân Đức, một trong những thủ lãnh sinh viên của đại học Nanterre.
Bị trục xuất, sau này trở lại hoạt động chánh trị dưới cờ “môi trường” (Ecologie). Jacques Sauvageot, mang số hai của Liên Hiệp Sinh Viên Tại Pháp (Unef: Union Des Etudiants en France).
Alain Krivine (JCV, Thanh Niên Cách Mạng Cộng Sản), khuynh hướng đệ tứ quốc tế (trostkyste). Trong cuộc bạo động tháng 5 -1968, chuyên viên chủ động tích cực trong việc thiết kế, lập lộ trình đào đường, đấp mô, chận xe, đả viện.
Jean Paul Satre, triết gia có danh tiếng, cùng đồng sàn, đồng chí, đồng lòng với Bà Simone de Beauvoir.
JPS là khuôn mặt trí thức phe tả, ủng hộ tích cực “Tháng 5 – 1968”.
Ôn cố tri tân, lịch sử lặp lại Trong khói cay của lựu đạn hôm nay, vẫn một mùi cay nồng như năm xưa. Nước Pháp nói riêng và Tây Âu nói chung, sẽ được gì cho ngày mai để gọi là tươi sáng hơn?
Lâm Thụy Phong
Petrus Ký (1964 – 1971)
