HI CHỨNG TỤ MÁU TRÊN PHI CƠ

(HCTMTPCDVT)

 Phan Giang Sang

(trích TUYỂN TẬP PHAN GIANG SANG I – Y HỌC & ÐỜI SỐNG)

hoi chung tu mau 02

Mấy năm gần đây, mọi người rất xôn xao hốt hoảng về hội chứng tụ máu trên phi cơ (HCTMTPC). Nó là đầu đề mà giới truyền thông không ngớt tung lên báo chí hằng ngày. Nào là ngày 24/10/00, một cô dâu tương lai bị chết, sau chuyến bay dài từ Sydney tới London. Ngày 7/1/01, một Bộ trưởng sống sót, sau khi bị chứng huyết khối. Mười người chết vì tụ máu trên phi cơ. Cứ 20 người thì có 1 người bị tụ máu. Một công ty luật nọ cho là có trên 2000 đơn kiện các công ty hàng không v.v…

Ðứng trước sự hoang mang đó, chúng tôi xin trình bày cùng quí vị để tìm hiểu thế nào là tụ máu trên phi cơ.

 

HCTMTPC

Nó đã có từ lâu, bất cứ sinh viên Y khoa nào cũng biết. Nó trở thành phong trào, vì giới truyền thông thổi phồng nó lên, gây hoang mang và hốt hoảng và làm cho mọi người phải khiếp sợ. Xin đừng hốt hoảng. Hãy nghe các nhà chuyên môn nói về HCTMTPC.

Bác sĩ Ross Barker, Hội trưởng hội tụ máu ở Úc cho rằng: cứ 2 triệu hành khách tới phi trường, thì mới có một người bị chứng đông máu tĩnh mạch sâu, Deep Vein Thrombosis DVT. DVT cũng có thể xẩy ra cho hành khách ngồi xe nhà hay bus.

Vì DVT hay HCTMTPC thường xẩy ra ở những hành khách ngồi ghế hạng bình dân hay kinh tế (economy class), mắc phải hội chứng đó cho nên nó có tên là ‘Hội chứng kinh tế’.

 

Tại sao có HCTMTPC?

Khi ngồi trên phi cơ quá lâu, máu lưu thông không được dễ dàng như nằm và phía sau đầu gối đè lên cạnh ghế, làm cho tê chân, gây máu tụ thành cục ở tĩnh mạch bắp chuối.

Áp suất không khí thấp trên cao độ và một chút thiếu không khí, làm giảm sự phân hủy fibrin gây sự gia tăng máu đặc.

Mới đây người ta thử nghiệm những người ngồi trong phòng máy bay, họ nhận thấy sự ngấm thấu huyết tương của những hành khách nầy gia tăng. Việc nầy chứng tỏ họ bị thoát nước.

Cục máu có thể vận chuyển lên đùi rồi lên háng và từ đó nó sẽ lên đến tim phổi…

  1. Tụ máu ở :
    • Bắp chuối sẽ làm sưng chân, tê chân, đau bắp chuối, nóng sốt, tim đập nhanh.
    • Nếu ở háng và đùi nó làm đi đứng khó khăn, đau nhức.
  1. Nếu nó lên tới :
    • Tim phổi, nó sẽ làm đau ngực, thở khó, tim đập nhanh, mạnh, ho khan nghẹt thở và chết…
    • Có khi không có triệu chứng gì hết.

Phần nhiều người ta chết vài giờ sau chuyến bay đi lâu dài trên 8 giời.

 

Nguyên nhân nào gây ra HCTMTPC?

Có rất nhiều yếu tố nguy hiểm như:

  • Bịnh về máu huyết, xáo trộn về đông đặc máu, bị máu cục.
  • Tiền sử có bịnh DVT, dãn tĩnh mạch…
  • Có thai, uống thuốc ngừa thai, thuốc kích thích tố thay thế: Hormone Replacement Therapy HRT.
  • Vừa mới mổ lớn, chấn thương…
  • Lớn tuổi, phì mập, hút thuốc, uống rượu, thuốc ngủ

Làm thế nào để tránh khỏi  DVT?

  1. Trước khi đi du lịch: phải hội ý bác sĩ gia đình để được chỉ dẫn tường tận.
    • Nên uống nửa viên Aspirin. Nếu có đau bao tử hay suyễn, hay không hạp Aspirin thì phải cử Aspirin.
    • Plavix, Iscover không hại bao tử, nhưng chỉ hạp cho ai bị máu nhồi cơ tim kinh nniên, tai biến mạch máu não. Tốt nhứt chỉ có mỡ cá.
  1. Trên phi cơ:
    • Không nên uống thuốc ngủ, thỉnh thoảng phải đi tới đi lui cho đừng tê chân…
    • Nếu đang ngồi ghế, thì lâu lâu phải tập thể dục tại chỗ như sau :

tập bắp chuối: duỗi thẳng chân, đưa bàn chân lên, ngay bàn chân ra, quay tròn bàn chân.

tập đùi: kéo đùi lên, đưa xuống.

    • tập vai: hai vai nên tập quay tròn.

– tập cổ chân: đưa chân lên khỏi sàng, quay vòng tròn bàn chân từ trong ra ngoài. Lập lại 15 giây.

– Cất ngón chân lên càng cao càng tốt, mà không làm đau chân. Duỗi ngón chân càng thấp càng tốt.

-tập đầu gối: đưa đầu gối lên cao, hạ nó xuống. Có thể vòng hai tay ôm đầu gối đưa lên, đưa xuống 15-20 lần.

hoi chung tu mau

  1. Nên uống nhiều nước, cử uống rượu.
  2. Nếu bị tê chân, phải đi tới đi lui ngay, còn nếu sợ cóthể uống một viên Aspirin 100mg sau khi ăn.

Theo Giáo sư Richard Beasley, Giám đốc Viện nghiên cứu Y khoa New Zealand cho vào thế kỷ 21, chúng ta có thêm triệu chứng đời sống thụ động (sedentary lifestyles), đưa tới nghẽn tĩnh mạch (thrombotic syndrome) ở tuổi trẻ:

– Vì ngày tối họ ôm máy vi tính nên nó có tên là ‘e-thrombosis’.

– Vì ngồi im không cử động nên gọi là ngồi im nghẽn tĩnh mạch (Seated Immobility Thromboembolism SIT). Nó bao gồm nghẽn tĩnh mạch VTE (venous thromboembolism), nghẽn tĩnh mạch sâu DVT (deep venous thrombosis), và nghẽn tĩnh mạch phổi (pulmonary embolism PE).

(NZMJ 2005;118:1376-80)

Ðể tránh tất cả các triệu chứng SIT: DVT, PE, VTE, các thanh thiếu niên cũng nên nghỉ xả hơi , quơ tay đá chân cho nó có chút hoạt động!

Chúc quý vị thượng lộ bình an và trở về an toàn.