CÚM GIA CẦM

Bác sĩ Phan Giang Sang

(trích TUYỂN TẬP PHAN GIANG SANG I – Y HỌC & ÐỜI SỐNG)

cum gia cam h5n1

Em bé chăn vịt ở Miền Tây như tướng đánh trận, quơ thương chống xâm lăng, đàn vịt sợ hãi răm rắp nghe theo, ào xuống bờ ao, nhảy lên bờ, chùm nhum lại, để bị ví vô chuồng không quên gào thét …cạp cạp cạp! Nhưng sau đó, siêu vi cúm gia cầm bay ra vật ngã vị tướng tí hon, tưởng mình “lên đông đông tỉnh, lên đoài đoài tan”, đi đời nhà ma.

Cái khổ là Việt Nam và các nước nghèo vùng Ðông Nam Á, hết thiên tai nầy tới thiên tai nọ, từ trên trời ụp xuống. Chưa hết SARS, bây giờ tới dịch cúm gia cầm.

Tính đến giữa tháng 5 năm 2007, không riêng gì Việt Nam, nhiều nước Á Châu, Phi Châu, nay tới Anh quốc cũng bị nạn cúm gà H5N1. Số tử vong tới nay là 166 người, Nam Dương 72, Việt Nam 47 còn lại là các nước khác.

Tổ Chức Y tế Thế Giới (WHO) hết sức lo ngại một đại dịch cúm gia cầm xẩy ra, nhứt là sau khi nó xẩy ra ở Việt Nam và Nam Dương. Tổng trưởng Y tế Úc, ông Tony Abbot lo sợ đại dịch xẩy ra, nên nghĩ đến việc bế môn tỏa cảng nếu cần. Úc đã tồn trử sẳn 4 triệu liều Tamiflu, để khi hữu sự đem dùng.

Tổng Thống G W Bush cũng ra lịnh cho quân đội sãn sàng tiếp ứng nếu có đại dịch.

Ngày 18/01.06, Hội Nghị Cúm gia cầm ở Bắc kinh gây quỹ được 1,8 tỷ usdollars, dành cho Việt Nam, Cambodia, Lào và Indonesia.

 

Cúm gia cầm đã có từ bao giờ?

Bịnh cúm gia cầm gây ra bởi siêu vi H5N1. Nó có cả 100 nămrồi, nó lại biến đổi, tàng ẩn vào thú vật nhà, nằm đó phục

kích. Khi đủ lông, đủ cánh nó lại xuất hiện ra giết hại chẳng riêng gì gia cầm, mà cả con người, một cách ghê gớm và nhanh chóng.

Siêu vi cúm hiện diện trong ba nhóm Influenza A, B, C. Loại nầy thuộc nhóm A. Nhân gọi là virusgenom, vỏ chứa haemaglutinin H (H1-15) và neuraminidase N (N1-9). H và N thay đổi luôn, riêng loại độc hại nhứt là Influenza A H5 và H7N1.

  • Trước đây vào năm 1918, Âu Châu từng nếm mùi đại dịch cúm gà, giết hại khoảng 50 triệu người.
  • Năm 1983 H5N2 ở Mỹ,1997-99H5N1 ở HongKong,
  • Từ 20043-2005, H5N1 xuất hiện ở Trung Quốc, Thái Lan, V N và Nam Dương. Năm 2006, nó sang Âu Châu, Phi Châu, Ấn Ðộ.

Thật ra nó không đơn giản như vậy, vì một khi con người mắc bịnh, nó sẽ lan truyền từ người nầy sang người khác, nước nầy sang nước khác rất nhanh chóng với phương tiện di chuyển tối tân thời nay.

Sở dĩ, Tổ Chức Y tế Thế Giới lo ngại đại dịch xẩy ra là vì tại Việt Nam có trường hợp 2 chị em cùng mắc bịnh cúm gà, nên họ nghi là bịnh lây truyền từ người sang người. Hôm 25/9/05 có 17 trẻ em và vài nhân viên sở thú Ragunan ở Jakarta mắc bịnh. Tháng 5/2006, tại Bắc Sumatra lại có 7 người trong 1 gia đình nhà nông chết vì cúm gà. Phải chăng bịnh đã lây truyền từ người sang người?

Phái đoàn WHO đến tận nơi nghiên cứu và xác định là họ có ngủ chung giường, nhưng chưa tin là người lây sang người.

Chánh phủ họp tìm biện pháp ngăn đại dịch. Họ sợ cả triệu lương dân sẽ chết và bịnh lan ra các nước láng giềng.

Tổ Chức Lương Nông Quốc Tế (FAO) họp ở Rome ngày 5/02/04 cho là giết gà chưa đủ, phải chích ngừa chúng nữa.

WHO kêu gọi các nước phòng chống đại dịch, vì  thuốc chống H5N1 đã lờn rồi, do sự lạm dụng thuốc bừa  bãi ở Á Châu. Hiện chưa có thuốc chủng ngừa cho con người,  việc thử nghiệm tìm bịnh còn chậm chạp, phải mất  nhiều giờ.

Cúm gia cầm lây truyền như thế nào?

Siêu vi cúm có trong nước mũi và phân gà, vịt, chim muông. Nó bay ra như hạt bụi mà ta hít phải. Cũng có thể lây truyền do sờ mó đồ dơ bẩn: phân, lông thấm nước mũi gà vịt bịnh. Sau khi bị lây, người bịnh nầy có khả năng truyền lây sang người khác bằng đường hô hấp rất nhanh chóng.

Hiện nay không riêng gì chim muông, mà còn gia súc khác như heo ởû Nam Dương và Trung Quốc cũng lây nhiễm H5N1.

Tới giờ nầy chưa có dịch cúm gà ở con người là vì H5N1 gia cầm và người có thụ thể khác nhau, nên không pha lẩn được. Tính đến tháng Mười 2007, người ta vẫn chưa kết luận được việc cúm gà có lây từ người này sang người khác như đã tưởng trước đây hay không ?

 

Triệu chứng lâm sàng ra sao?

Bịnh phát khởi rất đột ngột, vì thời kỳ ủ bịnh chỉ có 2-5 ngày.

  • Nóng sốt rất cao # 40/C, đổ mồ hôi, run,
  • Nhức đầu, đau cổ họng dữ dội,
  • Ðau nhức mình mẩy, tay chân, khớp xương dữ dội,
  • Ho khan, đau ran ngực, mệt mỏi,
  • Sổ mũi, khác hơn cảm cúm thường bị nghẹt mũi
  • Trẻ con còn bị đau bụng, tiêu chảy

 

Biến chứng ra sao?

  • Phổi: viêm phổi, cuống phổi, xoang, khí quản, suyễn.
  • Viêm tai, Viêm cơ tim (myocarditis), viêm cơ.
  • Viêm màng não (meningitis) hay não (encephalitis).

 

Làm sao biết được đã mắc bịnh cúm gà?

Muốn biết phải xem bịnh sử, triệu chứng lâm sàng, tuy nhiên phải thử: Serology, PCR lấy từ mũi, cổ họng bịnh nhân.

        

Ðiều trị và phòng ngừa như thế nào?

Muốn trị phải dùng thuốc kháng siêu vi như:

  • Relenza (Zanamivir) GlaxoSmithKline Úc, là men ức chế bề mặt của siêu vi viral neuraminidase inhibitor, làm cho nó không tấn công vào niêm mạc tế bào để sanh sản. Trẻ em phải trên 5 tuổi và hít 5mg một ngày 2 lần, trong 5 ngày liền.
  • Tamiflu (Oseltamivir) Roche, uống 1 viên 75mg, một ngày hai lần từ ngày thứ nhứt hay thứ nhì trong 5 ngày liền. Trẻ con trên 1 tuổi cần 2mg/kg trọng lượng.

BS Dominic Dwyer, khoa Siêu vi trùng học BV Westmead, cho Amantadine và Rimantadine đã lờn, không còn công hiệu trong năm qua tại Việt Nam. Nếu có dịch gia cầm:

  • Tránh tiếp xúc với bịnh nhân, nếu bất khả kháng phải mang khẩu trang và mặc đồ khử trùng. Mang bao tay. Rửa tay trước và sau khi tiếp xúc. Muốn ngừa bịnh nên dùng thuốc trên sau khi tiếp xúc với bịnh nhân
  • Tránh mua bán, nuôi và tiếp xúc với đồ dơ bẩn của gia cầm, kể cả lông và trứng gà cùng vịt.
  • Tuy thuốc ngừa cảm cúm Influenza không ngừa được cúm gia cầm, nhưng nó giúp ta phân biệt và ngừa sự trùng hợp và pha lẩn làm bịnh nặng thêm.

Vì H5N1 biến thể nên việc sản xuất thuốc ngừa phải thay đổi. Tuy vậy Úc cũng đã thành công chế được thuốc chích ngừa đầu tiên trên thế giới. Giáo sư Terry Nolan của CSL cho rằng H5N1 phân lập từ Việt Nam không hiệu nghiệm cho những biến thể khác.