O dau roi chim dong doc – Tran Hoang Vy

Ở đâu rồi chim dồng dộc?

Trần Hoàng Vy 

(Nguồn: https://thekymoi.media/tran-hoang-vy-o-dau-roi-chim-dong-doc-26911/)

Một loài chim thuộc họ dồng dộc (rồng rộc) ở Maharashtra, India. Photo: Wiki commons

1.
Bạn rủ vào nhà hàng ăn món đặc sản. Bày biện trên chiếc dĩa pha lê sang trọng là những cọng xà lách xanh mướt mát, những lát cà chua đỏ hồng bắt mắt, những cọng ngò rí và…năm con chim sẻ rô-ti, vàng hươm, bóng loáng mỡ! Nhìn bạn vô tư cười nói, giới thiệu món ăn và… ăn ngon lành mà mắt mình chợt cay cay. 
Bỗng nhớ về một miền quê rợp trời chim se sẻ, bên những sân phơi thóc vàng tươi. Những con sẻ nâu bé nhỏ, hai mắt tròn xoe, láu liêng, canh bóng người. Chợt bay cao và chợt sà xuống, líu ríu âm thanh vui nhộn…
Ở thành phố, thảng hoặc cũng thấy chim se sẻ, song chim chỉ dám đậu trên những sợi dây điện, không dám bay xuống gần gũi với con người?…

2.

Quán cà phê trưa đông khách, chật kín các bàn, phải len lỏi để ra phía sau quán, với không gian thoáng đảng hơn. Cúi đầu lách qua khóm trúc, chợt sững sờ khi va chạm với những tổ chim treo lủng lẳng trên nhánh trúc, cạnh giò lan Hồ điệp, bên hòn giả sơn róc rách nước…Tổ chim dồng dộc? Mình lẩm bẩm, cảm giác cay xè lúc nãy lại xảy ra trong mắt, cánh tay trần vừa chạm cái tổ chim bỗng như gờn gợn da gà? Bao nhiêu kỷ niệm ấu thơ ùa về cùng với cái tên “chim dồng dộc”…
Theo quan sát của những “lão nông tri điền”, chim “dồng dộc” hay có nơi còn gọi là “rồng rộc” hoặc “ rồn rột” (?), là loài chim chỉ có ở miền Nam và một phần của miền Trung, có nhiều loại khác nhau, mà các sách khoa học gọi tên là Ploceidae là họ chứa các loài chim nhỏ trong bộ Sẻ có họ hàng gần với các loài sẻ đồng (họ Fringillidae).
Chúng là các loài chim ăn hạt với mỏ hình nón thuôn tròn. Chim trống của nhiều loài có màu tươi, thường là đỏ hay vàng và đen (nên còn gọi là dồng dộc đen, dồng dộc vàng…) một vài loài có màu sắc thay đổi trong mùa sinh sản. Dồng dộc sống thành từng đàn, làm tổ gần nhau, có khi chung cùng một nhánh, một cây. Chim dồng dộc vốn hiền lành, tổ chim lại là một “ công trình kiến trúc độc đáo” khơi gợi thú đam mê khám phá của tuổi nhỏ vùng thôn quê với những thú vui không thể nào quên những lúc hè về hay rảnh rỗi…

3.

Nếu nói về con người: “ Đàn ông xây nhà…”, thì với chim dồng dộc, tổ chim được làm rất nghệ thuật, công phu và cả chăm chỉ đều do một mình chim trống làm. Tổ được dệt bằng những cọng cỏ, lá dừa, lá lúa hoặc lá mía, và theo các nhà sinh vật học thì: Tổ của chim dồng dộc vàng có lối vào phía bên hông không có đường hình ống, của dồng dộc đen vào tổ phải qua một đường ống ngắn v.v… Khi làm tổ, chim trống bám trên tổ nó đang làm, hót to và múa để quyến rũ chim mái. Một khi chim mái ưng thuận thì chim trống mới hoàn thiện cái tổ để chim mái đẻ…Nhìn cái tổ của chim dồng dộc được đan kết mỹ thuật và công phu, phất phơ ở những cành cây, miệng tổ trút ngược xuống, vậy mà khi có mưa to, gió lớn, vẫn không có một quả trứng hay một chú chim non nào bị… hất lọt ra ngoài mà khâm phục sự khéo léo của dồng dộc.

Tổ chim dồng dộc. Photo: Báo Dân Việt

Bây giờ, đang có “mốt” lùng bắt chim dồng dộc, và cả mua những cái tổ chim để trang trí, làm đẹp cho những quán cà phê… vườn, những khu du lịch sinh thái. Những cây dừa cao vút, những cây bạch đàn, những cây cổ thụ ở các vùng nông thôn Nam bộ đang vắng dần những cái tổ chim dồng dộc. Bay về đâu hết rồi chim dồng dộc ơi! Ly cà phê chợt đắng cả buổi trưa…buồn!

Trần Hoàng Vy