Ngày Xưa Ngu Mà Giàu, Bây Giờ Khôn Lại Nghèo!

(chuyện nước Mỹ)

Nguyễn Việt Hùng

Ngày xưa, tôi là một nhà đầu tư chứng khoán rất thành công.

Thành công đến mức chính tôi cũng chẳng biết mình thành công!

Mấy chục năm đi làm, cứ lãnh lương là trích một phần bỏ vào quỹ đầu tư theo chỉ số S&P 500. Rồi quên béng nó đi.

Thị trường lên? Không biết.

Thị trường xuống? Cũng chẳng hay.

Khủng hoảng kinh tế? Kệ mẹ nó!

Tổng thống đổi ngôi, Cục Dự trữ Liên bang tăng lãi suất, chiến tranh thương mại, bong bóng công nghệ… tất cả đều là chuyện của thiên hạ.

Tôi chỉ biết sáng đi làm, chiều về nhà, cuối tuần đi chơi. Ăn ngon, ngủ kỹ, chẳng cần biết Dow Jones là ông nào, Nasdaq là bà nào. Vậy mà tiền cứ lớn! Thế mới tài!

Hóa ra trong suốt mấy chục năm ấy, tôi đã vô tình áp dụng một chiến lược đầu tư mà nhiều chuyên gia phải viết cả cuốn sách mới giải thích được:

Bỏ tiền vào rồi… đừng có táy máy!

*****

Rồi một ngày đẹp trời, tôi phát hiện mình muốn về hưu.

Thế là tai họa bắt đầu. Tôi bỗng nhiên quan tâm đến tiền.

Không phải vì trước đây tôi không thích tiền. Mà vì bây giờ, khi sắp không còn lãnh lương đều đặn mỗi hai tuần, tôi bắt đầu thấy số tiền dành dụm cả đời sao mà đáng yêu quá!

Thế là tôi đọc tin tức tài chính mỗi ngày. Tôi nghe chuyên gia phân tích. Tôi học đủ thứ thuật ngữ: Bull Market, Bear Market, Correction, Recession, Inflation, Interest Rate…

Kiến thức tăng lên thấy rõ. Chỉ có tài khoản là không chịu tăng theo kiến thức!

Ngày xưa, thị trường rớt 5%, tôi vẫn ngủ ngon.

Bây giờ, rớt 1%, tôi đã bắt đầu lo.

Rớt 2%, tôi mở CNBC. Rớt 3%, tôi đọc Wall Street Journal.

Rớt 4%, tôi nghiên cứu nguyên nhân suy thoái kinh tế toàn cầu.

Mà khổ nhất là cái bệnh tưởng mình khôn. Thấy thị trường lên liên tục, tôi nghĩ: “Lên cao quá rồi, thế nào cũng phải xuống!”

Thế là bán. Bán xong, nó lên tiếp.

Tôi chờ. Nó lại lên. Tôi vẫn chờ.

Đến lúc không chịu nổi cảnh thiên hạ làm giàu còn mình đứng ngoài nhìn, tôi quyết định mua lại. Vừa mua xong, nó xuống!

Tôi hoảng. Tôi bán! Nó lại lên!

Thế là một vòng luân hồi mới bắt đầu.

Người ta nói mua thấp, bán cao.

Tôi thì có vẻ đã sáng tạo ra một trường phái đầu tư hoàn toàn mới:

Mua cao, bán thấp, rồi mua lại cao hơn!

****

Chưa hết.

Tôi còn khám phá ra một môn thể thao mới dành cho người cao tuổi: nhảy quỹ!

Từ C Fund sang G Fund.

Từ G Fund trở lại C Fund.

Thị trường lên thì sợ mất cơ hội. Thị trường xuống thì sợ mất tiền.

Ở trong cũng sợ. Ở ngoài cũng lo.

Nhảy tới, nhảy lui, nhảy ngang, nhảy dọc.

Chỉ thiếu mỗi nhảy lầu!

Ngày xưa tôi đầu tư để tiền làm việc cho mình.

Bây giờ tôi làm việc cật lực để canh chừng tiền.

Mà công việc này còn khổ hơn đi làm chính phủ.

Đi làm còn có ngày nghỉ phép, nghỉ bệnh, nghỉ lễ.

Còn chứng khoán, dù thị trường đóng cửa cuối tuần, cái đầu vẫn tiếp tục mở cửa!

Có hôm tôi tự hỏi, chẳng biết mình đang đầu tư chứng khoán, hay chứng khoán đang đầu tư vào bệnh cao huyết áp của mình?

Càng nghĩ càng thấy tức cười. Mấy chục năm trước, tôi chẳng biết gì về thị trường mà tài khoản cứ lớn dần. Mấy năm gần đây, tôi biết đủ thứ, phân tích đủ điều, dự đoán đủ kiểu, vậy mà có những lúc chỉ ước được quay lại thời kỳ ngu dốt huy hoàng ấy!

***

Một hôm, bà xã thấy tôi ngồi nhìn màn hình máy tính, mặt mày nghiêm trọng như đang theo dõi một cuộc chiến tranh thế giới.

Bà hỏi:

-Ông làm gì mà căng thẳng dữ vậy?

-Tôi đang theo dõi thị trường chứng khoán.

-Để làm gì?

-Để bảo vệ tiền hưu của mình!

– Vậy từ ngày ông theo dõi tới giờ, ông bảo vệ được bao nhiêu?

Tôi im lặng.

Bà hỏi tiếp:

-Hồi trước ông có theo dõi không?

-Không.

-Hồi đó tiền có mất không?

-Không những không mất, mà còn tăng nhiều nữa!

Bà nhìn tôi, lắc đầu:

-Vậy thì ông cứ ngu như hồi trước đi. Tự nhiên khôn lên làm chi cho khổ!

Tôi cứng họng.

Mấy chục năm làm việc, quen giải quyết những vấn đề phức tạp bằng khoa học, toán học và lý luận, cuối cùng lại bị đánh gục bởi một câu nói của bà vợ.

*****

Hồi trẻ, lúc mới qua Mỹ hai bàn tay trắng, chỉ biết đi học, đi làm, tôi lại sống rất thảnh thơi.

Bây giờ, sau mấy chục năm làm lụng, tích cóp được một số tiền đủ để an tâm về già, tôi lại bắt đầu mất ăn mất ngủ vì những con số nhảy múa trên màn hình.

Và rồi tôi nhận ra một điều.

Ngày xưa tôi không quan tâm đến chứng khoán không hẳn vì tôi ngu.

Mà vì lúc ấy tôi còn có một thứ rất quý: khả năng để mặc cho những chuyện ngoài tầm kiểm soát diễn ra mà không đánh mất sự bình yên.

Còn bây giờ, tôi cứ tưởng càng biết nhiều thì càng kiểm soát được tương lai.

Nhưng thị trường chứng khoán có một đặc tính rất kỳ lạ: nó chẳng quan tâm đến trình độ học vấn, kinh nghiệm sống, hay những lập luận vô cùng hợp lý của bất kỳ ai.

Một ông tiến sĩ kinh tế có thể dự đoán sai.

Một chuyên gia tài chính có thể mất tiền.

Trong khi một anh chàng chẳng biết gì, cứ đều đặn bỏ tiền vào quỹ rồi quên nó đi, lại có thể đạt kết quả tốt hơn cả hai.

Không phải vì ngu dốt là một tài năng. Mà vì đôi khi điều nguy hiểm nhất không phải là thiếu kiến thức, mà là có một chút kiến thức rồi tưởng mình biết trước được tương lai!

*****

Bây giờ, tôi bắt đầu hiểu rằng đời người có những thứ không thể đo bằng tiền.

Một giấc ngủ ngon. Một buổi sáng uống cà phê mà không cần mở điện thoại.

Một chuyến du lịch không phải lo thị trường đang đỏ hay xanh.

Một bữa cơm với vợ con mà đầu óc không còn tính toán xem hôm nay tài khoản tăng hay giảm bao nhiêu ngàn đô.

Đó mới là những khoản lợi nhuận mà Wall Street không bao giờ niêm yết.

Nếu một ngày nào đó có ai hỏi tôi bí quyết đầu tư thành công là gì, tôi sẽ không giảng giải về lãi suất, lạm phát hay chính sách tiền tệ.

Tôi chỉ kể cho họ nghe câu chuyện đời mình.

Rằng có một thời tôi chẳng biết gì về chứng khoán, vậy mà tiền cứ lớn.

Rồi đến một ngày tôi quyết định trở nên thông thái, và từ đó cuộc đời bắt đầu sóng gió!

Và có lẽ câu nói đáng nhớ nhất trong cuộc đời đầu tư của tôi là:

“Đừng đánh giá thấp một thằng ngu biết ngồi yên. Nó có thể giàu hơn cả một thằng khôn suốt ngày nhảy nhót!”

Đúng là:

ngu si hưởng thái bình….

11/13/26
NCP
(viết mà chơi)