BỊNH THÔNG THƯỜNG CỦA TENNIS

Phan Giang Sang

(trích TUYỂN TẬP PHAN GIANG SANG I – Y HỌC & ÐỜI SỐNG)

 benh thong thuong tennis

Tuyệt diệu thay trận Tennis hay

Giúp giải khuây, dùng ngay trí khôn.

Phàm phu chơi tục tử môn,

Trò vương giả để vương tôn chơi thôi.

 

To see good Tennis, what divine joy

Can fill our leisure, or our minds employ?

Let other people play at other things,

The King of Games is the Games of Kings

(Parker’s Piece by J K Stephen)

Tennis là môn thể thao tao nhã. Nó phát xuất từ thời thượng cổ Hy Lạp, La Mã, Ai Cập trước Công nguyên. Vào thời Trung cổ nó được chơi trong các Vương Cung hay Tu Viện bên Âu Châu. Thật vậy, chỉ có các ông hoàng, bà chúa, vương tôn công tử bên Pháp ngày xưa thường chơi thôi.

Ðầu tiên nó có tên là jeu de paume, banh được thẩy qua thẩy lại, sau đưa qua đưa lại trong phòng. Ngày nay di tích lịch sử nầy còn tồn tại ở Paris. Nó nằm bên trái phía ngoài khuôn viên Ðiện Versailles.

Vào thế kỷ thứ mười chín, người Anh thấy hay nên chơi nó, nhưng họ lại biến cải thành một môn chơi đặc biệt, có tên là tennis, người mình gọi là quần vợt.

Tennis có thể phát xuất từ chữ tenez, báo hiệu cho đối phương biết, trước khi giao banh… Ngày nay không biết bao nhiêu triệu người trên thế giới chơi môn thể thao nầy. Riêng tại Úc có nửa triệu ngườI chơi nó. Tennis được chơi trên đủ loại sân: sân cỏ, sân cỏ nylon, sân xi măng, sân đá sỏi, rebound ace…

Giải Tennis Pháp được tổ chức vào năm 1891, nhưng đến năm 1925 thì mở rộng cho thế giới vào tranh tài nên gọi là giải Pháp mở rộng, French open. Người anh tài mang danh dự về cho con gà cồ Gaulois là chàng René Lacoste dẻo dai, bền bỉ. Anh ta thắng thêm hai lần nữa năm 1927 và 1929.

Biệt danh của anh ta là dẻo dai như cá sấu, giống như chàng Greg Norman của Úc có biệt hiệu là cá mập. Ðể tưởng niệm danh tài lỗi lạc nầy, người ta mới chế đồ mặc có tên và biệt hiệu ‘cá sấu Lacoste.’

Năm nay người giao banh thần sầu vừa nhanh vừa mạnh như sấm sét, được mệnh danh là scud Mark Philippousis.

Tennis là môn thể thao không thô bạo, đụng chạm như các môn thể thao khác của Úc. Ấy vậy nó vẫn gây rất nhiều bịnh đặc biệt, như đau khuỷu tay gọi là đau tennis elbow..v.v..

Bất cứ môn thể thao nào không ít thì nhiều, đều có cái nguy hại riêng của nó. Người chơi đánh tennis mà cố quá sức, sử dụng cổ tay, cổ chân… nhiều để đánh một cú tuyệt diệu, một cú thần sầu như trời giáng… rất dễ bị trặc tay, trặc chơn, đứt gân là chuyện thông thường. Nhiều khi còn té lên té xuống nữa. Họ còn có thể trúng banh, trúng vợt, có khi chạy đụng nhau. Mình mẩy mỏi mê, đau cơ-gân-xương là thường. Trặc, giãn gân, lọi và gẫy xương cũng có chớ không phải không.

TENNIS KHUỶU TAY. 

Bịnh tennis khuỷu tay (tkt), là do sử dụng làm cơ giãn cổ tay quá nhiều, làm cho đầu kia của nó bám vào mỏm lồi cầu ngoài xương cánh tay, nên  bị thương tổn làm đau. Thường nó gây ra là do cú đánh trái, backhand, hay giao banh, hoặc chơi quá lâu, hoặc vợt mới chưa quen tay.

Nên nhớ là làm việc nhà hay ở hãng xưởng, cũng có thể bị tennis khuỷu tay chớ không đợi phải chơi tennis.

Thường người bị bịnh ít khi đến bác sĩ ngay, mà họ ráng chịu đựng và cố chơi thêm một thời gian mới đến nhờ bác sĩ chữa trị.  

Triệu chứng

Phần ngoài chỗ lỗ lõm xương cánh tay thật là đau, nhiều khi sưng lên.

Ðau nặng quá chỉ cần cầm vật gì cũng bị đau, đánh răng, lái xe cũng đau, nhiều khi lái xe không nổi. 

Chữa trị

Chụp quang tuyến X , siêu âm đều vô ích.

Trước tiên nên nghỉ tĩnh dưỡng 1-2 tuần, cần đi vật lý trị liệu, thoa dầu, thuốc thoa Voltaren emulsion, Feldene gel, mang băng cho đở đau. Nếu cần uống thuốc giảm đau thông thường: Panamax, Voltaren, Feldene, Celebrex, Mobic.

Nếu cần nên nhờ bác sĩ điều trị.

Ðau quá ban đêm, cần nghỉ 1-3 tháng, không được chơi đánh banh. Không nên chích steroid.

Nếu cần, phải dùng vật lý trị liệu, vì người ta nhận thấy nó có hiệu quả hơn chích thuốc, tuy nó có kết quả chậm.

Về phần giải phẫu là khi nào nó quá ư cần thiết mà thôi.

GÂN GÓT CHÂN ACHILLE VIÊM. 

Gân gót chân Achille (1) là gân to nối liền bắp chuối với xương gót. Nó viêm là do ma sát quá nhiều, mà cũng có thể do thẳng bàn chân, do đương chạy phát ngừng đột ngột.

Người già dễ bị nhứt, vì sự thoái hóa chớ không phải đụng cái nầy cái nọ. Người trẻ trung do chạy, nhảy, đánh banh, đi bộ nhiều, vân vân… Nhiều khi chỉ cần giao banh, cũng có thể đứt gân gót chân Achille được.

Chắc quí vị còn nhớ là ngôi sao sáng chói của Úc, là Pat Cash thân liệt danh bại cũng vì đứt gân gót chân khi giao banh, trong một trận tại Tokyo phải bay về Úc giải phẫu nối lại.

Triệu chứng

  • Bất thần đau nhức gót và cổ chân khi đang chạy hay nhảy
  • Sưng phù gót chân do máu ứ động
  • Ðứt bán phần: rất khó nhón gót chân lên. Còn đứt toàn vẹn gân gót chân: hoàn toàn không nhón gót lên được
  • Ðau nhứt là sáng thức dậy, xuống giường, bước chân đi
  • Ðau bắp chuối
  • Ði nghe có tiếng kêu răng rắc

Cách điều trị:

  • Tạm thời đắp nước đá, xoa bóp cao chống đau.
  • Nghỉ, bó bột, mang tó.
  • Uống thuốc đau nhức
  • Tập luyện: thẳng chân từ từ.
  • Giải phẫu khâu, nối gân lại, rồi bó bột một thời gian

 

Phòng ngừa:

  • Tập đưa thẳng chân trước khi chơi thể thao
  • Mang giầy tốt, gót cao 1cm mà thôi

 

TRẶC CỔ CHÂN.

Trặc cổ chân còn thông thường hơn đau tennis khuỷu tay nữa. Chỉ cần bước trẹo chân, đương chạy quay trở lại hay nhảy lên đập banh rồi rơi xuống trên một chân. Trặc chân là do dây chằng bị giãn (sprain) và rách (tear) nhẹ cơ hay căng gân (strain).

Loại cổ chân.

Cổ chân bị sưng to, bầm tím do máu tụ, đau, đi đứng không được.

Xương không gẫy, nhưng nên chụp XR, để tránh trường hợp có gẫy xương.

Ðiều trị cũng như trên. Nên nhớ Ðoâi khi gaẽp các lang băm nắn bẻ sửa bịnh nhẹ thành nặng. Rất nguy hiểm, mất tiền không đáng.

Nghỉ tĩnh dưỡng, nhưng phải cử động nhẹ chân cho mau hết bầm và đau. Thời gian tùy thuộc theo độ nặng nhẹ. Có 3 độ:

  1. Nhẹ: chỉ nghỉ ngơi trong vài tuần.
  2. Nặng: phải bó băng thun và nghỉ ngơi 4 tuần.
  3. Thaảt nặng: bó im bằng băng thun, đi nạng, tịnh dưỡng trên 6 tuần.

 

ÐAU ÐẦU GỐI

Ðau đầu gối là do bị viêm. Việc nầy là do quá hăng say nhảy nhót, chạy, ẹo đầu gối. Nói tóm lại là vận động đầu gối quá nhiều, thành ra đau.

Ðầu gối đau, sưng, yếu, làm chạy không nhanh. Ðau chút ít còn đánh được. Ðau nặng phải nghỉ tĩnh dưỡng, xoa bóp thuốc hay uống thuốc như trên.

Chỉ chụp siêu âm mới thấy hoạt động của dây gân, mới thấy nó có rách (tear) hay đứt (rupture). Chụp Quang tuyến X, không thấy. Tuyệt đối không chích thuốc vô khớp xương.

Nếu đau quá, ban đêm không ngủ được, nên nhờ bác sĩ gia đình chuyển đi khám bác sĩ  chuyên khoa giải phẫu chỉnh hình điều trị. Nhưng chừng nào quá thế, mới nên giải phẫu.

Sau khi mổ, phải năng tập luyện trở lại, một thời gian sau mới có thể chơi lại được.

 

CHẤN THƯƠNG GÂN KHOEO  (hamstring injury)

Cơ khoeo là cơ nằm phía sau đùi. Gân của nó nằm phía sau đầu gối, và bám vào xương chầy (tibia) và xương mác (fibula). Các vận động viên thường hay bị chấn thương cơ nầy, cho nên họ phải mang băng thun khi giao đấu.

Tại sao cơ khoeo bị thương?

Phần nhiều nó bị chấn thương là do chạy, chạy nhanh, đặc biệt là chạy nước rút để cứu banh.

Muốn phòng ngừa nó phải duoãi thẳng chân nhiều lần trước khi đánh banh, tập chạy nhanh cho quen lúc không đánh banh.

Khi bị chấn thương, cần xoa bóp, vật lý trị liệu, nghỉ ngơi hay uống thuốc đau nhức.

 

CHẤN THƯƠNG GÂN XOAY.

Gân xoay bao gồm 4 dây gân ở bả vai, dùng để giữ cho đầu xương cánh tay được ôm chặt trong lõm xương bả vai.

Phần nhiều là bắp gân trên hay bị viêm nhiều nhứt. Nó chui qua cái hốc nhỏ. Khi bị viêm nó sưng lên, nên khi bị cọ đau lắm. Người lớn tuổi, nó cũng có thể đau nhiều, vì nó bị thoái hóa hay mặt xương có gai làm nó bị ma sát chấn thương, sưng lên hay bị cứa đứt…

Veà Ðieàu trị phải dùng các phương pháp thông thường trước đã. Chụp Quang tuyến, không bao giờ thấy, phải siêu âm mới thấy từng dây gân bị đứt bán phần hay toàn vẹn. Rất cần thiết trong việc điều trị.

Nên nhờ bác sĩ chuyên khoa chỉnh hình, soi khớp vai đoạn tề bớt đầu xương… hay nối dây gân lại và nghỉ vài tháng, luyện tập để trở lại, để ra  sân quần vợt chơi lại như xưa.

Nếu bị một trong các bịnh trên, nên đến bác sĩ gia đình điều trị và hướng dẫn điều trị hay chuyển đi vật lý trị liệu hay chuyển đến bác sĩ chuyên khoa chỉnh hình trị thêm.

Làm thế  nào để tránh thương tích?

Theo Bác sĩ Hayes thì:

  • Phải điều hòa trong việc đánh banh, luyện tập và thể thao. Phải có sức khỏe,
  • Phải dợt cho ấm trước, tránh nhẩy vô chơi liền lúc tay chân còn lạnh.
  • Nghỉ lâu ngày rồi mới chơi lại, không nên chơi hết sức mình liền.
  • Ðau mà nghỉ vài ngày không hết, phải nhờ bác sĩ chỉ dẫn.
  • Nghỉ ngơi, nhôụ vật lý trị liệu và dùng thuốc giảm đau mà

không hết, phải nhờ bác sĩ chỉnh hình điều trị. 

Ghi chú:

Achille là tên của vị anh hùng thần thoại La Mã trong trận chiến tranh thành Troie. Ông là con của Peleus và Thetis. Vì cho thế nào bé Achille cũng phải chết sớm, nên mẹ bé mới móc gót chân nhún mình nó vào nước sông Styx làm phép, để không ai đâm chém làm nó bị thương được. Nhưng vị anh hùng nầy chết, vì bị thương ngay bí quyệt, gót chân không được nước sông Styx bảo vệ.