BỊNH PHẾ VIÊM KHÔNG ÐIỂN HÌNH

(Atypical pneumonia) 

Bác sĩ Phan Giang Sang

(trích TUYỂN TẬP PHAN GIANG SANG I – Y HỌC & ÐỜI SỐNG)

Atypical pneumonia 01

Một loại bịnh phế viêm không điển hình đã bộc phát ở 30 nước trên thế giới, làm mọi người sợ hãi, xôn xao. Tại Việt Nam, một thương gia Mỹ mắc bịnh, nhập viện Việt Pháp ở Hà Nội. Vì nhân viên bịnh viện bị lây truyền, nên bịnh viện phải đóng cửa. Bịnh nhân đó được chuyển qua Hồng Kông rồi qua đời. Người nữ y tá và bác sĩ chăm sóc cho ông cũng qua đời luôn. Cho tới ngày 7 tháng 4 năm 2003, có 2 y tá và 2 bác sĩ hi sinh vì nghĩa vụ.

Thoạt tiên bịnh phát khởi ở Quảng Châu, từ tháng 11 năm 2002 và lây ra đến 18 quốc gia trên thế giới. Nguồn bệnh chính yếu xuất phát từ Quảng Châu, Hồng Kông và Việt Nam.

Tổng cộng trên thế giới, có 103 chết và 2853 người mắc bịnh. Y tế thế giới phiền trách Trung Quốc che giấu, mới ra nông nổi, bởi vì có thể dập tắt bịnh từ trong trứng nước.

  • Trung Hoa: 1100 trường hợp, có 53 tử vong
  • Hồng Kông: 319, chết 11.
  • Singapore: 74, chết 6.
  • Việt Nam: 68, chết 4.
  • Canada: 26, chết 3.
  • Hoa kỳ: 45, không có tử vong.

Hiện tại Úc có một số trường hợp nghi ngờ ở: Sydney, Melbourne, Perth. Tuần rồi có hai em bé từ Canada sang Melbourne thăm thân nhân, chúng bị bịnh phải vào bệnh viện cấp cứu.Và có 2 em bé từ Việt Nam sang, mắc bịnh, cũng vào bệnh viện.

Năm 2004, bịnh tái phát nhẹ ở Trung Hoa và Việt Nam.

Nên nhớ là bịnh phế viêm nầy không có liên quan tới bịnh cảm cúm Influenza và cúm gia cầm.

Vì bịnh kỳ lạ không theo kinh điển, nên bệnh nầy được gọi là không điển hình (atypical) hay nói nôm na là bịnh lạ. Bịnh bộc phát quá nhanh làm bịnh nhân khó thở, suy hô hấp rồi chết mà không biết nguyên nhân nên mới gọi là:

Hội Chứng Hô Hấp Ác Tính Nghiêm Trọng hay Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS). 

Triệu chứng

Thời kỳ ủ bịnh là vài ngày cho tới 1-2 tuần. Cho nên người nào trở về từ ổ bịnh hay ai từng tiếp xúc với bịnh nhân, phải đợi sau 2 tuần mới chắc chắn là không mắc bịnh.

  • Triệu chứng giống như cảm cúm:
  • Sốt trên 38 độ bách phân, run rẩy.
  • Nhức đầu. Ðau cổ họng.
  • Ðau mình mẩy, tay chân.
  • Khó chịu và ăn mất ngon.
  • Có khi bị tiêu chảy.
  • Ho khan, khó thở.
  • Phế viêm đưa tới suy hô hấp nguy ngập.
  • Oxy trong máu thấp và

Tình trạng ác tính nầy gọi là: Hội Chứng Hô Hấp Ác Tính Nghiêm Trọng (SARS).

Bịnh nhân chết vì khó thở là do phổi bị viêm, mạch máu bị xẹp, tế bào phổi không làm việc được, nên đưa tới thiếu dưỡng khí Oxy. Nó giống như trường hợp bị shock làm khó thở như Adult Respiratory Distress Syndrome (ARDS).

Nếu ai đi xuất ngoại hay mới trở về nước Úc, mà có những triệu chứng vừa kể từ 7 tới 10 ngày sau khi trở về từ Việt Nam, Hồng Kông hay Quảng Ðông, phải vào bịnh viện cấp cứu, cách ly kiểm dịch, đừng chần chờ toi mạng.

Trước khi lên phi cơ về nước, phải được khám sức khỏe, nếu nhận thấy có triệu chứng SARS, du khách sẽ được cho cách ly kiểm dịch ngay từ phi trường.

Ngay tại các phi trường Úc đều có toán bác sĩ khám tìm bịnh và cách ly kiểm dịch, để chận đứng không cho nó lây sang đây.

Thử nghiệm

Chẩn đoán lâm sàng là đủ, tuy nhiên quang tuyến X cho thấy phế viêm, thử máu thấy: tiểu cầu giảm và bạch cầu cũng giảm luôn (viêm phổi do vi trùng bạch cầu gia tăng trên 11000), lấy mẫu nghiệm mũi, họng và máu để cấy tìm siêu vi trùng kể cả siêu vi Influenza, Chlamydia, Mycoplasma pneumonia, Respiratory Syncytial virus gây viêm cuống phổi trẻ sơ sinh.

Theo bác sĩ  Bill Rawlison, bệnh viện Prince of Wales, thì đầu tiên tìm được hung thủ của cơn sốt SARS hiện nay là siêu vi paramyxoviruses, cùng họ với siêu vi bịnh quai bị và sởi và coronavirus. Nó cũng là loại biến dạng qua gia cầm như chim (Coronavirus = cảm cúm loài chim: bird flu), chó, ngựa Hendra virus (làm anh nài chết ở Victoria Úc ) và heo Nipah virus (Mã Lai) và từng gây những cái chết lạ trong những năm trước.

Giáo sư Peter Hudson mới công bố là nhóm ông phát minh máy tinh khôn cực nhạy, để phái hiện SARS bằng nước miếng du khách ở các phi trường.

Lây truyền

Bịnh lây truyền qua đuờng hô hấp, khi hít phải hạt bụi từ hơi thở của người bịnh lúc ho hay nhảy mũi. Lúc đầu tưởng siêu vi nầy sống vài tiếng đồng hồ, sau rõ là nó sống cả tuần. Ðôi khi rờ phải đồ vật có lắm siêu vi. Hiện nay toán Y tế quốc tế nhận thấy, con dán là nguyên nhân lây truyền bịnh nầy tại Trung Hoa.

Ðiều trị và Phòng ngừa

Hiện giờ không có thuốc đặc biệt để trị bịnh nầy. Vì là siêu vi, nên trụ sinh hay kháng sinh đều vô dụng.

Có triệu chứng nên đến bác sĩ gia đình chẩn đoán và điều trị theo hiểu biết chuyên khoa, nếu cần đưa vào bịnh viện cấp cứu, để được săn sóc đặc biệt và nếu cần có máy trợ hô hấp giúp qua cơn ngặt nghèo, mới hy vọng cứu sống.

Cách ly để ngăn ngừa bịnh lây truyền cho người khác. Hạn chế thăm viếng và người thăm phải đeo khẩu trang, mặc đồ bịnh viện, đội mũ và mang bao tay cho bịnh nhân và người thăm viếng. Thăm viếng nên hạn chế tối đa. Ở Sydney, bệnh viện Westmead hiện có sẳn giường để lo việc nầy.

Trong trường hợp nặng, có thể trị bằng thuốc Steroid và uống kháng siêu vi Ribavirin, nếu không thuyên giảm mới cho vô nước biển.

Tất cả người nào có tiếp xúc với bịnh nhân cũng cần đến bác sĩ gia đình chăm sóc và cho ý kiến. Những du khách từng ở các xứ trên trở về Úc, nếu bị sốt hay khó thở phải đến bác sĩ gia đình chẩn đoán, hay vào bịnh viện ngay. Thân nhân cũng nên khám và nên được theo dõi để phòng ngừa. Phải rửa tay thật kỹ trước và sau khi ăn.

WHO khuyên nên tránh các nước kể trên. Mỹ, Úc khuyên không nên du lịch sang các nước trên trong lúc nầy. Trước khi du lịch sang các nước đó, nên hỏi lại coi việc đi nầy có cần thiết hay không? Nếu không cần nên hoãn lại, chờ thời gian sau mới đi.

WHO đã phái hai phái đoàn tới Quảng Ðông và Hà Nội để nghiên cứu. Một nhân viên của phái đoàn đến Việt Nam, đó là giáo sư người Úc, Alleen Plant.

Viện Sinova-Biotech Trung Hoa vừa mới công bố thành công trong việc thử nghiệm thuốc chủng ngừa bịnh SARS (tháng 8/2004)?