Ba dòng sông định mệnh

Nguyễn Việt Dũng

Petrus Ký 1964-71

Đời tôi gắn liền với ba dòng sông: sông Trẹm, sông Chợ Đệm và sông Đồng Nai.  Quê nội tôi ở Chợ Đệm, thuộc làng Tân Túc. Quê ngoại tôi ở làng Tân Kiên. Cả hai làng này trước đây thuộc quận Bình Chánh, tỉnh Chợ Lớn (thời Pháp), sau này thuộc tỉnh Gia Định (trước năm 1975). Hai làng này cách nhau bởi dòng sông Chợ Đệm. Đầu thập niên 1950 gia đình tôi bỏ quê Chợ Đệm, bỏ Tân Kiên, mà bồng bế nhau xuống miệt dưới, Cà Mau, rày đây mai đó. Anh trai kế tôi sinh ra ở rừng U Minh. Hai năm sau tôi sinh ra ở dọc con kênh Xáng Chắc Băng cắt ngang sông Trẹm. Tôi ở đó chỉ vỏn vẹn một năm.

Rồi chiến tranh chống Pháp chấm dứt. Cả gia đình tôi lại bồng bế nhau trở lại làng Tân Kiên và tôi đã sống ở đó thêm 10 năm nữa rồi lên Sài Gòn để đi học ở trường Petrus Ký. Thuở ấu thời tôi thường cùng mấy đứa bạn hàng xóm chèo thuyền từ rạch Chùa ra tới vàm Rạch Chùa/sông Chợ Đệm để tắm sông. Thời niên thiếu của tôi gắn liền tới “Chùa”. Ông tổ bên ngoại tôi từ Trung Hoa sang lập nghiệp, khẩn hoang được 20 mẫu đất ở làng Tân Kiên, cất được một cảnh chùa đơn sơ lợp bằng lá. Sau đó ông bán 18 mẫu ruộng để lấy tiền cất chùa bằng gạch và lợp mái ngói, Chùa Sùng Phước. Sang đến đời bà ngoại và má tôi, cái chùa đó mới vào tay má tôi. Tôi vào đó ở từ lúc sắp vào lớp 5 cho đến khi học hết lớp nhất, tổng cộng 6 năm tất cả. Bạn bè tôi thường trêu chọc tôi với biệt danh “Dũng Chùa” khiến tôi tức vô cùng. Kế bên chùa có một con rạch gọi là rạch Chùa. Có một cái cầu bắc ngang con rạch đó gọi là cầu Chùa.

Thời gian dần trôi. Tôi lên Sài Gòn, đi học ở trường Petrus Ký. Sau đó tôi đi du học ở Ý rồi sang Pháp. Ở Ý tôi biết sông Tevere chảy qua thủ đô Roma. Ở Pháp, tôi sống gần sông Seine chảy qua thủ đô Paris, nhưng hai sông này không để lại dấu ấn nào trên đời tôi. Cuối cùng, khoảng 12 năm nay tôi sinh sống ở Biên Hòa, cạnh dòng sông Đồng Nai.

Bên dòng sông Trẹm

Thật ra thì sông Trẹm đối với tôi chỉ là một tên xa lạ vì tôi chỉ sống gần đó có một năm, từ lúc sinh ra cho đến khi lên một tuổi. Bởi vậy trong ký ức đời tôi không có dấu vết của sông Trẹm. Thế nhưng khi tôi lên lớp Nhất lúc 10 tuổi có một giáo viên mới được chuyển về trường tiểu học Chợ Đệm tên là Trần Phát Vĩnh để dạy lớp tôi, thay thế thầy Trần văn Trận thuyên chuyển đi nơi khác. Chính thầy Vĩnh là giáo viên đầu tiên đã đào tạo được 3 học sinh của trường tiểu học Chợ Đệm thi đậu ngay lần đầu tiên vào trường trung học. Thầy dạy có phương pháp nhưng không chỉ dạy lý thuyết suông. Thầy thường dành ra ít phút trước giờ tan học để kể truyện tiểu thuyết cho học sinh nghe. Thầy đã kể lại truyện tiểu thuyết “Bên dòng sông Trẹm”. Đã 57 năm trôi qua rồi. Tôi chẳng còn nhớ gì về những điều thầy đã kể, nhân vật chính diện, phản diện, các tình tiết, v.v. Tôi chỉ nhớ có một điều là trong phần cuối của câu truyện mà thầy kể được có một đứa trẻ chết vì muốn gỡ mìn gài trong một nhà máy. Thế là hết năm học. Tôi không còn nghe về diễn biến tiếp theo của màn kịch đó. Giờ đây, 57 năm sau, tôi tò mò muốn tự mình đọc hết câu chuyện năm xưa. Bây giờ, muốn đọc sách, đôi khi không cần mua truyện, cũng không cần thuê truyện, mà chỉ cần lên mạng Internet và gõ tên truyện “Bên dòng sông Trẹm” là tôi được đọc miễn phí, được làm quen với bà Triệu Phú, với gã Năm Hương, hai nhân vật phản diện trong cuốn tiểu thuyết hoàn tất năm 1952 bởi tác giả Dương Hà vừa mới mất. Sau đó có Triệu Vỹ, có Mỹ Lan, có cậu bé Trần Đức, rồi Ngọc Anh, Ngọc Lệ. Hóa ra thầy Trần Phát Vĩnh đã kể cho chúng tôi nghe đến chương 15 của sách thì hết năm học và chúng tôi không được nghe kể tiếp, sau vụ cậu bé Trần Đức bị chết vì muốn gỡ mìn do Năm Hương gài để phá hoại sau khi bị Triệu Vỹ đuổi việc. Hồi xưa tôi những tưởng đến đó là hết truyện. Giờ đây tôi mới biết là còn 16 chương nữa mới hết truyện, khi Triệu Vỹ gặp Tuyết, và Tuyết chết, để lại một đứa con rơi với Triệu Vỹ. Tóm lại, trong đời Triệu Vỹ có đến hai đứa con rơi: một đứa là Trần Đức đã chết trong khi mẹ nó là Mỹ Lan thì còn sống dưới tên ni cô Diệu Linh. Còn đứa kia mới sinh, thì sống trong khi mẹ nó là Tuyết lại chết. Hết truyện. Hết chuyện.

Nguyễn Việt Dũng

Petrus Ký 1964-1971

Ngày 15.11.2021