Quand L homme Crea Les Parfums – Lam Thuy Phong

Quand L’homme Crea Les Parfums

Lâm Thụy Phong

Trong những năm đầu tiên bơ vơ trên đất khách, mùa hè 1973 tôi được người đàn anh Petrus Ký rủ xuống Cotes d’Azur, Nice và các làng phụ cận. Anh có  tên rất thơ phú, văn chương lãng mạn, nhưng lại nổi bật về toán học và đang làm assistant trong đại học quốc gia tại Vương Quốc Bỉ.

Anh đã mất do bạo bệnh. Nhớ tới anh, dù thời gian lui tới cùng anh không lâu, vẫn ghi mãi trong lòng người đàn em là tôi, bao kỷ niệm đẹp không bao giờ quên .

Mong anh an giấc ngàn thu , anh HVTS.

Chúng tôi đến Nice vào tháng 8, đã trưa. Nắng khá gay gắt. Trời trong xanh thật đẹp, chỉ một vài đám mây nhỏ, mong manh, bay lơ lửng trên trời. Thành phố sạch sẽ, tươm tất, hai bên đường là hàng cây xanh còn non chạy dọc theo suốt bờ biển, chỉ toàn sỏi thật lớn.

Một vòng đi thẳng hướng Saint -Tropez tìm chỗ ăn trưa. Nơi đây là một làng chài khiêm nhường, cuộc đời bình thường trôi theo năm tháng, rồi chợt  nổi đình nổi chợ, qua cuốn phim “Et Dieu Crea La Femme” của nhà làm phim kiêm đạo diễn Roger Vadim, với cô đào chớp bóng in hình, đang lên hơn diều gặp gió, Brigitte Bardot hay còn gọi là BB, nẩy lửa cháy sân khấu miền duyên hải, theo tin tức khí tượng cho tàu không phải “lạ” chạy “tuồn” vào bờ, không hề nghe quan nào ngại, thủ diễn vai cô gái mang tên Juliette mơn mởn ở lứa tuổi ngựa non háu đá, ” yêu, tung tăng, linh tinh, bay nhảy” kiểu tình cho không, biếu không. Có muốn ăn hay không,  hay muốn vừa khóc vừa ăn ?  Si (sea), sex and Kim Xong Phê. Chơi thế mới là chơi văn minh, thời thượng, cho sập cổng văn hóa ghi không còn chỗ nào để ghi ở đầu làng, nói chi không banh chành nóc nhà lồng chợ ? 

Trung tâm làng, một nhánh biển nhỏ chạy vào. Trên bờ không rộng,  quán cà phê, quán ăn, tiệm bán vật lưu niệm không thể thiếu địa danh Saint Tropez. Và bên kia con lộ tráng ciment, những chiếc du thuyền sang trọng, lớn nhỏ  cột dây cắm neo bên nhau san sát. Các “lolitas” trong bộ áo tắm hai mảnh thật nhỏ, chỉ vừa đủ che “cái “, nếu muốn; bằng không, hà cớ chi che ? Tóc vàng óng bay trong gió, để dài qua vai, tương phản với lớp bì bắt nắng nhờ melanine, gần chuyển sang nâu, bóng loáng dưới lớp dầu bôi trên da. Ngã ngớn bên những người đàn ông đang uống rượu khai vị trên du thuyền biểu tượng của giới thượng lưu, chịu chơi, chịu chi, không chơi chịu. Trong số này,  thiếu chi các tên tuổi của giới “sô bít” lúc bấy giờ ! 

Chúng tôi đến Saint Raphael không xa và từ đó ghé qua Grasse thăm viếng, tìm hiểu, “nghiên cú” để không bị chê ngu như kiến, nghệ thuật, lịch sử, hành trình nghề điều chế dầu thơm có tiếng khắp năm châu của Pháp.

Dầu thơm được định nghĩa, từ bản chất, là những phân tử hay hỗn hợp hương thơm, có nguồn gốc thực vật, thú vật, nấm mộc. Con người, từ một niên đại thật xa, đã biết bắt chước thiên nhiên, môi trường chung quanh làm ra mùi hương như pherohormone (sinh vật) hay phytohormone (thực vật).

Nói như vậy để hiểu đây là đề tài rộng lớn, bao gồm nhiều lãnh vực khác nhau. Trong đó, những quan sát mang tính cách thực nghiệm (empirique), kiến thức về hóa học hữu cơ hay vô cơ, cũng như hóa học giải tích (chimie analytique) tìm ra sau đó, đã là những bước chân vĩ đại trong kỹ nghệ pha chế các danh hiệu dầu thơm nổi tiếng ngày nay.

Dầu thơm được con người dùng từ thời “đồ đá” (neolithique) với mục đích xua đuổi thú dữ, thu hút các con mồi, định vị đẳng cấp “ca-ra” hay trong các buổi lễ tế, tạ ơn thần linh vv và vv .

Các dân tộc có nền văn minh lâu đời như La Mã, Ai Cập, Hy Lạp, đế chế Ottoman đã biết xử dụng nhiều loại bông hoa như hồng, quế, nha đam, lài vv để làm cho cuộc đời “bốc mùi lên hương”, hun khói “giao lưu” với thần thánh. Trong các võ đài thao trường bên Hy Lạp cổ,  người thi đấu thoa lên da các loại dầu thơm có tác dụng làm tăng thể lực.

Cách nay không lâu, các nhà khảo cổ đã tìm thấy một di tích được xem là dầu thơm của nữ hoàng Cleopatre,  khoảng 2.000 năm trước (?) .

Nguyên liệu dùng để điều chế dầu thơm có ba nguồn chánh :

-Thực vật :

Bông hồng là tiên phuông từ ban đầu, kế tiếp phải kể lài (jasminum), iris-Iris Germanica, bông cam, ylang-ylang, cây oải hương, quế, safran, hương thảo, màu tím, dạ lý hương, mộc lan,  vv, để chỉ nói tới một số thật nhỏ trong thế giới bao la.

-Động vật :

Musc được biết và xử dụng như pherohormone của một loài dê, còn gọi là hoẵng (chevrotain hay chevrotin). Hương chất này sản xuất từ tuyến ngoại tiết (glande exocrine) kề cận với bộ phận sinh dục của dê đực (glande prepuciale).

Song song đó, rái cá đực và cái (castor du Canada) cũng tiết ra chất castoreum, giúp cho bộ lông không bị thấm nước, thêm vào danh sách các hương chất dầu thơm, giúp đời phưn phức, còn chút gì để hửi !

Ngoài ra,  sáp của tổ ong, civette của “cầy hương” nên nhắc đến, tuy nhiên,  xin vui lòng đừng nhầm lẫn với cầy tơ -treo cờ Tây chuyên bán thịt chó !

Kỹ thuật điều chế dầu thơm có nhiều bước tiến nhảy vọt, từ thời nhơn loại vừa ra khỏi hang, nhảy trên núi, rồi lấy xe thồ xuống đồng bằng vô thành phố mới. Từ Trung Đông, cỡi lạc đà vòng vòng quanh các ốc đảo trồng chà là, cho tới Đông Phương Hồng không có gì để khoe, chỉ còn cuốn sách đỏ khoe hàng thiệt, không phải nhái , Tây phương kỹ nghệ hóa, sung túc, sung thiên, lên đỉnh đêm cũng như ngày, đem khoa học ồ ạt tiến về mần các thương hiệu nức mũi, lim dim ánh mắt, nhắm hai hàng mi, “a la mode” như “Lolita” của Vladimir Nabokov (1955):

Những thương hiệu dầu thơm của Pháp đi theo thời gian từ khoảng 300 năm:

Pierre -Francois Guerlain: Eau De L’Imperatrice (1853) và sau đó trở thành “Lỗ Mũi” (Nez, tiếng trong nghề để chỉ “chiên da” dầu thơm) của Nã Phá Luân Đệ Tam. La Maison Guerlain suốt bao thập niên sau đó là biểu tượng một “đế chế gia đình trong ngành nghề này. Farina, Coty là huyền thoại.

Tại Grasse, Hugues Aine xây dựng một hãng dầu thơm lừng danh từ đầu thế kỷ 19. Ernest Beau đưa “Sà – Nẹo” như sam số 5 lên hàng đẳng cấp hoàn vũ.

Bên cạnh đó, mầy có hạt, tao cũng có hột để cân đo ra rả trên mạng ,lươn chê cá chạch nhớt thiếu cân, sầu riêng chê mít không đủ ca-ra (mel) như: Dior, Lancome, Hermes, Cacharel, Balmain, Piguet đâu chịu kém cạnh !

Một chút về kỹ thuật điều chế dầu thơm:

Từ tên fumeur (fumee= khói) đến parfumeur, nghề làm dầu thơm, nước bông, nước hoa đã bước lên đẳng cấp mới, mũi nhọn như  tiến bộ của bộ môn hóa học các loại. Thủ công nghiệp sơ khai, trở thành tên gọi “hóa học gia” (chimiste) để tinh luyện, sáng chế, nhồi nặn, hỗn hợp các phân tử thơm.

Cuối thế kỷ 18, các tiến bộ vượt bậc trong lãnh vực hóa học, bên cạnh alcool do người Ả -Rạp phát minh đã giúp cho khoa học các điểm then chốt:

-Tổng hợp các phân tử đã biết hay tìm ra những phân tử mới trong phòng thí nghiệm, điều chế.

-Bảo vệ môi sinh.

Kỹ thuật làm dầu thơm qua đó vô cùng “nhọn mũi”:

Trích  xuất (extractions par separation)  lưỡng cực, hydrogenation, esterification, oxygeneration, distillation, maceration, centrifugation haute performance, điều chỉnh nồng độ tinh khiết bằng chromatographie (en couche mince, liquide hay en phase gazeuse).

Chỉ trong vòng trăm năm, số lượng phân tử thơm nhơn tạo đã tăng từ hơn 300 đến 3500 loại khác  nhau, phục vụ cho kỹ nghệ “cần thơm”, parfumerie là một.

Nhờ vậy,  giá dầu thơm nước bông ngày trước chỉ dành cho “Ci I ô” CEO) của ” nước Pa-zi”, trọc phú đủ loại vô loại trong “sô bít”, diva, ôn quàng nhạc réo, theo thời thế, thế thời cũng dân chủ hóa đến tay người không có điều kiện trước kia.

Hơn 50 năm sau, tôi đã trở lại vùng này. Thay đổi rất nhiều, từ cảnh quang đến con người cũng như tâm tính của khách nhàn du. Mây trắng vẫn nhẹ bay trên sóng biển trong xanh chầm chậm bơi vào bờ.

Ông trời đã “nặn” ra đàn bà, như Juliette trong phim, quậy banh nóc nhà lồng chợ. Để các cụ ông miệt mài thôn dã, đêm thức canh me xức dầu gió, tìm công thức Sà Neo chế dầu thơm tặng Lolita.

Biết khôn là tìm Hương, theo Hương qua đèo, tiền rừng bạc biển, xài sao cho hết ?

Lâm Thụy Phong
PK 1964-1971
Ngoại ô Paris 16/3/2026