Nhạc sĩ Nhật Bằng và nỗi khát khao đợi chờ

Vưu Văn Tâm

“Nhạc sĩ Nhật Bằng là một người hiền lành, nhũn nhặn và khiêm tốn. Suốt thời gian dài quen biết anh, tôi chưa hề thấy anh nổi giận bao giờ và chưa từng làm mất lòng một người nào. Phong cách đó đã được phản ánh trong tất cả những tác phẩm nghệ thuật của đời anh. Với hơn 100 ca khúc, anh đã để lại cho hậu thế một kho tàng âm nhạc vô cùng quý giá. Ai yêu nhạc của Nhật Bằng cũng dễ nhận thấy rằng tác phẩm của anh bao giờ cũng thể hiện sự trong sáng và thanh cao, gắn bó với con người, gắn bó với quê hương”

(Ca sĩ Anh Ngọc)

“Những sáng tác của Nhật Bằng được yêu mến ngay từ những ca khúc đầu tiên cho phổ biến. Những nhạc phẩm ấy có thể coi như khuôn mẫu cung cách viết nhạc của Nhật Bằng, không có tiếng la hét, ồn ào trong khung nhạc và tất cả đều được thu nhỏ, dịu dàng, dù niềm vui cũng như nỗi buồn. Không có cái rạt rào, mênh mông của sóng biển mà chỉ có nắng chiếu lấp lánh như những vì sao trên mặt hồ.

Nhạc Nhật Bằng không có cái vẻ thủ thỉ của nhạc Nguyễn Văn Khánh. Ông chỉ muốn nói nhỏ, nói vừa đủ nghe những gì ông muốn nói. Nhạc của ông cũng không có những nốt quá cao hay quá thấp. Ông rất có tài khi xử dụng những nốt thăng hay nốt giáng giữa nhịp bài hát. Những nốt nhạc ấy tạo một sắc thái riêng biệt cho các ca khúc của Nhật Bằng. Ông cho người nghe được cảm giác mong manh của một cái gì dễ tan, dễ vỡ. Cái còn là một bóng chiều, cái mất là đêm tối đã xóa đi”

(Nhà văn Nguyễn Đình Toàn)

1. Nhạc sĩ Nhật Bằng

Nhạc sĩ Nhật Bằng (1930 – 2004) tên thật là Trần Nhật Bằng, sinh tại Hà-Nội trong một gia đình nho giáo, ông nội làm chức án sát và cha là công chức cao cấp thời Pháp thuộc và thời Đệ nhất Cộng hòa. Ông say mê âm nhạc từ thuở còn niên thiếu và được học ký âm, hòa âm, sáng tác với người em họ là nhạc sĩ Đỗ Thế Phiệt. Hiệp định Genève chia đôi đất nước, ông theo gia đình di cư vào Nam năm 1954 và làm việc tại Nha chiến tranh tâm lý, đài phát thanh Quân Đội.

Bên cạnh việc thành lập ban nhạc “Hạc Thành” (tiếng con chim Hạc của Hà-Nội) với 4 thành viên là anh em ruột gồm Nhật Bằng, Nhật Phượng, Hồng Hảo và Thể Tần; ban tam ca “Do-Si-La” với Nhật Bằng, Anh Ngọc và Văn Phụng; ban nhạc Nhật Bằng trên đài phát thanh Sài-Gòn và đài Quân đội; Nhật Bằng soạn hòa âm cho các ban nhạc, chơi đàn trong các vũ trường và thành thạo nhiều nhạc cụ nhưng yêu thích nhất vẫn là “contrebass” (double bass). Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, ông bị đi tù bảy năm vì phục vụ cho phòng văn nghệ thuộc Cục Tâm lý chiến với cấp bậc chuẩn úy QLVNCH. Ông được định cư ở Hoa-Kỳ theo diện cựu sĩ quan bị tù đày (HO) vào năm 1990.

Những sáng tác của Nhật Bằng có thể chia ba thể loại như nhạc quê hương (“Vọng cố đô”, “Anh về một mùa trăng”, “Ánh sáng đồng quê”, “Bóng quê xưa”), nhạc tình cảm (“Thuyền trăng”, “Dạ tương sầu”, “Lỡ làng”, “Bóng chiều tà”, “Một chiều thu”, “Đợi chờ”) và nhạc phục vụ cho quân đội (“Bóng người chiến sĩ”, “Chiến sĩ ca”, “Về đây anh”), v.v..

Năm 1947, Nhật Bằng viết ca khúc đầu tay là “Hoa trăng” ở Thanh-Hoá để ghi nhớ mối tình thời học trò của ông ở Hà-Nội. Đầu thập niên 50, nhạc phẩm này được nhạc sĩ Phạm Đình Chương chăm chút và phổ biến ở miền Nam tự do với tựa mới là “Đợi chờ”. “Đợi chờ” được dệt trên những nốt nhạc du dương, êm đềm với lời ca thắm thiết như một bài thơ tình chứa chan niềm vui lúc yêu nhau cũng như buồn bã, rã rời khi xa vắng.

2. Đợi chờ

Chiều tàn, đêm xuống báo tin một ngày nữa sắp trôi qua mà nỗi niềm cô đơn trống vắng cứ kéo dài theo năm tháng. Ngoài kia, trăng đã lên cao và soi bóng trên dòng nước bạc. Trăng nước giao duyên hữu tình mà sao phần số vô duyên, đi về lẻ bóng ..

Chiếu chăn vẫn lạnh lùng trong ngôi nhà quạnh vắng. Đâu có ai để mà nhỏ to tâm sự hay kể lể chuyện đời nắng sớm, mưa trưa và sớt chia cho nhau những chuyện vui buồn nhân thế. Gió lao xao tìm hướng, chim nhớ nguồn xưa, con cá buồn bã bỏ đáy ao sâu, lên mặt nước rẽ bèo đi tìm vầng trăng sáng. Không gian ơi xin đừng tan, thời gian ơi xin dừng lại để giây phút yêu thương được quyến luyến dài lâu ..

Thì ra chỉ là một giấc mơ ngắn ngủi trong đêm khuya trăng tàn, sao rụng. Bến sông vẫn ấp ôm nỗi cô đơn khi thưa vắng đò đưa. Niềm luyến thương còn đây, tình yêu thì chưa đến nên bến đỗ cứ lênh đênh. Cánh hoa lòng còn xa khuất nên tình riêng cứ lận đận không tên ..

TV