Một nhà dân Pétrus
Nguyễn Hoạt
Trường Petrus Ký là một trường trung học phổ thông đệ nhị cấp công lập dành riêng cho nam sinh, lâu đời và danh tiếng hạng nhứt ở Sàigòn và cả miền Nam Việt Nam.
Ước ao lớn nhất của dân Sài Gòn và Nam kỳ lục tỉnh là có con em được học ở trường Petrus Trương Vĩnh Ký, vị học giả, nhà báo và cũng là nhà bác học nhân tài của đất nước. Học sinh muốn vào học ở trường này, không chỉ là người có đạo đức hạnh kiểm tốt, học lực giỏi mà còn phải qua một kỳ thi tuyển gắt gao và đạt điểm cao mới được chọn vào.
Riêng về đội ngũ thầy cô giáo, phải là những sinh viên ra trường thuộc loại giỏi xuất sắc của các trường sư phạm, hoặc là những thầy cô tiêu biểu của nền giáo dục miền Nam lúc bấy giờ mới được nhận vào dạy. Nên cũng chẳng lấy làm ngạc nhiên khi thầy cô, học sinh của trường thường hay tự hào nhận mình là “dân Petrus Ký”.
Ðậu nhiều và nhiều người đậu cao, đó là thành tích học tập của học sinh Petrus Ký từ xưa đến giờ. Và từ ngôi trường này đã cống hiến cho miền Nam và cả nước những gương mặt xuất sắc, tiêu biểu trong nhiều lĩnh vực Chính trị, Khoa học kỹ thuật, Văn học Nghệ thuật …
Theo Trần Văn Lắm, học sinh phải qua một kỳ thi tuyển để vào niên học đầu tiên năm 1927-1928. Năm này có 5 học sinh phải xin miễn tuổi cho đủ tuổi quy định để vào bậc trung học. Năm học sinh này được các giáo sư người Pháp gọi là les cinq moustiques (năm con muỗi) gồm có: Lê Văn Cư , Nguyễn Tăng Nguyên, ba người kia bỏ học sớm.
Khoá này có chừng hơn 100 học sinh bản xứ của trường Pháp Chasseloup-Laubat được dời qua học trường Petrus Trương Vĩnh Ký chưa xây cất xong .
Lúc đó có 2 lớp học sinh ngoại trú, một số học sinh bán trú ăn nghỉ trưa ở trường gọi là demi-pensionnaire , và một ít nội trú , ăn ở luôn trong trường. Đám học sinh ngoại trú phần lớn là con nhà ngèo không được cấp học bổng trong cuộc thi tuyển để nhập học. Đối với học sinh lớp khác ,nhất là đối với dân nội trú, họ gần như hoàn toàn xa lạ. Biết tên nhau chỉ nhờ đọc quyển niên giám của trường,trong có danh sách của toàn thể học sinh, trong những buổi lễ phát thưởng hàng năm tổ chức trước ngày nghỉ hè tháng bảy.
Học sinh của trường tăng dần theo các năm sau đó, năm 1930 có 680 học sinh, trong đó 48 người thi tú tài. Do tuyển chọn và thi cử gắt gao nên học sinh của trường phần lớn khá giỏi, học hành chăm chỉ và là niềm hãnh diện lớn cho bản thân và cả gia đình.
Cho đến năm 1945, cả Miền Nam nước Việt chỉ có 4 trường Trung Học công là Petrus Ký, Gia Long, Le Myre de Vilers (Nguyễn Đình Chiểu), và College de Cần Thơ (Phan Thanh Giản), mà trong 4 trường đó chỉ có trường Petrus Ký là trường duy nhất có bậc đệ nhị cấp (tức là lycée hồi đời Tây). Dù ra đời trễ nhất trường Petrus Ký vẫn là trường lớn nhất, cao nhất, và nỗi tiếng nhất ở trong Nam. Thời xưa, có được bằng Tiểu Học đã là oai lắm , có được bằng Thành Chung thì kể như trí thức lắm rồi, thuộc hạng thầy thiên hạ, huống chi là có được bằng Tú Tài. Quí hóa vô cùng, có mấy ai có được bằng này. Vậy mà trường Petrus Ký lại sản xuất ra số ít người quí giá đó. Bởi thế nên phụ huynh học sinh, những người hiểu rõ giá trị của giáo dục, nhất là những người có con trai, ai ai cũng đều mong muốn cho con mình được vào Petrus Ký cả.
Muốn được vào học trường Petrus Ký người đi học phải chứng tỏ được rằng mình thuộc thành phần ưu tú, xuất sắc, có thể là ở trong nhóm từ 5 đến 10 phần trăm đầu của những người cùng lứa tuổi. Vì có rất nhiều học sinh ở Sài Gòn cũng như các tỉnh miền Nam lúc bấy giờ xin thi tuyển vào trường này rất đông, nhưng thi đậu thì rất ít, cho nên được là học sinh của trường Petrus Ký thì rất hãnh diện. Vì thuộc thành phần chọn lọc như vậy cho nên học sinh Petrus Ký đậu rất nhiều và rất cao trong các kỳ thi.
Lê Văn Cư (Thừa Phong) viết trong bài Những học sinh khóa đầu tiên trường Petrus Trương Vĩnh Ký có kể về Nguyễn Tăng Nguyên, sau khi học xong bậc Trung học ở trường Petrus Trương Vĩnh Ký, ra Hà Nội tiếp tục đèn sách, sau đỗ Bác sĩ Y Khoa. Trở về Saigon mở phòng mạch trị lao phổi ở đường Phan Thanh Giản (Général Lizé), gần bệnh viện Bình Dân. Sau đó có thời làm Tổng Trưởng Y Tế dưới thời Tổng Thống Ngô Đình Diệm. Sau 1975 Nguyên di cư qua Pháp rồi qua đời ở xứ của Thủ Đô Ánh sáng.
…Sau 1949 Ông Cư trở về Saigon, Trần Văn Lắm đã trở thành một nhân vật quan trọng hàng đàu của thời đại. Sau khi học xong ban trung học ở trường Petrus Trương Vĩnh Ký, anh ra Hà Nội học Dược khoa, cùng lúc với Nguyễn Tăng Nguyên, Dương Tấn Trương… Sau khi tốt nghiệp Lắm về Saigon lập viện bào chế Cường Lắm (trước năm 1945). Rồi bước vào hoạt động chính trị, đắc cử dân biểu Hạ viện, rồi Chủ Tịch, rồi Tổng Trưởng ngoại giao cho tới thời Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu.
Bác sỹ Nguyễn Tăng Nguyên là anh tôi và là con trưởng của cụ Triều chủ sự bưu điện, hậu duệ của nhà văn Nguyễn Án đồng tác giả sách Tang thương ngẫu lục.
Dân Pétrus chúng tôi trong số 5 con trai và 2 con gái thì có 4 người thành đạt là có tiếng trong nước và ở ngoại quốc. Riêng tôi thì mộng không thành vì thi rớt vào đệ thất Pétrus năm 1956, nên vào học thợ phay rồi lên đến tú tài ở trường Kỹ thuật Cao Thắng.
Nguyễn Tăng Nguyên đỗ tú tài năm 1935, bác sỹ y-khoa năm 1942 ở Hà-Nội.
Năm 1950, gia nhập nhóm Tinh thần do Ngô Đình Nhu sáng lập, tập họp những người yêu nước để bàn luận chính trị và có khuynh hướng chống thực dân Pháp.
Khi Ngô Đình-Diệm làm thủ tướng, ông được bổ làm Tổng trưởng Lao- Động và Thanh Niên và rời ghế bộ trưởng ngày 26/10/1956, khi Ngô Đình-Diệm lên làm tổng thống của đệ nhất Việt Nam cộng hòa và thành lập chính phủ mới.
Ông kiêm nhiệm chức Trung-Tá chỉ huy trưởng trường Quân-Y trong năm 1956-1957 .Sau thăng lên Đại tá.
Cuối năm 1957, ông gia nhập vào nhóm Caravelle gồm 18 trí thức danh tiếng tại Miền Nam họp nhau lại ký một Bản Tuyên Cáo ngày 26 / 4 /1960 chống Tổng thống Ngô Đình-Diệm. Nhóm nầy họp nhau lại ký một Bản Tuyên Cáo yêu cầu TT Ngô Đình Diệm: “ khẩn cấp thay đổi chính sách, ban hành các quyền tự do dân chủ để cứu vãn tình thế và đưa đất nước ra khỏi cơn nguy biến.” Bản Tuyên cáo cũng đề cập đến những vụ khủng bố nhữnh đảng phái, trí thức quốc gia, nạn bè phái, tham nhũng, chia rẽ trong hàng ngũ quân đội và công chức. Cố vấn Ngô Đình Nhu mỉa mai gọi họ là «chính khách xa-lông, chính khách phòng trà». Lời kêu gọi của các trí thức đối lập này, tiếc thay, không được chính phủ xét đến.
Ông bị giam với nhóm Caravelle tại trại Võ Tánh, Sàigòn, rồi được trả tự do sau 3 tháng bị mật vụ giam giữ. Sau được giữ chức Giám Đốc viện bài lao, bệnh-viện Bình-Dân. Ông làm Tống thư-ký,rồi thăng đổng-lý văn phòng bộ Y-tế năm 1963. Ông được cử làm Bộ Trưởng bộ y tế trong chính phủ Phan Huy-Quát ngày 16/2/1965. Sau đó định cư ở Pháp.
Nguyễn Tăng Độ đỗ tú tài ban toán hạng bình thứ năm 1964. Đậu thủ khoa nông lâm súc (súc khoa) và đại học sư phạm khoa học toán. Ông được học bổng đi Pháp du học và học bổng Colombo sang Tân Tây Lan học kỹ sư Công chánh. Tốt nghiệp,về Sàigòn năm 1968, bị động viên vào trường sĩ quan Thử Đức để dạy Anh Văn 6 tháng.
Sau đó, ông được đi tu nghiệp ở Hoa kỳ,đậu Master of Waste Water Management, University of Missouri. Sau định cư ở Canada, làm trưởng ty kỹ thuật thành phố.
Nguyễn Hợp học sinh xuất sắc được phằn thưởng của bộ quốc gia giáo dục. Ông đậu tú tài ban A hạng ưu và được học bổng Colombo đi du học ở Úc chuyên ngành hóa học. Sau khi tốt nghiệp kỹ sư ,ông đỗ tiến sĩ Ph.D về hoá học. Ông nguyên là giám đốc tin học hãng hàng không Úc Qantas.
Nguyễn Thiên Pháp học đệ nhất B1, đậu tú tài II ban toàn năm 1968 hạng tối ưu, thủ khoa toàn thể miền Nam thời đó và là thí sinh đầu tiên đậu với thứ hạng nầy.
Ký giả Lê đức Sơn trong bài báo “Hiện tượng thần đồng” đã viết như sau: Cậu này nhà nghèo nên có thể bị động viên rồi vào làm thư ký như đã nói trên.
Có lẽ bài báo nầy được thủ tướng Trần Văn Hương lưu ý cho nên ông đã mời cậu Pháp vào dinh với sự hiện diện của cha mẹ cậu để cho tiền thưởng và trao học bổng quốc gia toàn phần sang Pháp du học ngành Kỹ sư. Sau khi tốt nghiệp kỹ sư ENSM ở Nantes (Ecole centrale ECN), ông làm luân án tiến sĩ quốc gia Pháp vật lý rổi được thăng làm giáo sư ưu tú danh dự của viện nghiên cứu vật lý vật liệu IMN ở thành phố Nantes. Ông viết hơn 100 bài khảo cứu khoa học và nhiều sách giáo khoa đại học.Ông là thành viên tồ chức các hội thảo về Nanorgasol (CNRS), chủ tịch nhiều luận án tiến sĩ ở Pháp và quôc tế, thuyết trình viên trong nhiều hội thảo khoa học.Quá trình giáo dục cùa ông được đăng trên mạng web.
Năm 2021,tiến sỹ Thiện Pháp được vinh danh xếp vào bảng TOP 2% thế giới của trường Stanford danh tiếng của Mỹ.
Trường Pétrus Ký từ khóa đầu tiên cho đến 1978 đã đào tạo những nhân tài cho đất nước: Trần Văn Lắm ngoại trưởng, Trần Ngươn Phiêu tổng trưởng xã hội Việt Nam Cộng Hoà, giáo sư Trần Văn Khê tiến sĩ âm nhạc, giáo sư Lưu Khôn dạy Hán Nôm ở đại học Văn Khoa, Vạn Hạnh… cho nên dù còn ở Việt Nam, ở Âu Mỹ hay ở nơi đâu trên thế giới này, những cựu học sinh trường trung học Petrus Ký, vẫn là những con người ưu tú, tiếp tục làm rạng danh nhà bác học Petrus Ký, tinh thần tôn sự trong đạo, vẫn mãi ghi nhớ:
Khổng Mạnh Cương Thường Tu Khắc Cốt,
Tay Âu Khoa Học Yếu Minh Tâm”
Các anh em Bác sỹ Nguyễn Tăng Nguyên thuộc dân Pétrus đã chứng tỏ điều này.
Nguyễn Hoạt 2026
Hội Ái Hữu Petrus Trương Vĩnh Ký Úc Châu 