Lan man về thuyền

BÀI 4: Phẩm giá

Lê Học Lãnh Vân

(Nguồn: FB LVan Le)

Dù đã mua bãi, có đường dây, các bất trắc vẫn rập rình. Khúc thứ 5, Cái Giếng, kể chuyện đoàn người đi tới chợ Ô Môn thì mất dấu người dẫn đường. Nhiều người bị bị truy đuổi, bị bắt, tác giả tìm đường trở về nhà, mỏi mệt, bơ phờ, tình cờ ngồi xuống thành giếng bỏ hoang. Lục túi còn chút tiền lẻ, tác giả mua một ly cà phê, uống trong nắng chiều: “trong một buổi chiều muộn, buồn, thất lạc, ly cà phê là người bạn tri âm trên con đường đi tìm phẩm giá”!

Nguyễn Đức Tùng từng nói anh vượt biên vì Tự do và Phẩm giá con người. Vì Tự do thì dễ hiểu, nhưng vì Phẩm giá là sao? Có người thắc mắc, nói như vậy phải chăng ngụ ý phương Tây có phẩm giá còn Việt Nam không có?

Tại buổi ra mắt tác phẩm, nhà văn Dạ Ngân phát biểu: “Một sự thật nghiệt ngã và tác giả THUYỀN xác quyết: Chúng tôi đi tìm phẩm giá! Càng nghiệt ngã hơn. Tôi gấp sách lại trong lòng, hai chữ Phẩm Giá khiến tôi phải dừng lại để độc thoại. Chúng tôi những người kết thúc chiến tranh và chúng tôi, phải vật lộn với phẩm giá từ hậu chiến và đến lúc này đây, mỗi ngày, trong mỗi lựa chọn và mỗi ứng xử, chúng tôi có phẩm giá không?”

Hai chữ Tự Do, theo ý nghĩa thực tiễn và tính triết học của nó, là Tự Do trong mối liên hệ với con người, xã hội, phù hợp với luật pháp, đạo đức, phong tục tập quán, nghĩa là sự Tự Do được xã hội nhìn nhận tính hợp lý. Tự do, từ góc nhìn Dân chủ, còn có nghĩa có quyền tự do ứng cử, bầu cử cùng các quyền tự do đương nhiên trong Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền.

Triết học và tôn giáo cho rằng Phẩm giá là giá trị nội tại trong mỗi bản thân, mỗi người sinh ra đã có. Phẩm giá của mỗi người khiến người đó xứng đáng với sự tôn trọng của xã hội, với sự đối đãi theo nguyên tắc đạo đức, nhân bản. Phẩm giá không tùy thuộc vào điều kiện bên ngoài như thể chế tự do hay độc tài. Thí dụ phẩm giá của Nelson Mendela vẫn sáng ngời khi ông bị giam cầm. Trái lại, phẩm giá của nhiều vị quan chức lại bị chính họ đặt dưới bùn nhơ dù đang ở vị trí tót vời.

Trong ý nghĩa đó của Tự Do, của Phẩm Giá, người ta có thể có sống với phẩm giá không khi không có tự do? Thực ra, người vượt biển sống chết bỏ quê hương tìm tự do để có thể thể sống với phẩm giá và người ở lại với cuộc sống không luồn cúi, nịnh nọt quyền lực chuyên chính cũng để được sống với phẩm giá. Người ra đi chịu nguy hiểm cao nhưng khi tới bến bờ tự do, họ dễ dàng sống với phẩm giá. Người ở lại thì phải Vật Lộn hàng ngày để được sống với phẩm giá.

Dù không tùy thuộc vào điều kiện bên ngoài, phẩm giá lại cần xã hội tự do, không đàn áp để được biểu đạt. Không có tự do, một người không thể nói lời phê phán theo lương tâm, bị đối xử không như con người mà như công cụ, như vật sở hữu của người khác… Con người không có quyền thể hiện phẩm giá, hay nói cách khác phẩm giá của con người bị xúc phạm, bị đàn áp, tóm lại là con người không được sống với phẩm giá.

Các yếu tố của khái niệm Phẩm giá luôn tiến về phía trước cùng đà tiến của nền văn minh nhân loại. Để được sống với phẩm giá, mỗi người đều cần luôn tự hoàn thiện mình, tự cứng cỏi hơn. Hai chữ Vật Lộn của chị Dạ Ngân đặc tả hoàn cảnh nghiệt ngã của người Việt. Tại sao để có những điều mà người trên thế giới có thể với tới một cách nhẹ nhàng, người Việt phải quá sức nhọc nhằn?

Lê Học Lãnh Vân, 250620