Sau đoạn dành cho sóng gió thuyền nhân là đoạn đời tị nạn trên đất Thái Lan. Sóng tạm êm, lửa tạm tàn dù cuộc sống tạm trên đất Thái Lan chưa phải là nơi ổn định lâu dài.

Khúc 31, Vàng Xưa Đầy Dấu Chân, kể trên “chiếc xe buýt dài chở chúng tôi từ bờ biển miền nam Thái Lan ngược lên phía bắc vào trại tị nạn”, đoàn thuyền nhân “người Việt tan tác”, ly hương tình cờ nghe tiếng hát chắc là của Thái Thanh. “Người đi qua đời tôi đường xưa đầy lá úa. Vàng xưa đầy dấu chân”…

Những người đàn ông liếc nhau và thấy giọt nước mắt vừa khô trên má bạn mình. Những giọt nước mắt đầy nỗi niềm tha hương ngộ cố tri, chính là nỗi lòng đau xót của kẻ sống xa quê! Người xưa ly hương còn hy vọng ngày hồi hương, những người vượt biên thời ấy của Nguyễn Đức Tùng không mong một chuyến quay về. Sau bao khổ nạn trên biển khiến bạn cùng thuyền ly tán, người thân mất đi, trên đất sống tạm, tiếng bài hát Việt cất lên giúp họ tìm lại khoảng đời tưởng vĩnh viễn mất đi, nên nghe tiếng hát ấy lòng họ còn xúc động mạnh hơn kẻ tha hương gặp bạn cũ từ quê xưa!

Những giọt nước mắt vừa khô trên má người đàn ông thấm mặn lòng người đọc là tôi. Dù không phải vượt biên, chuyến xuất ngoại gần bốn mươi năm trước của tôi cũng là một chuyến đi không định ngày trở lại. Lòng đau xé mỗi khi nghĩ mình đã mất hẵn ba mươi năm đầu đời nắng mưa kỷ niệm quê nhà.

Năm ấy, bước chân đi, với tất cả những gì đã nếm trải, tôi tưởng mình không bao giờ khóc được nữa. Vậy mà hơn hai lần nước mắt rơi vì nỗi tha hương!

Lần thứ nhất, khi bước ra ga metro Orsay một trưa tháng Sáu, thấy nắng in bóng tàn cây rõ rệt trên mặt đường. Nắng Paris thường nhàn nhạt, đường viền bóng tàn cây nhòe. Hôm ấy, nắng chiếu thẳng in rõ bóng tàn cây, cũng in rõ bóng quê nhà trong lòng khách tưởng trọn kiếp tha hương.

Lần thứ hai, khi gõ cửa phòng người bạn qua Pháp thực tập tiếng Pháp. Bạn người Sài Gòn gốc Hà Nội, mới qua Pháp khoảng ba tháng, nhờ tôi sửa chiếc va-li hư sợi kéo. Hôm đó dịp Tết, cửa phòng vừa mở, mùi nhang thơm ra. Nương theo mùi nhang, điệu hát chèo văng vẳng tiếp theo bởi một làn vọng cổ, rồi tiếng hát Những Đồi Hoa Sim…

Những lần đó, khi nước mắt dấn mi mới hiểu tình cảm quê hương chứa trong lòng nó tất cả các loại kỷ niệm và thương nhớ dài theo năm tháng, chính là tất cả cuộc đời đã qua. Với phương tiện di chuyển thập niên 1980, quê hương thực thể không xa lắm, nỗi tha hương chỉ trở thành đoạn trường khi người ta thấy mình vĩnh viễn bị mất quê hương.

Lê Học Lãnh Vân, 250620