Cuộc Đất “Nhân Kiệt” Của Xóm Nguyễn Phi Khanh, Đakao

Lâm Vĩnh Thế
Cựu Học Sinh Trường Trung Học Petrus Trương Vĩnh Ký, 1953-1960

          Tôi sinh năm 1941, đã lớn lên và sống 40 năm tại một căn phố nhỏ mang số 54 của một con đường nhỏ tên Faucault (sau năm 1954 được đổi sang tên Việt là Nguyễn Phi Khanh, và tên mới này được giữ mãi cho đến ngày hôm nay) thuộc Khu Đakao, Quận Nhứt, Sài Gòn, trước khi rời Việt Nam đi định cư tại Canada vào tháng 9-1981. Bài viết ngắn này cố gắng ghi lại cái duyên lành về “Nhân Kiệt” của cái xóm nhỏ nơi tôi đã sống 40 năm đó.

Xóm Nhỏ Nguyễn Phi Khanh

            Đường Nguyễn Phi Khanh là một con đường nhỏ, tương đối ngắn, có lẽ chỉ dài khoảng trên dưới 500 mét thôi.  Đầu đường (nơi các số nhà bắt đầu) là chỗ gặp gỡ của 2 con đường chính của Khu Đakao là đường Đinh Tiên Hoàng (thời Pháp thuộc có tên Pháp là Albert 1er) và đường Hiền Vương (thời Pháp thuộc có tên Pháp là Mayer, sau 1975 cho đến hiện nay có tên mới là Võ Thị Sáu).  Cuối đường là nơi gặp gỡ của 2 đường là đường Trần Quang Khải (thời Pháp thuộc có tên Pháp là Paul Bert) và đường Trần Văn Thạch (thời Pháp thuộc có tên Pháp là Vassoigne).  Tại điểm gặp gỡ này nếu rẽ trái, đi theo đường Trần Văn Thạch thì sẽ đi ngang hông chợ Tân Định và đến ngã ba với đường Hai Bà Trưng

            Cái xóm nhỏ mà tôi đề cập đến trong bài viết này, chỉ dài chưa đến 30 mét, tính từ đầu đường vào, bên trái là các nhà mang các số lẻ là 47, 49, 51 và 53, và bên phải là các nhà mang các số chẵn là 50, 52, 54, và 56.  Hai nhà mang số 47 và 56 là 2 biệt thự lớn, các nhà mang các số còn lại chỉ là những căn phố nhỏ, như trong sơ đồ bên dưới đây:   

Sơ Đồ Khu Xóm Nguyễn Phi Khanh

Về Võ: Một Ngôi Nhà Sản Sinh Hai Tướng Lãnh

          Trước hết xin nói về ngôi nhà mang số 47.  Đây là một biệt thư khá lớn dùng làm nhà từ đường của dòng họ Ông Nguyễn Văn Của.  Ông Của là một doanh nhân giàu có, người gốc Quận Thủ Đức, tỉnh Gia Định, mang quốc tịch Pháp, và đã được Chính quyền thuộc địa Nam Kỳ của Pháp ban cho chức Huyện Danh Dự (Huyện Honoraire), và vì vậy ông thường được dân chúng gọi là Ông Huyện Của.

            Thật là một điều kỳ lạ, ít có, ngôi biệt thự mang số nhà 47 đã sản sinh được hai vị tướng lãnh, và cả hai đều lên đến bậc Trung Tướng (tức là tướng ba sao).   Đó là Trung Tướng Nguyễn Văn Xuân,^[1] và Trung Tướng Nguyễn Viết Thanh.^[2]

Trung Tướng Nguyễn Văn Xuân (1892-1989)

Tr.Tướng Xuân Lúc Còn Mang Cấp Bậc Trung Tá   

Tr. Tướng Xuân Lúc Làm Thủ Tướng

            Trung Tướng Nguyễn Văn Xuân sinh ngày 3 tháng 4 năm 1892 tại làng Trường Thọ, quận Thủ Đức, tỉnh Gia Định, là con trai lớn của Ông Huyện Của với người vợ đầu tiên, và được gia đình gởi sang Pháp học từ lúc còn nhỏ.  Ông học rất giỏi, và thi đậu vào Trường Đại Học Bách Khoa (École Polytechnique), một trong các trường đại học lớn, nổi tiếng của Pháp tại Paris, thường được gọi chung là Les Grandes Écoles,^[3] vào năm 1912 và gia nhập quân đội Pháp, binh chủng Pháo Binh.  Ông đã tham dự Thế Chiến I (1914-1918) và sau đó lần lượt thăng cấp.  Sau Thế chiến 2, năm 1947, ông là sĩ quan gốc VIệt đầu tiên của quân đội Pháp thăng cấp Thiếu Tướng (Général de Brigade, tướng 2 sao).^[4] 

            Sau khi thất trận năm 1940, Pháp phải để cho Đức chiếm đóng phân nửa lãnh thổ ở phía bắc; Chính phủ Pháp do Thống Chế Philippe Pétain đứng đầu, đăt thủ đô tại một thành phố ở Miền Nam tên là Vichy, chỉ là bù nhìn.  Ông Xuân, lúc đó còn mang cấp bậc Đại Tá, bất mãn, rời Pháp và trở về Việt Nam.

            Sau khi Thế Chiến 2 chấm dứt vào tháng 8-1945 với sự đầu hàng của Nhật Bản, trong thời gian hai năm, 1945-1946, Việt Nam trải qua một giai đoạn đầy biến cố chính trị: Việt Minh cướp chính quyền, Vua Bảo Đại thoái vị, Chính phủ Hồ Chí Minh ra đời, Quân Anh và Trung Hoa vào giải giới quân Nhật, Pháp theo chân quân Anh vào Sài Gòn, toan tính tái chiếm Việt Nam, vv và vv.  Ngày 4-2-1946, Pháp cho thành lập Hội Đồng Tư Vấn Nam Kỳ và ngày 7-5-1946, Chính phủ Nam Kỳ Tự Trị do Bác sĩ Nguyễn Văn Thinh làm Thủ Tướng.được thành lập, với Đại Tá Nguyễn Văn Xuân là Phó Thủ Tướng kiêm Bộ Trưởng Bộ Quân Đội.  Ngày 9-11-1946, Bác sĩ Nguyễn Văn Thinh tự sát, và Bác sĩ Lê Văn Hoạch được cử thay thế.  Đầu năm 1947, Đại Tá Nguyễn Văn Xuân vinh thăng Thiếu Tướng (Général de Brigade, tướng 2 sao).  Ngày 29-9-1947 Thủ Tướng Lê Văn Hoạch từ chức và ngày 1-10-1947, ThiếuTướng Nguyễn Văn Xuân được Hội Đồng Nam Kỳ bầu làm Thủ Tướng.^[5] Trong hai năm 1947-1949, Tướng Xuân tiếp tục tham chính với các chức vụ Thủ Tướng hoặc Phó thủ Tướng.  Ngày 4-5-1949, ông vinh thăng Trung Tướng (Général de Division, tướng ba sao).  Sau khi Chính phủ Nguyễn Phan Long được thành lập vào ngày 22-1-1950,^[6] ông rời Việt Nam, sang Pháp, và sống âm thầm tại Pháp cho đến khi ông mất vào ngày 14-1-1989, thọ 97 tuổi.

Trung Tướng Nguyễn Viết Thanh (1931-1970)

            Thiếu Tướng Nguyễn Viết Thanh sinh ngày 30-3-1931 tại tỉnh Tân An (về sau đổi tên là Long An), Miền Tây Nam Phần.  Sau khi ông tử nạn trực thăng trong một cuộc hành quân vào ngày 2-5-1970, lúc đang giữ chức vụ Tư Lệnh Quân Đoàn IV, đã được truy thăng lên cấp Trung Tướng.

Thiếu Tướng Nguyễn Viết Thanh, Tư Lệnh Quân Đoàn IV, Tại Bàn Làm Việc

            Câu chuyện Tướng Thanh có liên quan đến ngôi nhà số 47 này là như sau: vào thập niên 1950, người quản gia trông coi ngôi nhà từ đường này là một người trong dòng họ của Ông Huyện Của tên là Nguyễn Văn Thiệt (bọn nhóc xóm tôi đều gọi ông là Bác Tư Thiệt).  Vợ chồng Bác Tư Thiệt có được hai người con, một trai và một gái.   Người con trai vai anh là Anh Ba Nguyễn Văn Tình và người em gái là Chị Tư Nguyễn Thị Bạch Tuyết (bạn học cùng lớp với Chị Hai Lâm Nguyệt Anh của tôi tại Trường Gia Long, lúc đó còn gọi là Trường Áo Tím).  Chị Tư Bạch Tuyết chính là phu nhân của Tướng Thanh; hai người thành hôn lúc Ông Thanh còn mang cấp bậc Đại Úy.

            Tướng Thanh tốt nghiệp Khóa 4 (Khóa Lý Thường Kiệt) của Trường Võ Bị Liên Quân Đà Lạt năm 1951 với cấp bậc Thiếu Úy, và sau đó lần lượt thăng cấp như sau:

• Thăng cấp Trung Úy tháng 12-1953
• Thăng cấp Ðại Úy năm 1955
• Thăng cấp Thiếu Tá tạm thời ngày 26-10-1959
• Thăng cấp Trung Tá nhiệm chức năm 1964
• Thăng cấp Ðại Tá nhiệm chức ngày 9-10-1965
• Thăng cấp Ðại Tá thực thụ tháng 12-1965
• Thăng cấp Chuẩn Tướng nhiệm chức ngày 19-6-1966
• Thăng cấp Chuẩn Tướng thực thụ ngày 19-6-1967
• Thăng cấp Thiếu Tướng nhiệm chức ngày 19-6-1968

Ông nổi tiếng là một tướng lãnh có tài, có đức và trong sạch.  Ông chính là vị tướng lãnh được kể tên thứ ba trong câu nói truyền tụng trong dân gian Miền Nam về 4 vị tướng lãnh thanh liêm của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa: “Nhứt Thắng, Nhì Chinh, Tam Thanh, Tứ Trưởng.”^[7]

Về Văn: Xóm Nhỏ Sản Sinh Năm Tiến Sĩ

            Cũng chính khu vực hết sức nhỏ bé của xóm nhỏ Nguyễn Phi Khanh này, về văn, lại cũng đã sản sinh ra được 5 vị Tiến Sĩ.  Chuyện này làm tôi chợt nhớ đến câu Ngũ Phụng Tề Phi” (nghĩa là Năm Con Chim Phượng Cùng Bay) của Vua Thành Thái ban cho 5 vị người tỉnh Quảng Nam cùng đậu Tiến Sĩ trong Khoa Mậu Tuất (1898), chỉ khác ở một điều là: 5 con chim phương của thế kỷ 19 là của cả một vùng đất rộng lớn là tỉnh Quảng Nam, còn 5 con chim phượng của thế kỷ 20 là của một xóm rất nhỏ bé của Khu Đakao, Quận Nhứt, Sài Gòn. 

            Năm vị Tiến Sĩ của xóm Nguyễn Phi Khanh là:

• 4 vị Tiến Sĩ Y Khoa:

     _° 2 anh em ruột ở Nhà số 51: người anh trai cả là Bác Sĩ Ngô Thiên Khai, và người em trai út là Bác Sĩ Ngô Đình Chiến.

     _° 2 chị em ruột, con gái của Ông Bà Dược Sĩ Bùi Văn Sách, ở Biệt Thự mang số nhà 56 (rất tiếc tôi không biết tên hai chị).

• 1 vị Tiến Sĩ Hóa Học:  chính là Anh Tư của tôi, Anh Lâm Vĩnh-Tế, sinh năm 1939, du học Canada từ năm 1960, đậu Tiến Sĩ Hóa Lý tại Trường Đại Học Montréal, tỉnh bang Québec, Canada (Ph.D. in Physical Chemistry, Université de Montréal, 1967), với luận án mang nhan đề như sau: “Étude microcalorimétrique de la thermocinétique de démixtion des systèmes binaires liquides.”

Thay Lời Kết:

            Tôi thật sự không bao giờ dám nghĩ rằng cái xóm nhỏ Nguyễn Phi Khanh của tôi là một vùng “Địa Linh Nhân Kiệt” như Ông Bà mình thường nói về các vùng đất của tổ quốc đã sản sinh ra được những nhân tài của đất nước.  Nhưng tôi thật lòng tin rằng cái xóm nhỏ này đã được Ơn Trên ban cho cái duyên lành về võ nghiệp và khoa bảng để có thể sản sinh ra được một số “Nhân Kiệt” hết sức đáng nể: hai vị tướng lãnh cấp Trung Tướng và năm vị Tiến Sĩ.

GHI CHÚ:

1. Nguyễn Văn Xuân (trung tướng), tài liệu trực tuyến, có thể đọc toàn văn tại địa chỉ Internet sau đây: Nguyễn Văn Xuân (trung tướng) – Wikipedia tiếng Việt

2. Tr. Tướng Nguyễn Viết Thanh, tài liệu trực tuyến, có thể đọc toàn văn tại địa chỉ Internet sau đây: Tr. Tướng Nguyễn Viết Thanh – NGƯỜI LÍNH VIỆT NAM CỘNG HÒA

3. Grandes Écoles là gì?: tìm hiểu chi tiết về hệ thống trường lớn tại Pháp, tài liệu trực tuyến, có thể đọc toàn văn tại địa chỉ Internet sau đây: Grandes Écoles là gì? Tìm hiểu chi tiết về hệ thống trường lớn tại Pháp – Thế Giới Tiếng Pháp

4. Lâm Vĩnh-Thế.  Hai vị tướng lãnh gốc Việt của quân đội Pháp, tài liệu trực tuyến, có thể đọc toàn văn tại địa chỉ Internet sau đây: https://petruskyaus.net/ha-vi-tuong-lanh-goc-viet-cua-quan-doi-phap-lam-vinh-the/

5. Đoàn Thêm.  Hai mươi năm qua: việc từng ngày (1945-1964); tựa của Lãng Nhân.  Los Alamitos, Calif.: Xuân Thu tái bản, 1986, tr. 38.

6. Đoàn Thêm.  Hai mươi năm qua: việc từng ngày (1945-1964), sđd, tr. 65.

7. Lâm Vĩnh-Thế.  “Nhứt Thắng, nhì Chinh, tam Thanh, tứ Trưởng,” tài liệu trực tuyến, có thể đọc toàn văn tại địa chỉ Internet sau đây: https://petruskyaus.net/nhut-thang-nhi-chinh-tam-thanh-tu-truong-lam-vinh-the/